• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pierwsze dokumenty wolnej Warszawy z listopada 1918 roku

    10.11.2010. 00:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Organizacja polskich władz w opuszczanej przez Niemców Warszawie, codzienne problemy miasta, ewidencjonowanie mienia, ale i obywatelskie donosy - to obraz stolicy w listopadzie 1918 r. rysujący się z rozkazów Komendy Miasta udostępnionych PAP przez Centralne Archiwum Wojskowe. Są to jedne z pierwszych dokumentów Niepodległej Polski.

    Płk Henryk Minkiewicz był pierwszym komendantem m. st. Warszawy. Stanowisko to objął 10 listopada 1918 r., w dniu, w którym do stolicy przybył uwolniony z twierdzy magdeburskiej Józef Piłsudski.

    W tym czasie niemiecka okupacja w Warszawie była już w stanie rozkładu. Generalny Gubernator gen. Hans von Beseler potajemnie opuścił miasto, a Polska Organizacja Wojskowa wspólnie z żołnierzami Polskiej Siły Zbrojnej, będącej pod rozkazami Rady Regencyjnej, przystąpiła do rozbrajania stacjonujących w Warszawie niemieckich żołnierzy.

    Ich liczba wraz z urzędnikami niemieckimi wynosiła ok. 30 tys. Większość z nich nie myślała już jednak o walce, ale przede wszystkim o tym, jak najszybciej powrócić do swoich domów.

    Prezentowane rozkazy płk. Minkiewicza, pochodzące z połowy listopada 1918 r., dotyczą spraw związanych z tworzeniem polskich władz wojskowych w stolicy, m.in. organizacji Komendy Miasta, wydawania dokumentów przybywającym oficerom i żołnierzom, czy też przejmowania obiektów oraz mienia pozostawionego przez Niemców.

    Skala tych zadań była ogromna - wynika z mało znanych dokumentów Komendy Miasta udostępnionych PAP przez Centralne Archiwum Wojskowe. Komendanci rejonów musieli ewidencjonować właściwie wszystko: od wolnych budynków biurowych i koszar, pociągów pancernych, aeroplanów, automobili, statków parowych, lokomotyw, fabryk ("przy podaniu co i w jakim czasie są w stanie fabrykować"), elektrowni i zapasów węgla - po łopaty, siekiery, piły, bicykle, aparaty i drut telegraficzny.

    Szczególną uwagę płk Minkiewicz zwracał na zbiory archiwalne i biblioteczne odnajdywane w gmachach opuszczonych przez Niemców. "Mają być one natychmiast zabezpieczane jako własność Min. Spraw Wojsk. przy równoczesnym zawiadomieniu o tem Sekcji Naukowej tegoż ministerstwa" - głosi rozkaz z 15 listopada.

    Rozkazy dostarczają także wiedzy na temat życia codziennego ówczesnej Warszawy, informując choćby o tym, że ze względu na trudności organizacyjne na kolei wstrzymano z małymi wyjątkami ruch pasażerski dla osób cywilnych.

    W rozkazach Komendanta Miasta znajdujemy również ostrzeżenia następującej treści: "Dały się zauważyć liczne wypadki przejażdżek automobilowych osób wojskowych z kobietami, oraz wystawania automobili przed restauracjami. Zwracam uwagę, że automobile mogą być używane jedynie dla celów służbowych. Wszelkie wykroczenia w tym względzie karać będę surowo. Na organy służby inspekcyjnej, oraz Żandarmerię Polową składam obowiązek legitymowania automobili na ulicach".

    Kolejnym zarządzeniem było wprowadzenie zakazu posiadania przez cywili broni: "Pozwolenie na posiadanie takowej w wypadkach szczególnych, wydawać może jedynie Dowództwo miasta, gdzie należy skierowywać odpowiednio umotywowane pisemne podania. Od osób cywilnych nie posiadających odnośnej legitymacji broń należy odbierać".

    Z rozkazu płk. Minkiewicza można dowiedzieć się również o zjawisku donosicielstwa, które stało się w listopadzie 1918 roku poważnym problemem.

    "Władze wojskowe - pisze płk Minkiewicz - zasypywane są ciągle rozmaitymi doniesieniami, które mają przeważnie charakter porachunków osobistych i w większości wypadków okazują się fałszywymi". "Wszyscy, których doniesienia okażą się nieprawdziwemi - stwierdza dalej - mają być pociągani do odpowiedzialności. Należy spisywać w tych wypadkach protokoły i przesyłać do Sądu Wojennego W.P.".

    W rozkazach z listopada 1918 r. pojawiają się również jeńcy rosyjscy: "Przypomina się - pisze płk Minkiewicz w rozkazie z 15 listopada - że jeńców rosyjskich wałęsających się po mieście bez nadzoru, należy skierować konwojem do punktu zbornego jeńców na dworcu kowelskim". (Dworzec Kowelski - obecnie teren Dworca Gdańskiego - PAP).

    Fotokopie rozkazów płk Minkiewicza dostępne są na portalu historycznym www.dzieje.pl, prowadzonym wspólnie przez Polską Agencję Prasową i Muzeum Historii Polski.

    Henryk Minkiewicz urodził się w 1880 r. Był aktywnym działaczem Polskiej Partii Socjalistycznej, Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego.

    Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich. Był oficerem II Brygady, dowódcą 3 pp. Ranny w bitwie pod Kostiuchnówką w lipcu 1916 r. dostał się niewoli rosyjskiej, z której po roku uciekł.

    Po powrocie do kraju pełnił kierownicze funkcje w Polskiej Sile Zbrojnej (Polnische Wehrmacht).

    W listopadzie 1918 r. został pierwszym komendantem m.st. Warszawy, następnie pełnił szereg funkcji dowódczych, m.in. dowódcy GO "Bug", dowódcy 2 DP oraz zastępcy gubernatora wojennego Warszawy. W latach 1925-1929 dowodził Korpusem Ochrony Pogranicza, którego był współorganizatorem. W 1939 r. został aresztowany przez Sowietów i osadzony w obozie w Kozielsku. W kwietniu 1940 r. zamordowany przez NKWD w Katyniu.

    PAP - Nauka w Polsce, Mariusz Jarosiński 

     ls/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej (znany również jako rząd lubelski) – utworzony w Lublinie w nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku. Urzędował tamże do 12 listopada 1918 r. (choć faktycznie zakończył urzędowanie 17 listopada 1918 r.). Zrzeszał on przede wszystkim przedstawicieli Polskiej Partii Socjalistycznej oraz ugrupowań ludowych, a jego premierem został socjalista Ignacy Daszyński. Polskie Kadry Wojskowe (PKW) – polska tajna organizacja wojskowa założona w 1918 roku w celu skupienia Polaków służących w armiach państw zaborczych w celu organizowania społeczeństwa do walki z państwami centralnymi oraz tworzenia polskiej siły zbrojnej bezpośrednio po powstaniu państwa polskiego. Kapitulacja Warszawy – o godzinie 13.15, w dniu 28 września 1939 w budynku fabryki Skody na Rakowcu gen. Tadeusz Kutrzeba i gen. Johannes Blaskowitz podpisali umowę o kapitulacji Warszawy. Ustalono, że do niewoli pójdą tylko polscy oficerowie, żołnierze mieli zostać zwolnieni do domów. Ostatecznie do niewoli niemieckiej dostało się ok. 120-140 tys. polskich żołnierzy walczących w obronie Warszawy. Prezydent miasta Stefan Starzyński wygłosił ostatnie przemówienie przez radio. Mieszkańcom miasta wiadomość o poddaniu się ogłoszono za pośrednictwem plakatów. W trakcie walk zginęło 10 tys. mieszkańców i 2 tys. wojskowych. Zniszczeniu uległo 10 procent budynków, w tym Zamek Królewski. Dla stolicy zaczął się prawie sześcioletni okres okupacji niemieckiej, zakończony 17 stycznia 1945 roku.

    Zarząd Naczelnego Kapelana Wojsk Polskich - jednostka organizacyjna w strukturze Ministerstwa Spraw Wojskowych II Rzeczypospolitej, powołana 14 listopada 1918 na mocy rozporządzenia kierownika Ministerstwa Spraw Wojskowych Jana Wroczyńskiego. Lucjan Jan Minkiewicz (ur. 13 lub 30 grudnia 1918 r. w miejscowości Szunia w ZSRR, zm. 8 lutego 1951 r. w Warszawie) – żołnierz ZWZ-AK na Wileńszczyźnie, dowódca VI Brygady Wileńskiej w okresie powojennym, ps. "Wiktor"

    Jan Tadeusz Opieliński, pseud. Wojsznar, Zdanowicz (ur. 2 października 1882, zm. 4 listopada 1918 w Lublinie) – oficer Legionów Polskich, komendant warszawskiej Komendy Naczelnej Polskiej Organizacji Wojskowej, a później komendant POW na zabór austriacki w Lublinie. Kronika Warszawy – magazyn wydawany przez Archiwum Państwowe m.st. Warszawy i Stowarzyszenie Przyjaciół Archiwum Państwowego m.st. Warszawy. Obecnie ukazuje się co pół roku. Zajmuje się tematyką warszawską – kulturą, historią, zabytkami stolicy, archiwaliami. Odnotowuje ważniejsze wydarzenia, imprezy kulturalne, wystawy (dział Kronika wydarzeń), wymienia opublikowane wydawnictwa o Warszawie (dział Biblioteka warsawianów), zamieszcza recenzje, informuje o śmierci osób zasłużonych dla miasta.

    Pogrom lwowski, 1918 – nazwą tą określa się rozruchy antyżydowskie we Lwowie 22-24 listopada 1918, wywołane przez część polskich żołnierzy, a także cywilów, prawdopodobnie chcących wziąć odwet na Żydach za wspieranie wojsk ukraińskich. Zachowane wspomnienia świadków oraz dane z różnych źródeł podają zupełnie inny przebieg wydarzeń i tak odmienne liczby ofiar, że trudno jest jednoznacznie wyrokować o charakterze zajść. Franciszek Kruszyna (ur. 17 sierpnia 1889 w Biskupicach, zm. 27 maja 1940 w Tarnowie) − nauczyciel, inżynier rolnik, żołnierz Legionów Polskich i Związku Walki Zbrojnej, zamordowany przez gestapo w 1940 roku.

    Legia Akademicka (LA) – ochotnicza formacja wojskowa utworzona 11 listopada 1918 roku z młodzieży studenckiej uczelni warszawskich, w większości członków POW, 26 listopada 1918 roku przeformowana w regularny oddział piechoty, który 3 grudnia 1918 roku otrzymał nazwę 36 Pułk Piechoty, powołana do życia powtórnie w 1929 roku, jako organizacja przysposobienia wojskowego słuchaczy wyższych uczelni w Polsce, rozwiązana w sierpniu 1932 roku, reaktywowana w 1937 roku.

    Rada Delegatów Robotniczych w Lublinie – powstała 5 listopada 1918 z inicjatywy SDKPiL oraz PPS. 6 listopada 1918 na wiecu robotniczym postulowano obalenie władzy Rady Regencyjnej oraz stworzenie milicji robotniczej i powołanie nowego rządu, wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy i ogłoszono strajk powszechny.

    Władysław Góra (ur. 16 listopada 1918 w Siedlcach, zm. 26 stycznia 2009) - polski historyk, działacz partyjny. Urodził się w rodzinie robotniczej w Siedlcach. Po po ukończeniu szkoły powszechnej w 1932 został elektrykiem. W czasie II wojny światowej do 1942 przebywał w ZSRR. Następnie w marcu 1942 roku wstąpił do armii Andersa. Armię opuścił latem 1944 roku by przez kolejne dwa lata pracować w rafinerii ropy naftowej w palestyńskiej Hajfie. Do Polski wrócił jesienią 1946 roku. Zamieszkał w Łodzi. Tam wstąpił do PPR i rozpoczął pracę w Zarządzie Wojewódzkim ZWM, jako kierownik Wydziału Propagandy, następnie w wojewódzkiej szkole przy Komitecie Wojewódzkim PPR (potem PZPR) pracował jako instruktor, a później jako starszy asystent. W latach 1946-1949 studiował historię na Uniwersytecie Łódzkim (praca mgr Gwardia i Armia Ludowa w województwie łódzkim). W 1950 przeprowadził się do Warszawy, gdzie pracował w Wydziale, a następnie Zakładzie Historii Partii przy KC PZPR, a także. W latach 1967-1971 był wykładowcą w Akademii Wychowania Fizycznego, gdzie kierował Zakładem Nauk Politycznych. Po likwidacji Zakładu Historii Partii w 1971 roku był wykładowcą Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR. W 1960 roku obronił pracę doktorską PPR w walce o podział ziemi obszarniczej 1944-1945 (promotor: Henryk Jabłoński. W 1967 roku habilitował (Rozwój i działalność partii robotniczych w Polsce Ludowej 1944-1964. W 1973 został profesorem nadzwyczajnym, w 1979 – zwyczajnym. Na emeryturę przeszedł w 1982 roku. Władysław Góra jest autorem kilkudziesięciu publikacji książkowych oraz kilkaset artykułów. Ratusz – bezpłatny magazyn wydawany przez władze Warszawy w latach 1992–1998. Ukazywał się z podtytułem Dwutygodnik (Zarządu) Związku Dzielnic-Gmin Warszawy, a następnie Magazyn Miasta Stołecznego Warszawy. Zajmował się bieżącymi sprawami miasta, architekturą i urbanistyką, infrastrukturą miejską, historią, kulturą i przyrodą Warszawy oraz problematyką społeczną.

    Odznaka honorowa dla Oficerów (Równorzędnych) i Szeregowych za Czas Pobytu na Froncie - polskie odznaczenie wojskowe, ustanowione rozporządzeniem Rady Obrony Państwa z 14 lipca 1920 roku. Nadawana żołnierzom Wojska Polskiego, bez względu na stopień i rodzaj broni, za czas pobytu na froncie po dniu 1 listopada 1918 roku, w bezpośredniej styczności bojowej z nieprzyjacielem. Za każde 6 miesięcy służby frontowej przysługiwało prawo do jednej odznaki. Prawo do odznaki posiadali także żołnierze służący podczas Wojny Światowej przed dniem 1 listopada 1918 w następujących formacjach: Honorowi Obywatele Miasta Warszawy: Tytuł nadawany ludziom szczególnie zasłużonym dla miasta stołecznego Warszawy. W latach 1918-1929 był nadawany przez Radę Miejską. Tradycję wznowiła, z okazji Święta Warszawy 21 kwietnia, Rada Warszawy w 1992 roku nadając tytuły Stanisławowi Broniewskiemu "Orszy", Aleksandrowi Gieysztorowi, Janinie i Zbigniewowi Porczyńskim oraz Jerzemu Waldorffowi. Zgodnie z przepisem paragrafu 5 Statutu Miasta Stołecznego Warszawy uchwalonego 10 stycznia 2008 "Honorowe Obywatelstwo miasta stołecznego Warszawy, (...) jest wyrazem najwyższego wyróżnienia i uznania dla zasług lub wybitnych osiągnięć obywateli polskich i cudzoziemców. (...)" Wniosek o nadanie tytułu mogą złożyć Prezydent Warszawy, kluby radnych lub rada dzielnicy. Osoby wyróżnione mogą uczestniczyć na prawach honorowych gości w: sesjach Rady Miasta; uroczystościach Miasta; imprezach kulturalnych, sportowych, rekreacyjnych i innych organizowanych przez Miasto, a także mają prawo do bezpłatnych przejazdów środkami komunikacji miejskiej.

    Dodano: 10.11.2010. 00:33  


    Najnowsze