• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Odkryto rzadko spotykany przejaw obrzędowości ludności kultury łużyckiej

    14.07.2010. 04:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Niespaloną czaszkę dziecka znaleźli archeolodzy w grobie popielnicowym, przypisywanym przedstawicielowi kultury łużyckiej w Ciążeniu (pow. Słupca). "Odkrycia niespalonych czaszek w grobach kultury łużyckiej należą do rzadkości, a znaleziona przez nas czaszka dziecka, to pierwszy tego typu przypadek znany z terenów Polski" - podkreśla kierownik badań, Ilona Jagielska z Muzeum Ziemi Pyzdrskiej.

    Na nietypowy pochówek - w obrębie pradziejowego cmentarzyska z okresu halsztackiego (700-400 lat p.n.e.) - natrafiono podczas nadzoru archeologicznego w Ciążeniu, w trakcie budowy kanalizacji sanitarnej.

    W sumie podczas prac archeolodzy odkryli 14 grobów, w tym 11 popielnicowych (skremowane szczątki zmarłych umieszczano w ceramicznych urnach) i 3 jamowe (spalone szczątki składano bezpośrednio do ziemi).

    Groby wykonano i wyposażono w różnorodny sposób. Część zmarłych na ostatnią drogę otrzymała pojedyncze, a inni liczne miniaturowe naczynia ceramiczne. Nad większością grobów tuż po ceremonii pogrzebowej wykonano widoczne na powierzchni ziemi konstrukcje kamienne - markowano obecność grobu pojedynczymi głazami lub zwartym brukiem kamiennym.

    "Podczas próby odsłonięcia pokazującej się w profilu wykopu popielnicy () zadziałał przypadek. Profil uległ oberwaniu odsłaniając przekrój popielnicy i znajdującą się pod nią czaszkę ułożoną sklepieniem w dół. Według analizy antropologicznej spalone kości w urnie należały do osobnika w wieku 35-40 lat, a niespalona czaszka spod popielnicy należała do dziecka 5-6-letniego" - mówi Jagielska.

    Archeolodzy łączą odkrycie z zabiegami związanymi ze sferą obrzędowości - przejawami kultu. Nie wykluczają także związku z rzekomo praktykowanym przez przedstawicieli kultury łużyckiej kanibalizmem.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/ kap/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Grób typu kietrzańskiego – forma pochówku ciałopalnego bezpopielnicowego, stosowana przez ludność kultury łużyckiej. Na pierwsze tego typu pochówki natrafiono podczas prac archeologicznych na cmentarzysku w Kietrzu. Cechą charakterystyczną tego rodzaju pochówków było grzebanie – wcześniej przepalanych – kości zmarłego w drewnianej trumnie (wykonanej w pojedynczej kłodzie). Przeprowadzone badania wskazały, że ta forma pochówku występowała przede wszystkim w pierwszych okresach rozwoju kultury łużyckiej, tj. od ok. 1300 r. p.n.e. do ok. 900 p.n.e. Kultura grobów kloszowych (rzadziej podkloszowych) jest kulturą archeologiczną z epoki żelaza. Występowała na przełomie okresu halsztackiego i okresu lateńskiego; Halstad D (~500-400 lat p.n.e.). Została wydzielona jako wschodni odłam kultury pomorskiej. Jej obecność odnotowuje się głównie na Mazowszu i w Małopolsce. W V wieku p.n.e graniczyła z od zachodu grupą środkowopolską i wschodniowielkopolską kultury łużyckiej, od północy z kulturą kurhanów zachodniobałtyckich, od południą z grupą górnośląsko-małopolską i od wschodu z grupą mazowiecko-podlaską kultury łużyckiej. Muzeum Ziemi Sierkowice - powstała w 1993 roku placówka muzealna w budynku Gminnego Ośrodka Kultury w Sierakowicach obejmuje swoim zainteresowaniem teren ziemi sierakowickiej i jej wielopokoleniową spuściznę kulturową. W zbiorach muzeum znajdują się przede wszystkim eksponaty związane z gospodarstwem domowym, rolnictwem obrzędowością i sztuka ludową oraz dokumenty. Do roku 2006 Muzeum zgromadziło ponad 500 eksponatów Muzeum prowadzi działalność wystawienniczą (wystawy) i edukacyjną (lekcje muzealne).

    Czaszka kinetyczna - czaszka, w której kości nie są połączone poprzez zrośnięcie, ale powiązane są luźno, za pomocą stawów i więzadeł. Niezwykle charakterystycznym przykładem takiej budowy jest czaszka węży (Serpentes), w której połączenie szczęk jest ruchome (kość kwadratowa), kości podniebienia rozsuwają się, a żuchwa składa się z dwóch części powiązanych więzadłem. Czaszka kinetyczna może być otwierana bardzo szeroko i umożliwia połykanie wielkich porcji pokarmu. Doleserpeton jest nazwą rodzajową niewielkiego płaza z rzędu temnospondyli, żyjącego we wczesnym permie (285 milionów lat temu). Jego szczątki odkryto w kamieniołomie Dolese w Oklahomie. Jego kręgi wykazują budowę podobną do kręgów współczesnych płazów. Odnaleziono wiele czaszek zwierzęcia, mające zaledwie 1 cm długości. Możliwe, że należały do osobników młodocianych. Doleserpeton należał do nadrodziny Dissorphoidea, wykształconej pod koniec karbonu i trwającej przez perm.

    Młynówka – pagórek na wyspie Wolin, oddalony od centrum miasta Wolina o ok. 1 km w kierunku północnym. Archeolodzy odkryli tu cmentarzysko birytualne z IX– XII wieku z bogato wyposażonymi grobami m. in. w inwentarzu znajdowały się paciorki i inne ozdoby, naczynia ceramiczne i nieceramiczne (misa wykonana z brązu), tzw. pisanka, lunula. Wśród grobów ciałopalnych można wymienić takie typy jak: jamowe, popielnicowe i typu Alt Käbelich (nie zawierały urn). Dół skrzydłowo-podniebienny (łac. fossa pterygopalatina) – wąska przestrzeń o kształcie odwróconej trójściennej piramidy, schowana głęboko pomiędzy kośćmi czaszki. Jest położona pomiędzy szczęką a kością klinową.

    Kultura Salinar jest jedną z kultur andyjskich okresu formacyjnego, następczyni kultury Capisnique powstałej ok. XVIII w. p.n.e. Czas jej trwania określany jest na okres od 200 p.n.e. do 200 r. Została odkryta przez Larco Hoyle w 1941 r. w pobliżu El Salinar w dolinie Chicama w północnej części Peru. W odkrytej nekropolii natrafiono na ok. 200 miejsc pochówku. Odnalezione groby miały kształt elipsoidy. Zmarłych układano w nich w pozycji wyprostowanej, na prawym boku. Wśród darów natrafiono na żywność, ceramikę, wyroby ze złota. Kultura Salinar bezpośrednio poprzedza kulturę Mochica, stąd forma wielu wyrobów zbliżona jest do kształtu ceramiki Moche (naczynia o podwójnym wlewie połączonym mostkiem). Dekoracje wykonywane były metodą nacinania lub malowania. Powtarzającym się motywem są linie łamane, faliste, gwiazdy i pętle. Występowały także postacie zwierząt i ludzi. W tym też okresie powstały zaczęły powstawać naczynia z scenami erotycznymi. Kolorystyka ceramiki to barwy ziemi: od koloru pomarańczowego do beżowego. Kultura lateńska – sama nazwa pochodzi od eponimicznego stanowiska archeologicznego La Tène nad jeziorem Neuchâtel w Szwajcarii, w czasie badań archeologicznych w XIX wieku na tym stanowisku odkryto znaczne ilości zabytków związanych z ludnością celtycką. Archeolodzy terminem La Tène określają zbiór cech kulturowych charakterystycznych dla ludności celtyckiej, jednak kultura lateńska nie jest jednoznacznie tożsama z kulturą Celtów, gdyż niektóre grupy ludności celtyckiej znalazły się poza oddziaływaniem kultury lateńskiej (badania językowe). Kultura lateńska wykrystalizowała się na miejscowym podłożu kultury halsztackiej.

    Czaszka autostyliczna – typ czaszki charakteryzujący się przyrośnięciem chrząstki podniebienno-kwadratowej od spodu i z boku do mózgoczaszki.

    Brąchnówko (cmentarzysko) – cmentarzysko ludności kultury pomorskiej z od ok. IV wieku p.n.e. oraz Gotów i Gepidów z I-III wieku. Na cmentarzysku były kręgi kamienne i inne konstrukcje kamienne. Wydobyte jednak z ziemi zabytki należą w lwiej części do ludności kultury pomorskiej. Bardzo trudno zlokalizować miejsce gdzie kiedyś było cmentarzysko. Mówią o tym dzisiaj sporządzone kiedyś przez archeologa plany.

    Szczęka (łac. maxilla) albo kość szczękowa (łac. os maxillare) – kość parzysta, stanowiąca zasadniczą część składową czaszki twarzowej. Kość szczękowa składa się z trzonu (corpus) i czterech wyrostków: czołowego, jarzmowego, podniebiennego i zębodołowego. Arctops – rodzaj drapieżnego terapsyda należącego do gorgonopsów. Występował w późnym permie na terenie dzisiejszej Republiki Południowej Afryki. Był jednym z największych przedstawicieli rzędu Gorgonopsia – osiągał 5 m długości, z czego na głowę przypadało 20–37 cm. Cechami charakterystycznymi tego rodzaju były silnie rozwinięte kły szczęki i masywna czaszka. Okno skroniowe jest równie wysokie co długie.

    Dźwigacz, kręg szczytowy, kręg szyjny I (łac. atlas) – pierwszy kręg kręgosłupa kręgowców, począwszy od płazów, zestawiający się bezpośrednio z czaszką. Dźwigacz podtrzymuje czaszkę (nazwa wywodzi się od mitycznej postaci – Atlasa, który miał podtrzymywać niebo nad ziemią) oraz decyduje o jej ruchomości. Czaszka hyostyliczna - typ czaszki, w której szczęka jest przytwierdzona do puszki mózgowej więzadłami łącznotkankowymi z zachowaniem dużej swobody ruchu. Występuje u ryb, z wyjątkiem dwudysznych i zrosłogłowych. Umożliwia znaczne powiększenie objętości jamy gębowej i gardzieli. Pozwala na wykorzystywanie ruchliwości szczęk na różne sposoby, np. wysuwanie do przodu, kierowanie otworu gębowego ku górze lub ku dołowi. Ułatwia pobieranie pokarmu, wzmaga siłę ssącą wytwarzaną przez jamę gębową.

    Oskowo (kaszb. Òskowò, niem. Wutzkow) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie lęborskim, w gminie Cewice przy trasie drogi wojewódzkiej nr 212. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego. Przez miejscowość przepływa rzeka Bukowina, która jest jednym z głównych dopływów rzeki Łupawa. W centrum wsi położony jest dwór, zbudowany prawdopodobnie w XIX wieku, który w chwili obecnej stanowi własność prywatną. W lassie, przy drodze z Oskowa do Siemirowic, położone jest cmentarzysko kultury łużyckiej z okresu XII-VII w p.n.e. Na cmentarzysko, które zajmuje obszar 1500 m na 500 m, skalda się 12 mogił, które zostały naruszone jeszcze w czasach nowożytnych. Na podstawie wydobytych na cmentarzysku wyrobów metalowych oraz ceramiki, kurhany datowane są na IV okres epoki brązu (1000-800 r. p.n.e.) oraz początki V okresu tej epoki (ok. 700 r. p.n.e.). Zaliczane są do grupy wschodniopomorskiej (kaszubskiej) kultury łużyckiej. Livyatan – rodzaj wymarłego walenia należący do grupy Physeteroidea, obejmującej rodzinę kaszalotowatych (Physeteridae) oraz formy blisko spokrewnione. Żył w środkowym miocenie, około 13–12 mln lat temu; jego szczątki odkryto w Peru. Został opisany w 2010 roku przez Oliviera Lamberta i współpracowników w oparciu o czaszkę i żuchwę wraz z zębami. Holotyp (MUSM 1676) został odkryty przez Klaasa Posta z Muzeum Historii Naturalnej w Rotterdamie w listopadzie 2008 roku w Cerro Colorado na pustyni Pisco-Ica. Największe odnalezione zęby mierzyły około 12 cm średnicy, a ich długość przekraczała 36 cm. Na podstawie odkrytych skamieniałości czaszki jej długość oszacowano na około 3 m, szerokość na 1,9 m, a długość całego zwierzęcia na 13,5–17,5 m, czyli w przybliżeniu tyle, ile mierzy współczesny kaszalot. Czaszka, zęby oraz dół skroniowy L. melvillei były jednak znacznie większe niż kaszalota, a waleń ten miał prawdopodobnie największe szczęki spośród wszystkich znanych obecnie kręgowców.

    Dodano: 14.07.2010. 04:17  


    Najnowsze