• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pierwsze narzędzia człowieka na wystawie w Krakowie

    02.11.2011. 00:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Muzeum Archeologiczne w Krakowie przygotowało niezwykłą wystawę czasową, prezentującą pierwsze narzędzia krzemienne stosowane przez człowieka. Ekspozycja "Najstarsze narzędzia krzemienne" potrwa do końca roku.

    Wystawa prezentuje wybór narzędzi krzemiennych, wytworzonych w starszej i środkowej epoce kamienia, znajdujących się w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Artefakty pochodzą z badań prowadzonych przez pracowników Muzeum oraz z przekazanych do placówki darów. Zwiedzający mogą obejrzeć przede wszystkim narzędzia odkryte w Małopolsce, ale są również przedmioty pochodzące z innych państw europejskich (Francja i Belgia) i afrykańskich (Libia). Ich wiek szacuje się na starszą i środkową epokę kamienia.

     

    Prezentowane na wystawie narzędzia zostały podzielone na grupy na podstawie ich technologii wytwarzania lub funkcji. Nie zabrakło najstarszych typów, pośród których jest pięściak. Prezentowane są również środkowopaleolityczne noże i ostrza. Bardzo liczną grupę stanowią narzędzia skrobiące: zgrzebła, drapacze i skrobacze, których krawędź pracująca była precyzyjnie obrobiona.

    Wyroby krzemienne i kamienne są często jedynymi pozostałościami po najstarszych grupach ludzkich znajdowanymi przez archeologów. Przedmioty te już od połowy XIX w. były głównym tematem zainteresowań archeologów zajmujących się najstarszymi dziejami ludzkości. Nazwy nadawane narzędziom są najczęściej tłumaczeniami pochodzącymi z języka francuskiego, gdzie w XIX w. stworzono podstawy typologii narzędzi krzemiennych, odpowiadające ówczesnemu wyobrażeniu o ich funkcji. Zmiany w sposobie produkcji (technika) i w formach gotowych wyrobów (typologia) były przedmiotem zainteresowania archeologów od początku istnienia archeologii jako nauki.

    Szczegółowa analiza tych zabytków, obejmująca badania technologii, funkcji, ich przestrzennego rozmieszczenia w obrębie stanowiska, pozostaje do dziś często jednym z głównych źródeł do badań nad paleolitem i mezolitem. Obecnie sytuacja powoli się zmienia i akcenty w studiach nad starszą i środkową epoką kamienia są nieco inaczej rozłożone. Jednak narzędzia pozostają nadal w sferze zainteresowań archeologów i są zabytkami o wybitnych walorach ekspozycyjnych.

    Wystawę przygotowali pracownicy Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Za scenariusz odpowiadają Damian Stefański i Mirosław Zając. Oprawę plastyczną wykonała Jolanta Hosecka.

    PAP - Nauka w Polsce

    szz/ agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Narzędzia wnękowe - są to narzędzia kamienne formowane retuszem wnękowym. Narzędzia tego typu mogą posiadać od jednej do kilku wnęk co jest podstawą dla typologii tych narzędzi. Narzędzia kamienne – narzędzia używane przez praludzi, wykonane z kamienia. Najstarsze znane narzędzia kamienne pochodzą sprzed 3,39 mln lat, odkryto je w pobliżu osady Dikika w Etiopii. Są one o około 800 tys. lat starsze od najstarszych znanych wcześniej kamiennych narzędzi i dowodzą, że posługiwał się nimi już Australopithecus afarensis. Wykonywane były w od paleolitu do neolitu . Były to kolejno: Narzędzia zębate - są to narzędzia kamienne wykonywane retuszem wnękowym można wyróżnić narzędzia zębate podłużne, pojedyncze i podwójne czyli transwersalne.

    Chalkolit, (zwany też eneolitem lub epoką miedzi) – jedna z epok prehistorii, okres przejściowy między archeologicznymi epokami kamienia i brązu, w trakcie którego wśród ludów neolitycznych weszły do użycia pierwsze wyroby z metalu, przede wszystkim z miedzi (narzędzia, broń, ozdoby), chociaż nadal w powszechnym użyciu były narzędzia wyrabiane z kamienia i krzemienia. Przemysł - w archeologii to duży zespół narzędzi charakteryzujących się identycznymi lub zbliżonym parametrami takimi jak: kształt, jakość obróbki, technika wykonania, wielkość, sposób użytkowania itp. Jest to pojęcie używane w starszej literaturze archeologicznej. Odnosiło się do starszej epoki kamienia, gdzie podstawą wydzielenia jednostek kulturowych jest zazwyczaj jedna kategoria zabytków - narzędzia kamienne. Dokonywano analizy typologicznej, statystycznej, badano udziały procentowe poszczególnych typów narzędzi i surowców z jakich zostały wykonane, odpadków, odłupków itp.

    Wnęka - sztuczne zaklęśnięcie w boku narzędzia krzemiennego. Narzędzia z wnęką są spotykane w wielu kulturach archeologicznych. Narzędzia z wnęką mogły być stosowane do obróbki drewna i kości oraz być pomocne w przymocowaniu do rękojeści. Narzędzia kombinowane - narzędzia kamienne, w których na jednym półsurowcu wykonane są dwa narzędzia należące do tej samej grupy typologicznej np. drapacz + rylec itp.

    Wskaz – znak na urządzeniu wskazującym narzędzia pomiarowego odpowiadający określonym wartościom wielkości mierzonej przez to narzędzie. Łysinka - część powierzchni przyłożenia narzędzia skrawającego, wąski pasek w bezpośrednim sąsiedztwie krawędzi skrawającej.

    Elektronarzędzia są to narzędzia zasilane prądem elektrycznym, najczęściej o napięciu 230 V. Ułatwiają prace, których wykonywanie narzędziami ręcznymi byłoby uciążliwe, czasochłonne lub niewygodne.

    Zgrzebło - narzędzie kamienne wykonywane najczęściej z krzemienia mające formę wielokątnego odłupka o zaretuszowanej przynajmniej jednej krawędzi dłuższej biegnącej równolegle lub poprzecznie do osi wyrobu. Retuszowana krawędź może być wklęsła, wypukła bądź prosta. Zgrzebła wykonywano różnymi typami retuszy jedno- i dwustronnych, z wyjątkiem retuszy stromych zatępiających, wnękowych i zębatych. W miarę stępiania się krawędzi pracującej dochodziło do jej naprawy przez wtórne retuszowanie, w związku z czym forma tych narzędzi ulegała zmianie.
    Narzędzia te służyły przeważnie jako noże do rozdzielania mięsa.

    Pięściak, tłuk pięściowy - narzędzie wykonane techniką rdzeniowania z naturalnych fragmentów krzemieni i innych skał twardych (rzadziej z grubych odłupków) przy zastosowaniu obustronnej obróbki na większej części lub na całym obwodzie. W ten sposób powstawały narzędzia o migdałowatym, sercowatym czy owalnym kształcie, o dopasowanej do dłoni podstawie. Pierwsze pięściaki abwilskie charakteryzowały się przypadkową formą i brakiem wyraźnej krawędzi tnącej. Ścin - w narzędziu skrawającym załamanie powierzchni natarcia lub przyłożenia narzędzia skrawającego w postaci paska sąsiadującego bezpośrednio z krawędzią skrawającą.

    Rylec (fr., ang. burin) – jedna z najliczniejszych grup narzędzi krzemiennych epoki kamienia. Powstają poprzez odbicie co najmniej jednego rylczaka, czyli wąskiego odłupka na krawędzi narzędzia, czego śladem jest negatyw rylcowy. Rozłupce - narzędzia wykonywane techniką rdzeniowania w swej formie zbliżone do pięściaków, posiadające na wierzchołku poprzeczną krawędź pracującą. Narzędzia te służyły do rozbijania kości bądź do kopania w ziemi.

    Narzędzia skrawające − narzędzia do obróbki ubytkowej polegającej na zdejmowaniu (skrawaniu) małych fragmentów obrabianego materiału zwanych wiórami. Cechą wszystkich takich narzędzi jest klinowy kształt części roboczej, zwanej ostrzem skrawającym.

    Dodano: 02.11.2011. 00:04  


    Najnowsze