• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nowe ustalenia archeologów dot. Chersonezu Taurydzkiego

    01.12.2010. 00:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Polsko-ukraiński zespół badawczy zmienił dotychczasowe ustalenia dotyczące planu urbanistycznego i datowania antycznego i bizantyjskiego miasta Chersonez Taurydzki w Sewastopolu na Krymie. Zespołem kierował dr Andrzej B. Biernacki z Instytutu Historii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu i dr Elena Klenina z Narodowego Rezerwatu "Chersonez Tavriczeskij".

    "W ramach tegorocznego sezonu badawczego, na podstawie wielokierunkowych interdyscyplinarnych studiów archiwalnych i bibliotecznych, analiz topografii terenu, zdjęć lotniczych i satelitarnych, wcześniejszych rzutów poziomych i planów antycznego miasta oraz raportów z badań wykopaliskowych prowadzonych od końca XIX do początków XXI wieku, wytypowaliśmy obszar, który mógł w przeszłości stanowić centralną część antycznego miasta zabudowaną budynkami użyteczności publicznej" - mówi dr Biernacki.

    Badacze wnikliwie analizowali 100 monet brązowych i srebrnych oraz ceramikę naczyniową, w tym szczególnie amfory. Uzyskany w wyniku analiz materiał źródłowy pozwala ich zdaniem na stwierdzenie, że bizantyjski Chersonez Taurydzki funkcjonował na pewno jeszcze w połowie XIV wieku. Dotychczas naukowcy zajmujący się tym okresem sądzili, że miasto definitywnie upadło w drugiej połowie XIII wieku.

    Wyniki tegorocznych badań tę granicę w zdecydowany sposób przesuwają na minimum połowę XIV wieku.

    Poza tym, w wyniku przeprowadzonych prac wykopaliskowych odkryto zespół trzech pomieszczeń. Stanowią one północno-zachodni kraniec jednego z centralnych kwartałów antycznego miasta.

    "Zwraca uwagę dobry stan zachowania kamiennych murów stanowiących pomieszczenia. U części z nich wysokość kurtyny muru wynosi dzisiaj nawet 1,85 m. Grubość ścian waha się od 0,65 do 0,70 m. Datowane są one na okres bizantyjski - XII-XIV wiek" - wyjaśnia archeolog.

    Badacze zarejestrowali w licach murów poziomo przebiegające ślady po drewnianych belkach. Jak wyjaśniają archeolodzy, montowane w taki sposób drewniane belki spełniały nie tylko funkcje konstrukcyjne, ułatwiając utrzymanie poziomu i pionu wznoszonych murów, ale prawdopodobnie zapewniały też dodatkową elastyczność w przypadku wstrząsów wywołanych trzęsieniami ziemi.

    Mury z okresu bizantyjskiego wzniesiono na szczątkach murów z czasów antyku.

    "Są to pozostałości murów kamiennych wykonanych w technice opus quadratum z wielkich, starannie opracowanych prostopadłościennych bloków kamiennych. Podkreślić należy dokładne dopracowanie krawędzi stykowych tych bloków. Zestawiono je bez użycia zaprawy wapiennej. Zachowały się one na w postaci dwóch poziomych warstw bloków" - wyjaśnia Biernacki.

    Jak dodaje, mury te datowane są wstępnie na okres późnohellenistyczny lub wczesnorzymski. Jego zdaniem, w świetle dotychczasowych wyników badań można stwierdzić, że antyczne mury stanowią część dużej budowli publicznej, która w okresie bizantyjskim została zabudowana mniejszymi pomieszczeniami.

    W trakcie badań archeolodzy odkryli wiele przedmiotów użytku codziennego pochodzących z okresu hellenistycznego, rzymskiego i bizantyjskiego. Do najcenniejszych należą kościane okładziny skrzynek i pionki do gry, fragmenty glinianych lamp oliwnych, fragmenty ołtarzyków terakotowych, brązowe klamry do pasa, brązowo-żelazny zamek drzwiowy oraz bogaty zestaw naczyń ceramicznych czarnolakowych, czerwonolakowych i polewanych.

    "W piwnicy jednego z przebadanych pomieszczeń natknęliśmy się na zbiór kilkunastu glinianych ciężarków tkackich. Na niektórych z nich znajdują się stemple wykonane poprzez odciśnięcie pierścienia z gemmą na powierzchni ciężarka" - dodaje Biernacki.

    Zdaniem naukowców, szczególnie interesującym odkryciem jest kamienny nagrobek w formie kościoła krzyżowego zwieńczonego kopułą. Archeolodzy znaleźli go rozbitego na kilkanaście części, prawdopodobnie w momencie pożaru i zawalenia się konstrukcji dachu budynku. Został starannie odrestaurowany przez specjalistkę od konserwacji kamienia z Narodowego Rezerwatu "Chersonez Tavriczeskij", tegoroczną stypendystkę fundacji Gaude Polonia Ministerstwa Kultury RP.

    "Na terenie Krymu znaleziono wcześniej dwa tego rodzaju nagrobki. W obu wypadkach datowane były one na okres XIII wieku" - dodaje kierownik badań. Przedmiotem analizy jest również inna funkcja tego typu znalezisk.

    Realizacja tegorocznego sezonu badawczego na terenie Chersonezu Taurydzkiego była możliwa wyłącznie dzięki pomocy finansowej władz rektorskich Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu oraz współpracy i dofinansowaniu prac archeologicznych przez dyrektora Sewastopolskiej Filii Państwowego Saratowskiego Społeczno-Ekonomicznego Uniwersytetu. Przeprowadzenie badań nie byłoby możliwe również bez wsparcia i pomocy Dyrekcji i pracowników Narodowego Rezerwatu "Chersonez Tavriczeskij w Sewastopolu.

    Badania realizowane są w oparciu o wspólny, polsko-ukraiński projekt naukowo-badawczy "Topografia miasta Chersonez Taurydzki". Od dwóch lat to jedyne badania prowadzone przez Nacjonalny Rezerwat z partnerem zagranicznym, w oparciu o wieloletnią umowę, na terenie antycznego i bizantyjskiego miasta Chersonez Taurydzki.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Sobór św. Włodzimierza w Chersonezie Taurydzkim – prawosławny sobór na terenie starożytnego miasta Chersonez Taurydzki, w granicach Sewastopola. Sampling, sampling probabilistyczny – w archeologii, jedna z technik prowadzenia badań powierzchniowych. Przedmiotem badań są fragmenty interesującego nas rejonu na których prowadzi się szczegółowe badania. W przypadku kiedy zachodzi konieczność szybkiego przeprowadzenia badań i równocześnie brakuje środków finansowych lub czasu, archeolodzy decydują się na zastosowanie tego rodzaju badań. Mury miejskie w Chełmnie – jedne z najlepiej zachowanych murów miejskich w Polsce, otaczające miasto prawie pełnym obwodem. Ciąg zachowanych murów ma blisko 1700 m długości. Dawniej znajdowało się w nich 7 bram wjazdowych, z których ocalały dwie (Grudziądzka i Merseburska), zachowały się także 23 baszty – kryte (m.in. Prochowa, Mestwina) i otwarte. Mury zaczęto wznosić w 2 połowie XIII w., w 1 ćwierci XIV w. zostały podwyższone, a w ciągu XV i XVI w. modernizowane. W latach 1860-70 rozebrano dwa krótkie odcinki i 5 spośród 7 bram, od końca XIX wieku mury konserwowano.

    Przeworskie mury obronne – w średniowieczu Przeworsk pełnił funkcję obronne, ponieważ przez wieki był często atakowany. Budowa murów częściowo podbudowanych kamieniem rozpoczęła się w 1512 r., kilkanaście lat później król Zygmunt wydał przywilej potwierdzający obwarowania. Do miasta prowadziły 3 bramy: Łańcucka od północnego zachodu, Jarosławska od wschodu i Kańczudzka (Węgierska) od południa. W obrębie murów usytuowanych było 5 baszt. Do poważnego zniszczenia odcinków murów doszło podczas panowania zaborcy austriackiego. W późniejszym czasie, „dzieło” rozbiórki i dewastacji murów dokończyli Niemcy podczas II wojny światowej. Obecnie oprócz murów nie zachowało się zbyt wiele fragmentów fortyfikacji. Jedyne istniejące odcinki murów można dziś podziwiać na terenie dwóch kościołów: Bazyliki pw. Ducha Świętego oraz Kościoła i klasztoru OO. Bernardynów pw. Św. Barbary. Ponadto fragmenty murowanej fortyfikacji znajdują się obecnie na ulicach: Kazimierzowska, Kilińskiego, Tkacka, Słowackiego oraz św. Jana. Najstarsze fragmenty murów miejskich, dość dobrze zachowane, znajdują się przy klasztorze OO. Bernardynów. Wysokie na 3,5–5 metrów, posiadają rozglifione wnęki, w których zachowały się otwory strzelnicze z biegnącym pod nimi gzymsem na całej długości muru. Obwarowania przy bazylice złożone z 2 odcinków odrestaurowane w latach 1958–1959 sięgają nawet 5 metrów wysokości. Na sporym fragmencie pierwszego odcinka z lat 1512 – 1527, od zabudowań klasztornych bożogrobców do starej furty zachowały się zwieńczenia z krenelażem i otworami strzelniczymi, pod którymi biegnie gzyms stanowiący oparcie dla ganku straży. W dalszym jego biegu, aż po dzwonnice postawioną w miejscu obronnej baszty, mury są bez krenelaża, ale za to wsparte od wewnątrz trzema szkarpami. Mury miejskie w Lubinie – zostały zbudowane, w XIV wieku prawdopodobnie w miejscu starych wałów ziemnych wzmocnionych palisadą, które otaczając miasto spełniały funkcję obronną. Intensywna budowa murów miejskich nastąpiła w latach 1348-1358. Były to czasy tuż przed i w czasie Wojny domowej między synami Bolesława Rozrzutnego, kiedy to Lubin był rezydencją księcia Ludwika I. Zakończenie budowy murów miejskich nastąpiło w drugiej połowie XIV wieku i wówczas zostały one włączone do systemu obronnego miasta.

    Karkawan (arab. كركوان, fr. Kerkouane) – starożytne miasto fenickie położone na przylądku Ras at-Tib (współcześnie w Tunezji), najstarsze ruiny podchodzą z VI wieku p.n.e.. Miasto przeżywało rozkwit w IV i II wieku p.n.e.. Z tego okresu pochodzą pozostałości murów obronnych oraz starannie zaplanowanego układu urbanistycznego z przecinającymi się prostopadle ulicami. Zachowane fragmenty mozaik owych posadzek, stiukowego pokrycia ścian oraz urządzeń sanitarnych (np. wanien) wskazują na zamożność mieszkańców. Rozwój miasta został przerwany w wyniku wyprawy wojennej władcy Syrakuz Agatoklesa. Miasto zostało opuszczone przez mieszkańców w czasie I wojny punickiej (ok. 253 p.n.e.). Mury miejskie w Bieczu - ciąg murów miejskich sięgający początku XIV w. Początkowo miały długość ok. 1200 metrów. W ciągu dziejów system obronny miasta zmieniał się w zależności od technik wojennych. Do dzisiaj zachowały się tylko fragmenty - w okolicach kościoła parafialnego oraz resztki murów z częścią przyziemną kwadratowej baszty koło szpitala Św. Ducha.

    Stare Miasto w Poznaniu – obszar miasta lokacyjnego o średniowiecznym rozplanowaniu z centralnie usytuowanym Starym Rynkiem. Obszar Starego Miasta wyznaczała linia murów miejskich; teren ten zajmuje powierzchnię 21 ha. Od lokacji miasta Poznania w 1253 do początku budowy przez władze pruskie nowego centrum na zachód od Starego Rynku na początku XIX wieku granice miasta były praktycznie niezmienne i pokrywały się z granicami obecnego Starego Miasta. Mury serwiańskie, mury Serwiusza (łac.: Murus Servii Tullii) – mylna nazwa muru obronnego wzniesionego z rozkazu senatu po 378 p.n.e. wokół antycznego Rzymu po najeździe Galów w 390 p.n.e. pod wodzą Brennusa. Mur ten miał ok. 3,5 m grubości i ponad 7 m wysokości, a jego obwód wynosił ok. 11 km i zbudowany był z wykorzystaniem resztek ziemnego wału (agger) istniejącego najprawdopodobniej od czasów Serwiusza Tuliusza (od niego właśnie pochodzi nazwa murów). Szczątki tzw. murów serwiańskich zachowały się do dziś w stanie pozwalającym na określenie ich zasięgu.

    Andrzej Gołembnik - archeolog, absolwent i pracownik Instytutu Archeologii UW. Długoletni pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ). Specjalista w dziedzinie metodyki i metodologii archeologicznych badań wykopaliskowych - rzeczoznawca Ministra Kultury i Sztuki w tej dziedzinie. Przez szereg lat prowadził badania i brał udział w badaniach w krajach skandynawskich (Dania, Norwegia), gdzie zyskał uznanie i opinię specjalisty od badań średniowiecznych stanowisk miejskich. W latach 90. założył własną firmę archeologiczną, która koncentrowała się na badaniach ratowniczych w historycznym centrum Płocka. Jakość prac prowadzonych przez A. Gołembnika i ich wysoki poziom metodyczny skłonił Generalnego Konserwatora Zabytków do zorganizowania latem 1997 r. we współpracy z nim warsztatów archeologii terenowej dla konserwatorów zabytków archeologicznych - pracowników Państwowej Służby Ochrony Zabytków. W końcu lat 90. z ramienia Instytutu Archeologii UW prowadził badania archeologiczne w historycznym centrum Gdańska, ze szczególnym uwzględnieniem rejonu klasztoru dominikańskiego. Po powstaniu w 2002 r. Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) podjął pracę w jego pracowni badań interdyscyplinarnych. Po zleceniu KOBiDZ w 2003 r. przez Muzeum Pałac w Wilanowie przeprowadzenia badań archeologicznych na terenie ogrodu i parku wilanowskiego A. Gołembnik został ich kierownikiem. Pod jego kierownictwem badania te stały się poligonem najnowocześniejszych metod dokumentacji procesu badawczego w archeologii z wykorzystaniem technik 3D, ortofotografii, programów AutoCAD i systemów GIS.

    Mury miejskie Iławy – mury miejskie miasta Iławy zostały zbudowane ok. poł. XIV w. i tworzyły wraz z kościołem, zamkiem i fosą system obronny miasta. Były nierozerwalnie związane z kościołem pw. Przemienienia Pańskiego. Mury zostały wzniesione częściowo z kamienia łamanego i polnego, łączonymi zaprawą wapienną, jak również widoczne są fragmenty murów wykonane z cegły.

    Karol Kościuszko-Waluszyński, ros. Костюшко-Валюжинич (ur. 20 kwietnia 1847, zm. 14 grudnia 1907 w Chersonezie) – polski archeolog, jeden z inicjatorów i głównych badaczy Chersonezu. Fragmenty murów getta w Warszawie – nieliczne zachowane fragmenty murów między posesjami lub ściany przedwojennych budynków wyznaczających po 16 listopada 1940 granicę pomiędzy warszawskim gettem a „aryjską" częścią miasta.

    Respondent - osoba, której opinie stanowią przedmiot badania w naukach społecznych, najczęściej w badaniach kwestionariuszowych, także: telefonicznych, pocztowych, internetowych. W niektórych typach badań respondenci dobierani są do badań na podstawie założeń badania probabilistycznego. W praktyce opisu badań używa sie również słowa respondent w stosunku do pojedynczje osoby, która nie jest dobierana losowo, a z która prowadzi się na przykład wywiad swobodny. Chersonez Taurydzki (ukr. Херсоне́с Таврі́йський; dawniej ros. Korsuń; gr. Χερσόνησος, trb. Chersonesos) – antyczne miasto greckie na Krymiekolonia Miletu, także starożytna nazwa całego Półwyspu Krymskiego. Miejsce przyjęcia chrztu w 988 przez księcia ruskiego Włodzimierza I Wielkiego, czyli symbolicznego chrztu Rusi. Ruiny miasta znajdują się obecnie w granicach administracyjnych Sewastopola.

    Dodano: 01.12.2010. 00:33  


    Najnowsze