• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Osiągnięcia na polu polskiej archeologii w 2011 roku

    29.12.2011. 11:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Polscy archeolodzy coraz częściej sięgają po najnowocześniejsze technologie pomiarowe i badawcze. Projekty z ich wykorzystaniem przyniosły w 2011 r. wiele sukcesów. Powstają nowe, interaktywne placówki muzealne i rozwija się oferta studiów z zakresu archeologii.

    W tym roku odbyło się w Polsce kilka ważnych konferencji na temat zastosowania zdjęć lotniczych, satelitarnych i LiDAR-u (lotniczego skanowania laserowego). Najważniejsza odbyła się we wrześniu w Poznaniu w ramach działania Aerial Archaeology Research Group. Ważne było również poznańskie sympozjum pt. "Metody geoinformacyjne w badaniach archeologicznych", poświęcone Systemom Informacji Geograficznej (GIS), czyli specjalistycznym narzędziom służącym zbieraniu, przechowywaniu, przetwarzaniu i prezentacji danych geoprzestrzennych.

    Naukowcy nie tylko dyskutują o nowych technologiach. Zespół z Instytutu Archeologii UKSW kierowany przez dr. Janusza Budziszewskiego i dr. Rafała Zapłatę skupił swoje wysiłki na centralnej części Wschodnioświętokrzyskiego Okręgu Pradziejowej Eksploatacji Krzemieni. W wyniku badań zmieniła się m.in. wizja budowy geologicznej słynnego rezerwatu archeologicznego w Krzemionkach (pradziejowa kopalnia krzemienia). Namierzono również kilka nowych, potencjalnych miejsc, które przed tysiącami lat były wychodniami. Było to możliwe dzięki LiDAR-owi. Analizowany obszar jest co prawda pokryty lasem, ale urządzenie zainstalowane w samolocie umożliwia precyzyjny pomiar rzeźby terenu.

    Sukcesem zakończyło się również zastosowanie kilku metod nieinwazyjnych na terenie Śląska. Dzięki rekonesansowi lotniczemu i badaniom z zastosowaniem magnetometru zespół pod kierunkiem dr. Mirosława Furmanka z Uniwersytetu Wrocławskiego znalazł w Pietrowicach Wielkich koło Raciborza trzeci znany z terenu Polski neolityczny rondel. Te założenia są najstarszymi przykładami monumentalnej architektury w Europie. Archeolodzy najczęściej określają je mianem centrów ceremonialnych lub świątyń.

    W mijającym roku rozwijała się również oferta muzeów i skansenów archeologicznych. Latem hucznie otwarto Karpacką Troję w Trzcinicy (Podkarpackie). Znajduje się tam ponad 150 metrów zrekonstruowanych wałów obronnych, 18 chat oraz dwie bramy prowadzące do grodu. Przygotowano również nowoczesny pawilon wystawienniczy. Do końca czerwca skansen odwiedziło 60 tys. osób. Wysoka frekwencja wymusiła na muzealnikach wprowadzenie latem rezerwacji biletów.

    Dwa nowe muzea powstają również w Poznaniu - Interaktywne Centrum Historii Miasta Poznania (ICHOT), które w nowatorskiej formie ukaże zwiedzającym dzieje stolicy Wielkopolski oraz Rezerwat Archeologiczny na Ostrowie Tumskim, prezentujący oryginalne relikty wałów grodu średniowiecznego. Obie placówki zostaną otwarte w przyszłym roku.

    W 2011 roku szczególny aktywni byli polscy archeolodzy podwodni. Najgłośniejszym echem w dziedzinie podwodnych prac archeologicznych obiło odkrycie przez członków projektu "Wisła 1655-1906-2009 - Interdyscyplinarne badania dna rzeki" wydobycie XVII-wiecznych skarbów, będących elementami pochodzącymi prawdopodobnie z Zamku Królewskiego w Warszawie, zrabowanymi w czasie szwedzkiego potopu.

    Zainteresowani archeologia podwodną od października na Uniwersytecie Warszawskim mogą podjąć studia dzienne i zaoczne, a w przyszłym roku podyplomowe w tej dziedzinie. To drugi ośrodek akademicki w Polsce, po Instytucie Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, z taką specjalnością w swojej ofercie dydaktycznej.

    Również archeolodzy prowadzący typowe wykopaliska archeologiczne mogą pochwalić się w tym roku ciekawymi wynikami. Na uwagę zasługuje odkrycie przez Małgorzatę Andrałojć w Gołuniu jednego z najbogatszych cmentarzysk z X lub poł. XI wieku w Wielkopolsce. W jednym z grobów archeolodzy znaleźli żelazny topór zdobiony złotą blachą.

    W periodyku "Antiquity" międzynarodowy zespół, którym kieruje dr Jacek Kabaciński z PAN, opublikował wyniki analiz ze stanowiska w Dąbkach koło Koszalina. Jak wykazały badania, archeolodzy znaleźli tam unikatowe w tej części Europy fragmenty naczyń sprzed ok. 6 tys. lat. Trafiły tam z obecnych terenów Węgier - to pierwsze znalezisko z tego kręgu kulturowego z początku okresu neolitu na terenach północnej Polski. Świadczy o szerokich kontaktach w tak wczesnym okresie.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Sampling, sampling probabilistyczny – w archeologii, jedna z technik prowadzenia badań powierzchniowych. Przedmiotem badań są fragmenty interesującego nas rejonu na których prowadzi się szczegółowe badania. W przypadku kiedy zachodzi konieczność szybkiego przeprowadzenia badań i równocześnie brakuje środków finansowych lub czasu, archeolodzy decydują się na zastosowanie tego rodzaju badań. Andrzej Gołembnik - archeolog, absolwent i pracownik Instytutu Archeologii UW. Długoletni pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ). Specjalista w dziedzinie metodyki i metodologii archeologicznych badań wykopaliskowych - rzeczoznawca Ministra Kultury i Sztuki w tej dziedzinie. Przez szereg lat prowadził badania i brał udział w badaniach w krajach skandynawskich (Dania, Norwegia), gdzie zyskał uznanie i opinię specjalisty od badań średniowiecznych stanowisk miejskich. W latach 90. założył własną firmę archeologiczną, która koncentrowała się na badaniach ratowniczych w historycznym centrum Płocka. Jakość prac prowadzonych przez A. Gołembnika i ich wysoki poziom metodyczny skłonił Generalnego Konserwatora Zabytków do zorganizowania latem 1997 r. we współpracy z nim warsztatów archeologii terenowej dla konserwatorów zabytków archeologicznych - pracowników Państwowej Służby Ochrony Zabytków. W końcu lat 90. z ramienia Instytutu Archeologii UW prowadził badania archeologiczne w historycznym centrum Gdańska, ze szczególnym uwzględnieniem rejonu klasztoru dominikańskiego. Po powstaniu w 2002 r. Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) podjął pracę w jego pracowni badań interdyscyplinarnych. Po zleceniu KOBiDZ w 2003 r. przez Muzeum Pałac w Wilanowie przeprowadzenia badań archeologicznych na terenie ogrodu i parku wilanowskiego A. Gołembnik został ich kierownikiem. Pod jego kierownictwem badania te stały się poligonem najnowocześniejszych metod dokumentacji procesu badawczego w archeologii z wykorzystaniem technik 3D, ortofotografii, programów AutoCAD i systemów GIS. Sprawozdania Archeologiczne - polskie naukowe czasopismo archeologiczne (rocznik) wydawane od 1955 roku przez Zakład Archeologii Polski Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN w Krakowie, obecnie Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Centrum Archeologii Gór i Wyżyn w Krakowie. Od 1955 do 1966 roku redaktorem tego czasopisma był prof. dr Stefan Nosek, w latach 1967-2003 - prof. dr. hab. Jan Machnik a od 2004 roku jest nim prof. dr hab. Sławomir Kadrow. W Sprawozdaniach Archeologicznych (od tomu 56) publikowane są artykuły, pisane w języku angielskim i niemieckim, związane z archeologią Polski oraz Europy środkowej i południowo-wschodniej. Do 2011 roku ukazały się 63 tomy Sprawozdań Archeologicznych. W latach 1958-1960 ukazywały się po trzy tomy w jednym roku, a w 1961 roku ukazały się dwa tomy czasopisma. W pozostałych latach w jednym roku ukazywał się 1 tom Sprawozdań Archeologicznych. Pismo znajduje się na liście European Reference Index for the Humanities (ERIH).

    Wykopaliska stratygraficzne - jest to jedna z dwóch metod eksploracji stanowiska archeologicznego. Polega na usuwaniu warstw archeologicznych zgodnie z ich układem i konturami. Warstwy są usuwane w kolejności odwrotnej do tej w jakiej powstawały. Historia stanowiska jest odsłaniana od czasów najnowszych do czasów najdawniejszych. Archeolodzy posługują się tą metodą prowadzenia wykopalisk kiedy tylko możliwe jest rozróżnienie warstw. Warstwy archeologiczne mają różne kształty, niejednakową miąższość oraz różny przebieg. Warstwy często są zaburzone, przemieszane przez działalność człowieka. Prowadzenie badań tą metodą jest pracochłonne i żmudne, przynosi jednak najlepsze efekty. Europejskie Stowarzyszenie Archeologów (European Association of Archaeologists – EAA) – organizacja powstała w 1994 roku, licząca obecnie ponad 1100 członków z 41 krajów europejskich i pozaeuropejskich. Skupia archeologów i innych współpracujących z archeologią specjalistów. Należą do niej naukowcy, dydaktycy, archeolodzy terenowi, konserwatorzy, muzealnicy i studenci archeologii. W 1999 EAA uzyskała status ciała konsultacyjnego Rady Europy.

    Michał Janusz Parczewski (ur. 1946 ) - prof. dr hab., polski archeolog specjalizujący się w archeologii średniowiecza, początkach kultury słowiańskiej w Polsce, wczesnośredniowiecznym osadnictwie w Karpatach. Pracownik Zakładu Archeologii Średniowiecza i Czasów Nowożytnych w Instytucie Archeologii UJ. Profesor w Instytucie Archeologii UJ oraz Instytucie Archeologii URz, członek Komitetu Słowianoznawstwa PAN oraz Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN. Studia z zakresu archeologii Polski i powszechnej ukończył w roku 1969 na Uniwersytecie Jagiellońskim. W roku 1978 obronił pracę doktorską, następnie w roku 1989 rozprawę habilitacyjną. W roku 1993 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego. Brał udział w ekspedycjach archeologicznych na terenie Małopolski i Śląska, a także w południowo-zachodniej Bułgarii w latach 1979-1982 oraz na Spitsbergenie w roku 1982. W roku 1996 odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. Od 2009 r. członek Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (SKOZK). Centra Dokumentacji Europejskiej (CDE) - ośrodki działające w ramach europejskiej sieci informacyjnej tworzonej przez Komisję Europejską. Placówki te powstają na mocy umowy zawieranej pomiędzy Komisją Europejską a ośrodkami akademickimi prowadzącymi badania lub nauczanie z zakresu integracji europejskiej. Pierwsze Centrum Dokumentacji Europejskiej powstało już w 1963 roku. Obecnie działa ich około 600, z czego 400 znajduje się na terenie państw członkowskich UE. W Polsce funkcjonuje 17 tego rodzaju placówek. Są one zlokalizowane w: Białymstoku, Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Olsztynie, Opolu, Poznaniu, Szczecinie, Toruniu, Warszawie i Wrocławiu. Uczelnie i ośrodki zlokalizowane w Warszawie:

    Witold Świętosławski (ur. 1 stycznia 1956 w Zgierzu), archeolog, dr hab., profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Gdańskiego. Od 1 września 2012 r. dyrektor Instytutu Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Gdańskiego, kierownik Zakład Archeologii Średniowiecza i Nowożytności. Pracownik Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Specjalista w dziedzinie badań archeologicznych średniowiecza oraz bronioznawstwa, ze szczególnym uwzględnieniem śladów bytności ludów Wielkiego Stepu na terenach ziem polskich oraz kulturze materialnej średniowiecza w Polsce i państwie zakonu krzyżackiego w Prusach. Jest autorem kilku publikacji książkowych i ponad 100 artykułów. Badania sondażowe - metoda badawcza w archeologii polegająca na eksploracji niewielkiej części stanowiska archeologicznego. Badania prowadzone są tylko w wykopach o małej powierzchni. Inna wersja metody polega na przecinaniu powierzchni stanowiska wąskimi rowami sondażowymi.

    Archeologia lotnicza, zwana też czasem "archeologią zdjęć lotniczych" (niem. Luftbildarchäologie) – gałąź archeologii, polegająca na obserwacji i analizie powierzchni ziemi z powietrza w celu wykrycia i udokumentowania śladów stanowisk archeologicznych, jak również na analizie i interpretacji zdjęć lotniczych wykonanych w innych celach i poszukiwaniu zawartych w nich informacji przydatnych archeologom.

    Nikonion − antyczne miasto greckie założone w drugiej połowie VI wieku p.n.e. przez osadników z Histrii lub Miletu na wschodnim brzegu rzeki Dniestr, kilkanaście kilometrów od jej ujścia do Morza Czarnego. Pozostałości miasta znajdują się na północnej rubieży współczesnej ukraińskiej miejscowości Roksolany. Od 1957 r. są tam prowadzone badania archeologiczne, kierowane przez pracowników Muzeum Archeologicznego w Odessie. Od roku 1995 w badaniach uczestniczy również ekspedycja z Zakładu Archeologii Antycznej UMK w Toruniu.

    Kultura lateńska – sama nazwa pochodzi od eponimicznego stanowiska archeologicznego La Tène nad jeziorem Neuchâtel w Szwajcarii, w czasie badań archeologicznych w XIX wieku na tym stanowisku odkryto znaczne ilości zabytków związanych z ludnością celtycką. Archeolodzy terminem La Tène określają zbiór cech kulturowych charakterystycznych dla ludności celtyckiej, jednak kultura lateńska nie jest jednoznacznie tożsama z kulturą Celtów, gdyż niektóre grupy ludności celtyckiej znalazły się poza oddziaływaniem kultury lateńskiej (badania językowe). Kultura lateńska wykrystalizowała się na miejscowym podłożu kultury halsztackiej. Renata Ciołek (ur. 1972) - archeolog, numizmatyk, doktor habilitowana nauk humanistycznych, pracownik naukowy Uniwersytetu Warszawskiego. W 1996 ukończyła archeologię na UW (habilitacja 2011 r.) Od początku działalności naukowo-dydaktycznej związana z Instytutem Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Kierownik Pracowni Numizmatycznej Wydziału Historycznego. Główny wykonawca międzynarodowego projektu korpusu znalezisk monet antycznych na ziemiach Polski Fundmünzen der römischen Zeit in Polen] (FMRPL). Specjalność: archeologia okresu rzymskiego, numizmatyka rzymska i grecka, w tym szczególnie mennictwo antyczne na Półwyspie Bałkańskim.

    Dodano: 29.12.2011. 11:04  


    Najnowsze