• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • O wpływach kobiet w polityce i kulturze II Rzeczpospolitej

    08.03.2012. 07:25
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W kulturze XX-lecia międzywojennego ważną rolę odegrały literatki. Zofia Nałkowska np. wypromowała wielu znanych pisarzy. Także w polityce rola kobiet była widoczna: szef MSZ Józef Beck stanowisko ministra zawdzięczał głównie staraniom żony - ocenia pisarz Sławomir Koper.

    Historyk Sławomir Koper specjalizuje się w historii polskiej obyczajowości i międzywojennych dziejach Polski. Jest autorem m.in. "Wpływowych kobiet Drugiej Rzeczpospolitej"

    PAP: Jaka była rola kobiet w polityce II Rzeczpospolitej?

    S.K. Muszę przyznać, że jeżeli chodzi o politykę, w 20-leciu międzywojennym kobiety nie odegrały pierwszoplanowej roli. Bywały posłankami, trafiały do Senatu, ale nigdy nie weszły do najwyższych władz czy rządu. Wśród znaczących kobiecych postaci w tej sferze z pewnością była druga żona marszałka Aleksandra Piłsudska, która do polityki się w ogóle nie mieszała czy Helena Paderewska, która za to mieszała się potwornie, często ośmieszając męża.

    Po Warszawie krążyła anegdota, że ufundowała wotum do jednego z kościołów z dedykacją "Helena-Marii", ponieważ miała uważać się za równą Matce Boskiej. Żona premiera Paderewskiego słynęła także z tego, że potrafiła rozpędzać posiedzenia Rady Ministrów, twierdząc że męczą męża. Kiedy Paderewski spał kontrolowała jego korespondencję państwową, a że był on również szefem MSZ, mogło to powodować poważne konsekwencje. Stałym elementem było też poszukiwanie ważnych dokumentów, które pani Helena gdzieś zapodziała - najczęściej znajdowano je w jej praniu.

    Pewną rolę odgrywała Marta Thomas-Zalewska, partnerka gen. Rydza-Śmigłego. Nie został on w roku 1940 prezydentem, jak planowano, więc ostatecznie poważnej roli nie odegrała. Jednak miała na niego zły wpływ - zmiany zachowania tego skromnego człowieka, kiedy w latach 30 zarzucano, że urząd mu uderzył do głowy - były prawdopodobnie jej dziełem.

    Najbardziej klasycznym przykładem ówczesnej kobiety w polityce jest Jadwiga Beck, żona ministra spraw zagranicznych, która ogrywała rolę pierwszej damy polskiej dyplomacji, ale jednocześnie "krótko trzymała "ministra. Beck miał skłonność do alkoholu, a pani Jadwiga potrafiła to ukrócić i podejrzewam, że gdyby nie ona, mąż nigdy by nie zrobił takiej kariery. Potrafiła np. podczas rautu w ambasadzie, bodajże francuskiej, zabrać mężowi kieliszek szampana, mówiąc +za dużo już wypiłeś+.

    PAP: Czy za sprawą kobiet wybuchały konflikty?

    S.K. Kobiety bywały też przyczyną trwających czasem całe życie animozji między znanymi postaciami. Nie każdy np. wie, że pierwotną przyczyną braku sympatii między Józefem Piłsudskim a Romanem Dmowskim była dawna rywalizacja o względy Marii Juszkiewiczowej, wygrana przez marszałka. Znana była także powszechnie niechęć, jaką gen. Anders miał do gen. Sławoja-Składkowskiego. Nikt nie rozumiał, o co chodziło, a okazało się, że w 1924 roku obaj panowie rywalizowali o względy pewnej pięknej hrabiny. Wygrał Składkowski, a Anders mu nigdy tego nie zapomniał.

    PAP: Czy kobiety mocno zaznaczyły swą obecność w kulturze?

    S.K. Tam odgrywały zdecydowanie pierwszoplanową rolę. Takie pisarki jak Maria Konopnicka, jedyna żeńska członkini Polskiej Akademii Literatury Zofia Nałkowska czy malarka Zofia Stryjeńska to były najbardziej znaczące wtedy nazwiska. Panie potrafiły także same zadbać o swoje interesy, chociaż Nałkowska finansowo stanęła na nogi dopiero, kiedy jej sprawami zajął się Bogusław Kuczyński, ponieważ ją samą bardziej interesował wynik artystyczny i dawała się wykorzystywać wydawcom. Inaczej było z Marią Dąbrowską, która sama skutecznie negocjowała honoraria.

    Nałkowska była także znana z dużego temperamentu, nazywano ją nawet "Messaliną polskiej literatury", a po Warszawie krążyły opowieści, że jeśli jakiś młody mężczyzna marzy o karierze literackiej, może to zrobić przez łóżko Nałkowskiej. Mówiono, że dzięki niej znani stali się m.in. Jarosław Iwaszkiewicz i Bruno Schulz. Trzeba więc przyznać, że miała dobry gust literacki.

    Inna, słynna przed wojną postać kobieca - malarka Zofia Stryjeńska nigdy nie potrafiła zadbać o swoje finanse. Podobnie rzeźbiarka Katarzyna Kobro, która w życiu nie sprzedała żadnej swojej pracy. Chyba najbardziej tragiczny moment w jej życiu miał miejsce podczas okupacji, kiedy okazało się, że nie ma nawet na czym podgrzać dziecku obiadu, więc wyciągnęła z piwnicy kilka swoich drewnianych rzeźb i porąbała na opał.

    PAP: Jak wyglądała sytuacja kobiet w Polsce w porównaniu z innymi krajami europejskimi?

    S.K. Kobiety w Polsce otrzymały prawo wyborcze w 1918 roku, więc w miarę wcześnie, ale prawo i obyczajowość nie zawsze szły w parze. Panie jednak były w tamtym okresie coraz bardziej wyzwolone, a taką największą cezurą obyczajową była I wojna. Kobiety, które musiały zastąpić mężczyzn w biurach czy fabrykach poszły do pracy i dobrze sobie tam radziły. Spowodowało to także dużą zmianę w modzie - zniknęły gorsety czy kunsztowne fryzury, których wykonanie było zbyt pracochłonne.

    Na zmianę w roli kobiet wpłynęły oczywiście także wcześniejsze ruchy feministyczne np. sufrażystek w Wielkiej Brytanii, których skala i sposoby walki m.in. ogromne wiece, głodówki czy bicie szpicrutą przeciwników nawet mnie zaskoczyły. W Polsce na to wszystko nakładał się także ruch narodowo-wyzwoleńczy. Jednak panie nie potrafiły, tak jak np. w Anglii, zjednoczyć się ponad podziałami społecznymi, co hamowało nieco rozwój ruchu. Poza tym po I wojnie zaczęto zwalniać mężatki z pracy, bo trzeba było zrobić miejsce dla zdemobilizowanych mężczyzn. I uznawano, że kobieta zamężna powinna zajmować się domem, a nie udzielać zawodowo.

    Generalnie więc kobiety politycznie nie pełniły wysokich funkcji, jednak pod tym względem nie odbiegaliśmy od tendencji europejskiej, a nawet można powiedzieć, że byliśmy całkiem postępowi, bo np. Szwajcaria wprowadziła prawo wyborcze dla kobiet dopiero 1974 roku, a jeden z jej kantonów dopiero w roku 1990.

    PAP - Nauka w Polsce, Anna Kondek

    akn/ abe/

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Historia kobiet – (ang. history of women lub herstory) dyscyplina historii zajmująca się rolą, jaką kobiety odgrywały w dziejach ludzkości, oraz metodami naukowymi stosowanymi do studiowania roli i statusu kobiet. Kobiety w muzyce – przedmiot badań historii kobiet i muzykologii genderowej, zwracający uwagę na relacje między społeczną sytuacją kobiet a ich udziałem i rolą w kulturze muzycznej. Opisując historię muzyki, zwraca specjalną uwagę na role, jakie pełniły w niej kobiety i w ten sposób poszerza obraz historii muzyki, stworzony przez tradycyjną muzykologię, zajmującą się głównie twórczością zawodowych kompozytorów. Do kluczowych zagadnień należy zebranie dokumentacji i próba wyjaśnienia następujących zjawisk: Nagrody i nominacje Beyoncé Knowles: Beyoncé Knowles na przestrzeni swojej kariery muzycznej zdobyła szereg nagród i wyróżnień. Jest ona jedną z najczęściej nominowanych i jednocześnie honorowanych artystek w historii nagród Grammy, z 45 nominacjami (6. miejsce pośród wszystkich artystów, a zarazem 1. miejsce pośród kobiet, na równi z Dolly Parton) oraz z 16 wygranymi statuetkami (10. miejsce pośród wszystkich artystów, a zarazem 3. miejsce pośród kobiet). Podczas ceremonii w 2010 roku Knowles otrzymała 6 nagród Grammy – najwięcej statuetek zdobytych jednego wieczora przez kobietę w historii. Tego samego roku miała jednak szansę na aż 10 wyróżnień, jako że otrzymała 10 nominacji – co stanowi drugi wynik pod względem liczby nominacji zdobytych jednego roku przez artystę.

    Muzyka starożytnej Grecji była bardzo istotnym elementem wielu greckich mitów i legend. Odgrywała ważną rolę w wielu dziedzinach życia i była obecna na publicznych zebraniach, przyjęciach (gr. symposion), uroczystościach religijnych, ceremoniach żałobnych, w teatrze i na igrzyskach.
    Muzyka odgrywała bardzo ważną rolę nie tylko w życiu Greków, ale także w ich poezji. W starożytnej Grecji śpiew występował niemal tak często jak recytacja i odgrywał równorzędną rolę. Występował nie tylko w dramatach,ale i w licznych formach poetyckich, których zazwyczaj z muzyką nie kojarzymy.
    Znaczącą rolę muzyka odgrywała w takich gatunkach jak poezja lityczna, gdzie słowo "liryka" oznaczało po prostu pieśń śpiewaną z akompaniamentem liry. Ten rodzaj kompozycji dzielił się na lirykę monodyczną, wykonywana solo oraz muzykę chóralną. Element muzyczny możemy znaleźć także w starogreckiej poezji elegijnej. Jednak formą literacką, w której muzyka pełniła najważniejszą rolę był dramat, zarówno tragiczny, jak i komiczny, a także szczególna forma dramatyczna - dramat satyrowy. Harem (z arab. ulga, zakaz); od arab. harim ("miejsce zakazane lub święte") inaczej perski: sarāy, zenana – określenie oznaczające prywatną strefę domu, powszechnie – choć nie do końca słusznie – określenie kojarzone jako część domu zamieszkiwania wyłącznie przez kobiety (żony) właściciela domu. Do części domu określonej jako harem nie mają wstępu obcy mężczyźni. Jest to zamknięta część domu, przeznaczona wyłącznie dla kobiet z rodziny męża i żony. W haremie – jako pewnej strukturze społecznej – główną rolę wśród kobiet odgrywała matka panującego władcy.

    Kubańska Federacja Kobiet hisz. Federación de Mujeres Cubanas (FMC) – kubańska organizacja społeczno-polityczna założona w 1960 r., mająca 73710 placówek w całym kraju. Do FMC należy 85% kobiet w wieku powyżej 14 roku życia. Federacja ma bliskie powiązania z wieloma ministerstwami i przez tę organizację głos kobiet w walce o pełne prawa może zostać usłyszany. W dzisiejszej Kubie 44,5% członków związków zawodowych, 64% prawników, 49% sędziów i 47% sędziów Sądu Najwyższego to kobiety. 45,2% deputowanych do parlamentu to kobiety – to trzeci na świecie odsetek kobiet uczestniczących w życiu publicznym. La Catrina, także La Calavera Garbancera to figurka stworzona przez José Guadalupe Posada, na początku XX wieku, która ochrzczona została przez meksykańskiego malarza i grafika Diego Riverę. La Catrina to dama, kobieta z wyższych sfer, która została spersonifikowana pod postacią szkieletu kobiety w eleganckiej sukni i kapeluszu z piórami, wedle ówczesnej XIX-wiecznej mody. Jest ona symbolem śmierci. Jako, że śmierć i zmarli zajmują szczególne miejsce w kulturze meksykańskiej. W odczuciu Meksykanina śmierć to dalszy ciąg życia, które tu na ziemni jest tylko mgnieniem, czymś przelotnym, nietrwałym, a to prawdziwe zaczyna się dopiero po śmierci. Śmierć jest esencją życia. Stąd jej przedstawienia nie są straszne, dlatego też wizerunki śmierci przedstawiane są w postaci tańczących, pijących i śmiejących się szkieletów, a także w formie wycinanek z cieniutkiej kolorowej bibułki. Z okazji święta zmarłych organizowane są konkursy, a także wielkie wystawy sztuki ludowej, których tematem jest śmierć, np. konkursy poetyckie, na najładniejszy ołtarz ku czci śmierci czy zmarłych. Motyw Catriny pojawia się co roku w czasie obchodów Święta Zmarłych, zarówno w domach jak i na ulicach miast a także za nią przebierają się również ludzie czy zdobne czaszki są elementem dekoracji wielu ołtarzyków.

    Idiotki nie idą do nieba (Las tontas no van al cielo) - meksykańska telenowela z Jaqueline Bracamontes i Jaime Camil – Candy jest młodą, śliczną dziewczyną, z głową pełną marzeń i nadziei na przyszłość. Jej ukochanym jest Patricio, mężczyzna, który można by rzec, jest spełnieniem jej najgłębszych snów. Dziewczyna dzieli swoje szczęście wraz z dwiema siostrami, Alicią i Veronicą. Patricio, głęboko zakochany w Candy, córce zatrudnionego przez niego szofera, jest synem alkoholika. Podczas wieczoru kawalerskiego, przyjaciele robią Patricio niespodziankę, wręczając mu klucz do hotelu, w którym przebywa Alicia. Gdy ta odkrywa co jest grane, postanawia wykorzystać sytuację... Nazajutrz, podczas przyjęcia weselnego, Patricio i Alicia omawiają w łazience to, co zaszło między nimi zeszłego wieczoru. Przypadkowo Candy widzi ich razem całujących się namiętnie. Rodzice próbują wytłumaczyć córce, że Patricio jest tylko mężczyzną i sytuacje takie jak ta stoją na porządku dziennym. Candy jest jednak innego zdania. Zdziera z siebie suknię ślubną i rzuca mu ją prosto w twarz. Z pomocą wuja Meño, wyjeżdża do Guadalajary. Nie wie jednak, że spędzona tydzień przed ślubem noc z Patriciem, wystarczyła aby zajść w ciążę. Siedem lat później, Candy spotyka Santiaga, młodego mężczyznę, którego poznała podczas ślubu z Patriciem. Mężczyzna jest samotnym ojcem, porzuconym przez żonę Pulinę, tuż po urodzeniu ich córeczki Rocio. Na początku, jedyne na czym zależy Santiago to rozkochać w sobie Candy i zaciągnąć ją do łóżka, jednak szybko zdaje sobie sprawę, że dziewczyna ma w sobie coś specjalnego, co bardzo go do niej przyciąga i przeradza się w prawdziwą miłość. Candy, pomimo początkowej niechęci, zbliża się do Santiago. Jednak, jej droga do miłości nie jest łatwa. Oprócz dumy, którą nosi wewnątrz serca, na przeszkodzie staje również Marissa, która za wszelką cenę stara się zdobyć jej ukochanego. I jakby tego było mało, na ich drodze do szczęścia staje również konflikt interesów. Wraz z sukcesem artykułu "Idiotki nie idą do nieba", autorstwa Candy, kobieta zdobywa swoje własne miejsce w społeczeństwie i zaangażowana w promocję wewnętrznego piękna kobiet, wykrada klientów Santiago, który zajmuje się "sztucznym pięknem". Jednak ponad wszystkie przyziemne sprawy, będzie stać miłość. Sytuacja komplikuje się jeszcze bardziej wraz z ponownym pojawieniem się Patricia, który zamierza odzywać miłość Candy. Teraz kobieta będzie musiała zdecydować do kogo należy jej serce… Do Patricia? Jej pierwszej miłości, ojca jej syna i zdrajcy? Czy Santiaga? Który obiecał jej czystą, prawdziwą miłość i przysiągł, że nigdy jej nie skrzywdzi? Czy Candy będzie potrafiła wybrać jednego z nich? Czy jej serce zdoła wybaczyć i zaufać ponownie? Liga Kobiet Polskich – Liga Kobiet Polskich jest stowarzyszeniem zrzeszającym kobiety bez względu na światopogląd, przekonanie czy przynależność do innych organizacji społecznych, partii politycznych, kościołów lub związków wyznaniowych chcące działać na rzecz kobiet i ich rodzin( § 1 Statutu LKP). Została oficjalnie zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w 2001 roku, ale odwołuje się do tradycji Ligi Kobiet Polskich założonej w 1913 roku.

    Mądry Hans (niem. der Kluge Hans) – koń, który był uważany za inteligentnego i potrafiącego porozumiewać się z ludźmi. Miał także posiadać nadzwyczajne zdolności matematyczne oraz językowe. Przez kilka lat nikt nie potrafił obalić tezy o inteligencji konia. Dopiero zastosowanie nowoczesnych (jak na pocz. XX w.) metod badawczych pozwoliło wyjaśnić sprawę Hansa.

    Andrzej Aleksandrowicz Sanguszko (zm. 1534) – książę, namiestnik krzemieniecki w latach 1498-1522, bracławski i winnicki w 1500 r., starosta włodzimierski w latach 1508-1531, marszałek ziemi wołyńskiej w 1522 r. Syn Aleksandra Sanguszkowica, ożenił się z Marią Ostrogską, z którą miał synów: Romana (zm. 1517), Fiodora oraz córki: Zofię, Marię, Zofię (ur. ok. 1500), Fiedorę, Wasylisę (ur. 1500), Helena (ur. ok. 1500). Po raz drugi ożenił się z Bohdaną Odyncewicz, z którą miał córkę Hannę (zm. 1561).

    Pierwiosnek – polski noworocznik (rodzaj almanachu wzorowanego na wydawnictwach niemieckich i francuskich XIX wieku), wydawany w latach 1838-43, będący pierwszym polskim zbiorowym wydawnictwem tworzonym wyłącznie przez kobiety. Wydawnictwo miało charakter literacko-społeczny i wyrażało „ostrożnie nowatorskie” poglądy na rolę kobiety. Lesbofobia obejmuje różne formy negatywnego nastawienia względem lesbijek jako jednostek, par oraz jako grupy społecznej. Może ono obejmować uprzedzenie, dyskryminację oraz nadużycia połączone z nastawieniami i uczuciami od pogardy do wrogości. W związku z tym, lesbofobia jest seksizmem w stosunku do kobiet, krzyżującym się z homofobią. Cynthia Petersen, profesor prawa na Uniwersytecie Ottawy, zdefiniowała lesbofobię włączając w to także "strach kobiety przed miłością do drugiej kobiety, oraz strach mężczyzn (włączając w to także mężczyzn homoseksualnych) o to, że kobiety ich nie kochają".

    Dodano: 08.03.2012. 07:25  


    Najnowsze