• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nowe ustalenia polskich archeologów w stolicy królestwa Makurii

    22.04.2010. 04:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Zakończył się kolejny sezon prac wykopaliskowych misji Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW w sudańskiej Dongoli, kierowanej przez prof. Włodzimierza Godlewskiego z Instytutu Archeologii UW. Archeolodzy badają tutaj siedzibę dworu królewskiego sprzed półtora tysiąca lat. Wśród najważniejszych odkryć tego sezonu jest duży zespół amfor importowanych z Egiptu, Palestyny i wysp greckich, który pozwolił na uściślenie datowania budowy pałacu i zmienił dotychczasowy pogląd na relacje handlowe Dongoli z Egiptem i całym terytorium Bizancjum.

    Archeolodzy kontynuowali badania w obrębie cytadeli - kompleksu budowli królewskich otoczonego przez masywne fortyfikacje na przełomie V i VI w n.e. Ich prace skoncentrowały się wokół pałacu króla Johannesa - piętrowego budynku o powierzchni ponad 1200 m kwadratowych na parterze, składającego się z dwóch części, rozdzielonych długim korytarzem. Jego zachodnia część ma charakter gospodarczy i jest bardziej zniszczona, głównie z powodu erozji powierzchni nad brzegiem rzeki.

    Dzięki badaniom w tym miejscu archeolodzy uzyskali nowe informacje, zmieniające dotychczasowy stan wiedzy o królestwie Makurii. Bardzo bogaty materiał ceramiczny pochodzący z tej części pałacu Johannesa, jak również wyroby ze szkła i metalu, pozwoliły na im wydatowanie budowy pałacu na dwie ostatnie dekady VI wieku n.e. Dotychczasowe badania wskazywały natomiast, iż budowla powstała w 1 poł. VII wieku.

    Urozmaicony materiał zabytkowy odkryty wewnątrz królewskiego założenia pozwolił też na prześledzenie relacji handlowych, które łączyły królestwo ze światem śródziemnomorskim-bizantyjskim na przełomie VIi VII wieku.

    Zdaniem prof. Godlewskiego, nie ulega dziś wątpliwości, że świetnie udokumentowany handel winem oraz wyrobami ze szkła jest jedynie częścią handlowych relacji Makurii z Egiptem bizantyjskim.

    Jak podkreśla naukowiec, nowe dane pozwalają odmiennie interpretować również późniejsze relacje Królestwa Makurii z Kalifatem, oparte na tak zwanym "Baqcie". Ten bezprecedensowy na owe czasy układ handlowo-polityczny gwarantował Makurii niezależność, ustalał pakiet towarów wymienianych dwustronnie oraz sankcjonował granicę północną z Egiptem w rejonie Asuanu. Baqt zawarto pod Dongolą w 651 roku n.e., ale ostatnie odkrycia pokazują, że musiał on być naturalną kontynuacją podobnego paktu zawartego w ostatniej dekadzie VI wieku między Makurią i Bizancjum. Mają o tym zaświadczać liczne amfory egipskie i palestyńskie pochodzące z pałacu królewskiego.

    Na południe od pałacu badacze odsłonili fragment rozległej budowli o wymiarach 21x15m. Zdaniem archeologów, przypuszczalnie jest to kościół przynależący do królewskiego kompleksu. Masywne, pokryte wapiennymi tynkami i malowidłami ściany odkrywanej budowli zachowały się aż do wysokości 4 metrów ponad kamienną posadzkę. W sanktuarium i na filarach znaleziono malowidła. Wykonano je na podłożu wapiennym, co stanowi ewenement w malarstwie nubijskim. Znakomite malowidła z Faras z VIII jak i X wieku, z których część jest obecnie prezentowana w Muzeum Narodowym w Warszawie, były wykonywane na pobiale wapiennej pokrywającej tynki mułowe.

    Budowla zostanie całkowicie odkopana w trakcie następnych wykopalisk. Według archeologów, jest to jedna z najstaranniej wykonanych konstrukcji w Dongoli. Powstała na planie centralnym - na planie krzyża opisanego na prostokącie, z kopułą wspartą na czterech filarach. Taki typ budowli sakralnej pojawił się tutaj w połowie IX wieku, jako oryginalne osiągnięcie dongolańskich architektów. Zdaniem prof. Godlewskigo, jest bardzo prawdopodobne, że królewski kościół pałacowy był pierwszą tego typu budowlą wzniesioną w Dongoli.

    Naukowcy natknęli się również na niespodzianki w północno-zachodniej części Cytadeli, gdzie odsłonięto w całości kolejną rozległą budowlę, której plan nie ma analogii w budownictwie Królestwa Makurii.

    Wokół centralnej sali z sześcioma kolistymi filarami są rozlokowane symetrycznie usytuowane wąskie pomieszczenia. Konstrukcję wzniesiono w XII wieku na reliktach wcześniejszego budynku. Ze względu na brak wyposażenia i jakichkolwiek obiektów określenie jej funkcji jest utrudnione. Jednak fakt, iż zbudowano ją w pobliżu portu rzecznego i to, że składały się na nią liczne, wąskie pomieszczenia sugerują, że był to magazyn.

    Archeolodzy kontynuowali prace także na terenie zespołu klasztornego na komie H (sztucznym wzgórzu powstałym w wyniku długotrwałego osadnictwa - przyp. S.Z). Skupiono się na inskrypcjach, rysunkach i malowidłach zachowanych na ścianach tzw. "Budowli S", dobudowanej do zachodniej ściany kościoła klasztornego. "Budowla S" została odsłonięta w 1990 roku przez dr Stefana Jakobielskiego, ale wówczas, w początkowym okresie badań nad klasztorem dongolańskim, nie rozpoznano jej pierwotnej funkcji. Dopiero dzięki studiom nad architekturą i ściennymi graffiti archeolodzy i epigrafik zrozumieli skomplikowaną historię konstrukcji.

    "Budowla S" pierwotnie pełniła funkcję małego eremu (pustelni - przyp. S.Z.), składającego się z celi i oratorium, zamieszkanego przez jedną osobę. Pustelnik musiał cieszyć się wielkim poważaniem przez lokalną społeczność, gdyż pochowano go na terenie eremu. Z czasem, w związku z rosnącym kultem zmarłego, całą budowlę przemieniono w rodzaj mauzoleum dostępnego dla mnichów i pielgrzymujących osób.

    Na jego terenie odkryto liczne graffiti na ścianach, odczytane w tym roku przez prof. Adama Łajtara. Napisy wskazują, że pochowany w tym miejscu człowiek został uznany za świętego przez lokalną społeczność i prawdopodobnie także przez kościół Makurii. Kilka graffiti wymienia jego imię - ANNA, pochodzące od formy "Annaby". W Makurii to zarówno imię żeńskie jak i męskie. To pierwszy makurycki święty zidentyfikowany dotychczas w tekstach lokalnych. Jedno z graffiti odnotowuje najprawdopodobniej datę święta Annaby, które miało miejsce w dniu 10 Tybi, czyli 6 stycznia - jest to równocześnie data śmierci świętego.

    Poza tym, badacze zidentyfikowali wiele innych graffiti świadczących o tłumnych odwiedzinach grobu świętego, jak również malowidła oraz graffiti ukazujące świętych kościoła bizantyjskiego - św. Menasa, św. Philotheosa czy św. Theodora Stratelatosa zabijającego węża. Kult świętego Anny trwał aż do ostatecznego opuszczenia klasztoru w Dongoli. Według odkrywców, jest prawdopodobne, że zostały one wykonane ręką samego Anny.SZZ

    PAP - Nauka w Polsce

    agt/ kap/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Kościół na planie centralnym - budynek kościelny zrealizowany na zasadach budowli centralnych, czyli na planie posiadającym co najmniej dwie osie symetrii. Najprostszym przykładem tego typu budynku jest rotunda. Kościoły o bardziej skomplikowanym układzie posiadają rzuty w kształcie elipsy, wieloboków, krzyża greckiego, wieloliścia itp. Częstym rozwiązaniem stosowanym w tego typu budynkach jest przekrycie kopułą całej budowli lub jej części. Zamek krzyżacki w Ostródzie – budowla ta należy do najstarszych i najciekawszych zabytków budownictwa gotyckiego znajdujących się na terenie Ostródy. Pierwsza warownia położona w widłach Drwęcy wpadającej wówczas dwoma nurtami do Jeziora Drwęckiego istniała zapewne już w połowie XIII wieku. Pierwsza wzmianka pochodzi z około 1300 roku. Była to prawdopodobnie budowla o konstrukcji drewniano-ziemnej i podlegała administracyjnie komturowi dzierzgońskiemu. Nową budowlę obronną wzniesiono w latach 1349–1370, a więc za rządów komtura ostródzkiego Güntera von Hohensteina, który był znany jako inspirator okazałej budowli zamkowej w Świeciu. W przeciwieństwie do niej zamek ostródzki nie miał wówczas wież, które w końcu XIV wieku były rzadkością w budownictwie krzyżackim, wypełnienie wyspy osiedlem nie pozwoliło na założenie wzmocnionego podzamcza, które przeniesiono na przeciwległy brzeg rzeki. W 1381 roku istniały dwie budowle zamkowe, stara i nowa, obie spalone tego roku przez wojska księcia litewskiego Kiejstuta. Próg – to rodzaj budowli stosowanej w hydrotechnice do zabezpieczania i stabilizacji dna cieku. Tego rodzaju budowla hydrotechniczna jest budowana w poprzek cieku i obejmuje całą szerokość jego koryta. Korona takiej budowli osiąga poziom równy średniemu poziomowi dna cieku powyżej progu lub nieznacznie go przekracza, nie więcej jednak niż 1 m. Progi stosuje się zarówno w ciekach o dnie umocnionym jak i nieumocnionym. Jeżeli dno cieku jest umocnione, próg jest elementem wzmacniającym takie ubezpieczenie i łagodzącym nadmierny spadek cieku. W przypadku gdy dno cieku jest nieumocnione, próg stabilizuje dno takiego cieku. Próg nie jest budowany z myślą o piętrzeniu wody jak budowle piętrzące, lecz jest zaliczany do kategorii budowli regulacyjnych, mających w tym przypadku na celu uzyskanie utrwalenia, stabilizacji i zabezpieczenia dna cieku.

    Magazyn – obiekt budowlany przystosowany do składowania i przemieszczania zapasów na wyodrębnionej przestrzeni, która może zajmować plac nieosłonięty (składowisko), plac półosłonięty (wiata), część budowli, całą budowlę lub kilka budowli magazynowych. Tag – od angielskiego słowa oznaczającego metka, jest to podpis grafficiarzy i członków subkultur (np. hiphopowców). Często pisany jest jedną kreską i ma charakterystyczny powyginany kształt. Zwykle pisany jest niezmywalnymi pisakami, do tagowania używa się zazwyczaj markerów o grubości od 1 do 5 cm, farb w sprayu, wosku lub papieru ściernego (scratchowanie). Tag zwykle zawiera imię, pseudonim, nazwę drużyny sportowej, cytat, jakiś skrót, napis wyrażający uczucia bądź słowo nie mające sensu ani znaczenia. Występuje nie tylko jako samodzielny podpis, również jako znak rozpoznawczy pod pracą (graffiti), lub jako samodzielna forma twórczości. Często tylko artysta wykonujący dany tag jest w stanie go odczytać. Oprócz indywidualnych tagów istnieją tagi crew - z angielskiego załoga, które przeważnie składają się z 2, 3 lub 4 liter (DONS, MR, UHA, HS, MC-nowe crew graffiti (Modern Crew)). Zwykle są to pierwsze litery wyrazów składających się na nazwę ekipy np DSC - Dope Smokers Crew. W kręgach grafficiarzy tagi cenione są za dwie rzeczy: styl (czyli ogólny wygląd taga) oraz miejsce - im bardziej niebezpieczne i niedostępne tym lepiej np. komisariat policji.

    Ponur – to część budowli hydrotechnicznej zabezpieczającej dno na stanowisku górnym. Stosowany jest przede wszystkim w budowlach piętrzących (np. zapora, jaz). Ma postać szczelnej, ciężkiej płyty. Dzięki takiej konstrukcji nie tylko zabezpiecza dno rzeki przed rozmywaniem, ale także zwiększa stateczność budowli (przede wszystkim na przesunięcie) oraz wydłuża drogę filtracji. Współcześnie ponur wykonywany jest jako płyta betonowa lub żelbetowa. Korona budowli – to górna płaszczyzna korpusu danej budowli. Wyróżnienie w budowlach tej części korpusu wiąże się z koniecznością jej odpowiedniego i prawidłowego ukształtowania oraz zabezpieczenia. Ma to szczególne znaczenie w budowlach hydrotechnicznych, w których może nastąpić przelanie się wód przez koronę budowli, co doprowadzić może do rozmycia całego lub części korpusu budowli i w konsekwencji do katastrofy budowlanej. Korona budowli jest powierzchnią płaską (płaszczyzną), poziomą, albo o niewielkim spadku umożliwiającym prawidłowe zebranie i odprowadzenie wód opadowych. Spadek na koronie może być dobrany jako: poprzeczny, podłużny lub równocześnie poprzeczny i podłużny. Dobór szerokości korony i jej niezbędnego wniesienia ponad przyległy teren lub określony poziom wody, zależny jest od wielu czynników takich jak: rodzaj budowli, jej przeznaczenie, klasa (kategoria, itp.), konstrukcja korpusu, sposób jej wykorzystania użytkowego i wiele innych, co normuje szereg przepisów techniczno–budowlanych.

    Reverse graffiti – technika street art polegająca na myciu brudnej ściany lub innej powierzchni, najczęściej przy użyciu szablonu, w taki sposób, by wyczyszczone fragmenty tworzyły rysunek lub napis. W przeciwieństwie do graffiti, działalność taka jest całkowicie zgodna z prawem. Pomysłodawcą tej techniki jest Brytyjczyk Paul Curtis, znany pod pseudonimem Moose (Łoś). Podziemne przejście dla pieszych – budowla zapewniająca możliwość przejścia dla pieszych pod określonym szlakiem komunikacyjnym przebiegającym na powierzchni terenu lub budowli mostowej. Takie przypisanie tego rodzaju obiektów budowlanych do kategorii budowli zostało dokonane w artykule artykule 3 punkcie 3 prawa budowlanego, definiującego pojęcie budowli; w ramach tej definicji wyszczególniono podstawowe rodzaje budowli, wymieniając także podziemne przejście dla pieszych.

    Bezpieczne wzniesienie budowli – określenie odnoszące się do korony budowli piętrzących, spodów konstrukcji mostowych, kładek, belek poddźwigowych i innych konstrukcji rozpiętych nad wodą oraz powierzchni niezalewanych i górnych krawędzi elementów uszczelniających, które wznosi się ponad charakterystyczne poziomy wody na bezpieczną wysokość.

    Ratusz w Sędziszowie Małopolskim – budowla została zbudowana w XVII wieku. W XIX wieku. została przekształcona. Jest to budowla dwukondygnacyjna, podpiwniczona, wzniesiona na planie prostokąta. Położony jest pośrodku czworokątnego rynku. Fasada frontowa posiadająca wieżę, wyodrębniona jest z murów budowli dwoma lizenami. Okna ratuszaneogotyckie – efekt dziewiętnastowiecznej przebudowy.

    Zamek z piasku – szczególna forma budowlana stanowiąca formę zabawy polegająca na próbie bardziej lub mniej wiernej odwzorowania rzeczywistych budowli architektonicznych, budowli architektonicznych zmyślonych lub innych form w pomniejszonej lub powiększonej skali, gdzie budulcem jest wilgotny ("mokry") piasek, zazwyczaj kwarcowy o zabarwieniu jasnym. Fenomen Józefa Tkaczuka (fenomen JT) – etnograficzny i socjologiczny fenomen w postaci inskrypcji na murach warszawskiej Saskiej Kępy i Grochowa (a następnie w całej Polsce i w wielu miejscach świata, do których docierali Polacy), który pojawił się na przełomie lat 80. i 90. XX wieku, będący swoistym ewenementem wśród młodzieżowego graffiti.

    Kult Che – określenie mody na umieszczanie uproszczonego wizerunku Ernesto Guevary, noszącego przydomek Che na elementach ubioru, plakatach, w formie graffiti na ścianach budynków, a także w licznych filmach, książkach, a nawet grach komputerowych i pomnikach. Arg – pałac królewski wzniesiony w centrum Kabulu dla afgańskiego króla Abdur Rahmana pod koniec XIX wieku. Zajmowany przez afgańskich monarchów do lipca 1973 roku. Zaprojektowana w stylu pseudo-średniowiecznym dość rozległa budowla na planie czworoboku o wymiarach 900 x 750 metrów, posiadająca blanki oraz wieżyczki na grubych murach. Od frontu dodatkowo osłonięta warowną, grafitową bramą oraz koszarami gwardii. Na terenie Argu znajduje sie kilka mniejszych obiektów pałacowych wybudowanych przez kolejno zasiadających na afgańskim tronie królów.

    Banganarti, starożytna nekropolia chrześcijańska w Nubii założona na przełomie VI i VII wieku. Położona 9 km na południowy-wschód od Starej Dongoli. W momencie założenia stanowiła wyspę otoczoną wodami Nilu - wskazuje na to nazwa nekropoli oznaczająca wyspę szarańczy. W latach 1999 - 2002 polska misja archeologiczna prowadziła tu badania podczas których został odsłonięty kościół zbudowany na planie kwadratu o boku 25 metrów.

    Dodano: 22.04.2010. 04:17  


    Najnowsze