• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Odnowiono XIV-wieczny mur obronny w Kaliszu

    30.09.2011. 11:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl


    Zakończyła się renowacja 20-metrowego zabytkowego muru obronnego z XIV wieku, położonego w centrum Kalisza. Najprawdopodobniej kaliskie mury obronne, z których zachował się jedynie 20-metrowy fragment, powstały za czasów panowania Kazimierza Wielkiego.




    "Odnowiony fragment należy do najstarszych zachowanych obwarowań średniowiecznego Kalisza" - poinformowała Marzenia Ścisła z Wydziału Kultury urzędu miejskiego.

    Mur został wzniesiony technikę stosowaną na ziemiach polskich do przełomu XIII i XIV wieku. W dolnych partiach lica muru występuje pierwotny wątek wendyjski, składający się z dwóch powtarzalnych warstw, w których dwie wozówki (bok cegły z dłuższą podstawą) przedzielone są jedną główką (węższy bok cegły).

    Jak wyjaśniła Ścisła, górna część muru została nadbudowana w XIV wieku, co potwierdza wątek gotycki (tzw. polski), polegający na powtarzaniu dwóch warstw, w których na przemian układane są cegły główką i wozówką do lica muru. W późniejszych latach mury były wielokrotnie naprawiane i przebudowywane.

    Fachowcy oczyścili i umyli całą powierzchnię muru. Cegły, które posłużyły do jego uzupełnienia, wykonano z połówek i całych średniowiecznych cegieł, a tam gdzie było to niemożliwe użyto ręcznie formowanych i specjalnie postarzanych gotyckich cegieł.

    Tradycja mówi, że Kazimierz Wielki, zwany "królem budowniczym", zafundował Kaliszowi około XIV wieku obwarowania. Przypuszczalnie samo wznoszenie murów ceglanych trwało wiele lat. Z przekazów historycznych wiadomo, że Krzyżacy nie zdołali sforsować murów i zdobyć grodu w 1331 r., a dwa lata później nie udało się to także wojownikom Ziemowita z Mazowsza.

    Znaczący upadek murów obronnych nastąpił w XVIII wieku. Czasy pruskie przyniosły dalszą ich dewastację, a na początku XIX wieku zniknęły bramy, baszty i większość obwarowań. Do dziś, oprócz ich niewielkich fragmentów, z prawdziwej "tarczy miasta" pozostała baszta Dorotka.

    Koszt prac konserwatorskich wyniósł ponad 100 tys. zł. Sfinansował je samorząd Kalisza.

    PAP - Nauka w Polsce

    zak/ hes/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Mury miejskie w Chełmnie – jedne z najlepiej zachowanych murów miejskich w Polsce, otaczające miasto prawie pełnym obwodem. Ciąg zachowanych murów ma blisko 1700 m długości. Dawniej znajdowało się w nich 7 bram wjazdowych, z których ocalały dwie (Grudziądzka i Merseburska), zachowały się także 23 baszty – kryte (m.in. Prochowa, Mestwina) i otwarte. Mury zaczęto wznosić w 2 połowie XIII w., w 1 ćwierci XIV w. zostały podwyższone, a w ciągu XV i XVI w. modernizowane. W latach 1860-70 rozebrano dwa krótkie odcinki i 5 spośród 7 bram, od końca XIX wieku mury konserwowano. Baszta Gotycka, z racji swojego kształtu zwana także Basztą Półokrągłą – baszta w Lublinie zrekonstruowana w latach 80. XX wieku będąca, wraz z fragmentem murów obronnych, świadectwem gotyckich obwarowań staromiejskich. Basztę zbudowano w 1341 roku razem z murami obronnymi z kamienia i oblicowano cegłą. Drewniane pomosty umożliwiały obrońcom dostęp do strzelnic. Nie zachowały się ganki strzeleckie umożliwiające dostęp do szczelinowych i kluczowych strzelnic. Przeworskie mury obronne – w średniowieczu Przeworsk pełnił funkcję obronne, ponieważ przez wieki był często atakowany. Budowa murów częściowo podbudowanych kamieniem rozpoczęła się w 1512 r., kilkanaście lat później król Zygmunt wydał przywilej potwierdzający obwarowania. Do miasta prowadziły 3 bramy: Łańcucka od północnego zachodu, Jarosławska od wschodu i Kańczudzka (Węgierska) od południa. W obrębie murów usytuowanych było 5 baszt. Do poważnego zniszczenia odcinków murów doszło podczas panowania zaborcy austriackiego. W późniejszym czasie, „dzieło” rozbiórki i dewastacji murów dokończyli Niemcy podczas II wojny światowej. Obecnie oprócz murów nie zachowało się zbyt wiele fragmentów fortyfikacji. Jedyne istniejące odcinki murów można dziś podziwiać na terenie dwóch kościołów: Bazyliki pw. Ducha Świętego oraz Kościoła i klasztoru OO. Bernardynów pw. Św. Barbary. Ponadto fragmenty murowanej fortyfikacji znajdują się obecnie na ulicach: Kazimierzowska, Kilińskiego, Tkacka, Słowackiego oraz św. Jana. Najstarsze fragmenty murów miejskich, dość dobrze zachowane, znajdują się przy klasztorze OO. Bernardynów. Wysokie na 3,5–5 metrów, posiadają rozglifione wnęki, w których zachowały się otwory strzelnicze z biegnącym pod nimi gzymsem na całej długości muru. Obwarowania przy bazylice złożone z 2 odcinków odrestaurowane w latach 1958–1959 sięgają nawet 5 metrów wysokości. Na sporym fragmencie pierwszego odcinka z lat 1512 – 1527, od zabudowań klasztornych bożogrobców do starej furty zachowały się zwieńczenia z krenelażem i otworami strzelniczymi, pod którymi biegnie gzyms stanowiący oparcie dla ganku straży. W dalszym jego biegu, aż po dzwonnice postawioną w miejscu obronnej baszty, mury są bez krenelaża, ale za to wsparte od wewnątrz trzema szkarpami.

    Opus emplectum – technika budowlana, polegająca na układaniu zewnętrznej i wewnętrznej części muru z ociosanych bloków kamiennych (czasem z cegieł) i wypełnianiu przestrzeni między nimi kruszonym kamieniem zalanym zaprawą. Zewnętrzne ściany są spajane poprzecznie ułożonymi cegłami – diatonoi. Mury serwiańskie, mury Serwiusza (łac.: Murus Servii Tullii) – mylna nazwa muru obronnego wzniesionego z rozkazu senatu po 378 p.n.e. wokół antycznego Rzymu po najeździe Galów w 390 p.n.e. pod wodzą Brennusa. Mur ten miał ok. 3,5 m grubości i ponad 7 m wysokości, a jego obwód wynosił ok. 11 km i zbudowany był z wykorzystaniem resztek ziemnego wału (agger) istniejącego najprawdopodobniej od czasów Serwiusza Tuliusza (od niego właśnie pochodzi nazwa murów). Szczątki tzw. murów serwiańskich zachowały się do dziś w stanie pozwalającym na określenie ich zasięgu.

    Cmentarz żydowski w Nurze – został założony w XIX wieku. Do naszych czasów zachował się jedynie fragment muru i pojedyncze obmurowania grobów. Herb Raciążatarcza herbowa herbu jest biała. Widnieje na niej fragment czerwonego muru miejskiego z blankami. W murze jest wyraźnie zachowany podział na cegły lub ciosy. Pośrodku muru umieszczona jest czerwona baszta z blankami, posiadająca błękitny, stożkowany dach. Baszta ma dwa otwory: większy u dołu i mały wąski u góry. Wizerunek herbowy znany jest od XVI stulecia.

    Herb Suraża - na niebieskiej tarczy herbowej widnieje fragment muru z czerwonej cegły zakończonego z każdej strony basztą; między tymi basztami w części górnej umieszczony jest wizerunek ryby (karpia królewskiego), a pod nim baszta niższa, w której umieszczona jest brama ostrołukowa. Herb został określony w Statucie Miasta Suraż uchwalonego 29 listopada 2001. Mury miejskie Iławy – mury miejskie miasta Iławy zostały zbudowane ok. poł. XIV w. i tworzyły wraz z kościołem, zamkiem i fosą system obronny miasta. Były nierozerwalnie związane z kościołem pw. Przemienienia Pańskiego. Mury zostały wzniesione częściowo z kamienia łamanego i polnego, łączonymi zaprawą wapienną, jak również widoczne są fragmenty murów wykonane z cegły.

    Opus spicatum – technika układania muru, stosowana od czasów rzymskich do średniowiecza, gdzie cegły, płaskie kamienie lub kamienne płytki układane są w jodełkę.

    Baszta Mieczników w Krakowie (znana także jako baszta Mieczników i Mydlarzy) – baszta wchodząca w skład murów obronnych Krakowa, która powstała najprawdopodobniej po 1498, kiedy to po zbudowaniu Barbakanu w systemie obronnym miasta powstawały kolejne baszty. Najstarszy spis baszt obronnych Krakowa z 1473 wspomina o istnieniu jednej tylko baszty pomiędzy bramą Floriańską a bramą Sławkowską. Baszta Mieczników stanowić mogła wraz z basztą Ciesielską silny zespół obronny wspierający Bramę Sławkowską. Jedyny dzisiaj ślad po nieistniejącej już baszcie stanowi kolorowa akwarela z 1809 pędzla Jerzego Głogowskiego – architekta, malarza zatrudnionego na stanowisku miejskiego budowniczego i geodety. Obrazek przedstawia półokrągłą ceglaną basztę na kwadratowej kamiennej podstawie z zachowanymi otworami strzelniczymi. Ambroży Grabowski jedynie przypuszczał gdzie mogła się znajdować baszta Mieczników i Mydlarzy. Ostatecznie jej usytuowanie potwierdziły badania archeologiczne przeprowadzone w latach 50-tych XX w. Basztę rozebrano w I poł. XIX wieku na rozkaz władz austriackich, a uzyskany z rozbiórki kamień i cegłę sprzedano mieszkańcom Krakowa w drodze publicznej licytacji.

    Kościół św. Michała Archanioła w Błędowie - kościół parafialny dekanatu Wąbrzeźno. Wzmiankowany w 1320. Został wzniesiony prawdopodobnie na początku XIV wieku. W 1410 zniszczony, następnie odbudowany. Spalony w 1922 r. w 1924 odbudowany z zachowaniem murów obwodowych pierwotnego kościoła salowego w obecnej nawie. Gotycki, z niemal całkowitym zatarciem cech stylowych. Orientowany, murowany, w częściach gotyckich z kamienia polnego z użyciem cegły. W południowej ścianie nawy zamurowany portal gotycki z XIV wieku - ostrołukowy, profilowany, z formowanej cegły. Mury miejskie w Lubinie – zostały zbudowane, w XIV wieku prawdopodobnie w miejscu starych wałów ziemnych wzmocnionych palisadą, które otaczając miasto spełniały funkcję obronną. Intensywna budowa murów miejskich nastąpiła w latach 1348-1358. Były to czasy tuż przed i w czasie Wojny domowej między synami Bolesława Rozrzutnego, kiedy to Lubin był rezydencją księcia Ludwika I. Zakończenie budowy murów miejskich nastąpiło w drugiej połowie XIV wieku i wówczas zostały one włączone do systemu obronnego miasta.

    Baszta Prochowa w Goleniowie (zwana także Basztą Strażniczą) – cylindryczna baszta, wchodząca w skład murów obronnych w Goleniowie, położona nad rzeką Iną, na rogu murów, przy Gimnazjum nr 1 i niewielkim parku. Zwieńczona stożkowatym szczytem, zbudowana z czerwonej cegły. Dawniej pełniła funkcje penitencjarne (inna nazwa Baszta Więzienna), a także prochowni. Obecnie zamknięta i udostępniona do zwiedzania od zewnątrz. Strop Kleina – strop składający się z belek stalowych (zwykle dwuteowych) oraz z płyt międzybelkowych z cegły pełnej, zbrojonych prętami stalowymi lub płaskownikami (tzw. bednarka). Płyta powstaje na skutek zespolenia cegieł zaprawą cementową; zbrojenie umieszczone jest w spoinach. Płyty są oparte na dolnych stopkach belek. W zależności od ułożenia cegieł w płycie rozróżnia się stropy Kleina z płytami typu: lekkiego – cegły układane "na płask" (grubość płyty 1/4 cegły, czyli 6,5 cm), półciężkiego – płyta grubości 1/4 cegły wzmacniana żeberkami w postaci cegły ułożonej "na rąb", ciężkiego – cegły ułożone "na rąb" (grubość płyty 1/2 cegły, czyli 12 cm). Rozstaw belek wynosi do 1,6 m. Przed deskowaniem stopki belek należy owinąć siatką Rabitza lub Ledóchowskiego.

    Dodano: 30.09.2011. 11:19  


    Najnowsze