• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Polacy odkryli, jak budowniczowie mitreów wykorzystywali astronomię

    17.06.2011. 00:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Świątynie poświęcone perskiemu bóstwu budowano w taki sposób, aby światło słoneczne rozświetlało ich wnętrze w odpowiednie dni w roku - potwierdził zespół polskich naukowców po zbadaniu mitreum w Hawarte w Syrii.

    Mitraizm był religią rozpowszechniającą się w państwie rzymskim od I wieku n.e. Pochodził ze starożytnej Persji i opierał się na kulcie Mitry, boga Słońca. Świątynie (mitrea) poświęcone bóstwu wznoszono również w Europie. Powstawały w grotach skalnych lub na takowe były aranżowane.

     

    Polacy pracują w Hawarte od 1998 r. Ich wysiłki skupiają się obecnie na konserwacji unikatowych malowideł znalezionych w mitreum, które pod koniec V wieku przekształcono w kościół. W celu ich odsłonięcia archeolodzy pod kierunkiem prof. Michała Gawlikowskiego prowadzili wykopaliska przez 8 lat. Wszystkie znalezione dekoracje malarskie przedstawiają epizody z dziejów boga Mitry.

    Naukowcy badający mitrea podejrzewali, że wznoszono je w taki sposób, aby Słońce w odpowiednie dni w roku rozświetlało boski wizerunek. Jednak ze względu na zły stan zachowania niemal wszystkich znanych przybytków Mitry dotychczas nikomu nie udało się odkryć i wyjaśnić tajników funkcjonowania tego typu instalacji w praktyce.

    Dr Krzysztof Jakubiak i Wiesław Małkowski z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego dokonali precyzyjnych pomiarów astronomicznych groty w Hawarte.

    "Udało się nam ustalić, że promienie słonecznie prawdopodobnie oświetlały niszę, w której w starożytności stał posąg Mitry w dniu 25 grudnia, czyli kilka dni po przesileniu zimowym, kiedy dzień widocznie zaczynał się wydłużać. Według tradycji perskiej, w ten dzień następowało symboliczne odrodzenie boga" - wyjaśnia dr Jakubiak.

    Natomiast w okolicy zrównania dnia z nocą - dwukrotnie w ciągu roku, około 20 marca i 21 września, promienie słoneczne padały na wschodnią ścianę głównego pomieszczenia świątyni, tuż pod malowidła ukazujące rodzącego się boga Mitrę. To wydarzenie zbiega się z obchodzonym do dziś irańskim świętem Mehragan i najważniejszym corocznym wydarzeniem dla starożytnych wyznawców Mitry.

    Naukowcy przypuszczają, że inne ważne wydarzenia w kalendarzu wyznawców dawnego kultu mogły być znaczone w grocie w podobny sposób - wpadającymi promieniami słonecznymi rozświetlającymi odpowiedni fragment fresków. Jednak na skutek przebudowy świętego przybytku instalacje, przez które promienie wpadały do ciemnych wnętrz pogańskiej świątyni, zostały bezpowrotnie uszkodzone.

    O najnowszym odkryciu Polaków można przeczytać w artykule "A Ray of light for Mithras", autorstwa Michała Gawlikowskiego, Krzysztofa Jakubiaka, Wiesława Małkowskiego i Arkadiusza Sołtysiaka opublikowanym w XIV tomie "Monografie di Mesopotamia".

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Mitraizm – kult solarnego boga Mitry; był kultem misteryjnym znanym początkowo w Azji Przedniej, później rozprzestrzenił się na całe cesarstwo rzymskie. Herb Ujazdu - herbem miasta jest wizerunek dwóch pastorałów i mitry biskupiej. Znajdują się one na niebieskiej tarczy herbowej. Tarcza jest dekoracyjnie osłonięta aksamitem barwy czerwonej, posiadającym złote koronki. Nad tarczą umieszczona jest złota korona książęca. Pastorały są umieszczone symetrycznie po bokach mitry (infuły). Obecny herb obowiązuje od 1998 roku. Nandin ( dewanagari: नंदी, trl. nandi, też "Nandiśwara") – w mitologii indyjskiej byk, wierzchowiec (wahana) boga Śiwy. Postać Nandina symbolizuje wyzwoloną dusze ludzką. Wizerunek Nandina często bywa umieszczony przed wejściem do świątyni, zwrócony w kierunku wimany, głównego budynku. Istnieją również świątynie poświęcone Nandinowi jako głównemu bóstwu.

    Orygenizm - luźny zbiór poglądów przypisywany Orygenesowi, jednak przynajmniej do części z nich Orygenes się nie przyznawał. Znajdujemy tu np. negowanie boskości Jezusa, podczas gdy Orygenes twierdził tylko że Chrystus jest emanacją Boga, umiejscowioną w czasie. Orygenesowi przypisywano też twierdzenie że umarli po śmierci zachowują wolną wolę i mogą grzeszyć będąc w niebie, mogą też być stamtąd za grzechy usunięci. Orygenes natomiast twierdził, że Szatan pozna w końcu Boga, czyli przyjmie naukę chrześcijańską. Wiedza bowiem i wiara to jedno. Końcem dziejów będzie tzw. apokastaza, czyli zbawienie wszystkich i ich powrót do Boga. W końcu twierdzono, że Bóg nie może obejść się bez świata, więc przed obecnym światem były inne, inne też nastąpią po końcu dziejów. Rzeczywiście Orygenes twierdził, że świat jest wieczny, tak jak Bóg. Transcendencja - istnienie poza. Odnosi się najczęściej do Boga, który jest odrębny wobec świata stworzonego, widzialnego. Transcendencja Boga jest w tym znaczeniu poniekąd synonimem Jego świętości. We współczesnej teologii padają zarzuty wobec pojęcia transcendencji Boga, jako że postuluje ono obojętność Boga wobec historii człowieka i świata, zamykając Go w Jego pozaświatowej sferze egzystencji. Jednak transcendencję Boga należy poprawnie rozumieć jako przesłankę Jego tajemnicy, która udziela się człowiekowi w historii.

    Korona rangowa – element herbu rycerskiego i szlacheckiego. Umieszczana pierwotnie zwykle na hełmie jest jedną z heraldycznych oznak godności. Początkowo w XII-XIV w. korona umieszczana była tylko nad herbami królów i książąt. Później także nad herbami pozostałej arystokracji i zwykłej szlachty. Od końca XVI wieku najczęściej umieszczana bezpośrednio nad tarczą, zaś hełmy z klejnotami były umieszczane powyżej, bądź pomijane. W przypadku koron zamkniętych, mitry lub korony królewskiej, hełmy powyżej korony nie były umieszczane. W heraldyce napoleońskiej zamiast koron rangowych wprowadzono czapki (birety), zbliżone nieco wyglądem do mitry książęcej. Może ozdabiać jedynie herby nadane przez udzielnego monarchę. W heraldyce polskiej, w przeciwieństwie do zasad heraldycznych wielu innych krajów stanowi, umieszczana na hełmie, konieczny element herbu szlacheckiego. Rasznu (awest. Prawda) – w mitologii perskiej jazata, wszechobecny geniusz sprawiedliwości i pobożności. Był bratem Mitry i Sraoszy. W zaświatach był sędzią ważącym dobre i złe uczynki. Zamieszkiwał szczyt góry nad rzeką Ranghą. Prawdopodobnie wywodzi się jeszcze z czasów przedzoroastryjskich. Późniejsze mity mówią, że pojawi się z Mitrą na końcu czasów, gdzie razem z bratem będą wtrącać rozpustników do piekła.

    Spandarmat (pahl.), Spenta Armaiti (awest. „Święta Cierpliwość"), Armaiti – w mitologii perskiej czwarta z Amszaspandów (Amesza Spenta), emanacja Ormuzda, a zarazem jego żona. Matka Aszi, Mitry, Sraoszy. Prarodzicielka życia, patronka ziemi, rolnictwa. Przewodzi duchom żeńskim w haremie Ormuzda. W religii przedzoroastryjskiej prawdopodobnie składano jej ofiary z ludzi. Św. Korneliusz – według Dziejów Apostolskich (rozdział 10) wódz rzymski (setnik) w Cezarei w I wieku n.e., oficer kohorty Italskiej. Mimo nieizraelskiego pochodzenia był "pobożny i bojący się Boga" tj. wierzył on, wraz z całą rodziną, w Boga Izraela. Nieustannie modlił się, oraz wspomagał biednych (Dz 10,1-2). Dostał w wizji polecenie od Boga, aby sprowadzić do swojego domu św. Piotra. Gdy Apostoł przybył do domu setnika i przekazał mu naukę Ewangelii, na Korneliusza wraz z rodziną i przyjaciółmi zstąpił Duch Święty, co było powtórzeniem czasu Pięćdziesiątnicy. Zaskoczony tym Piotr stwierdził, że nie może odmówić chrztu wodnego ludziom, którzy otrzymali Ducha Świętego (Dz. 10,44-48).

    Bogdana – staropolskie imię żeńskie, złożone z członu Bog- ("Bóg", "Boga", ale pierwotnie "los, dola, szczęście") i -dana ("dana"). Imię to mogło oznaczać "dana przez los", później "dana przez Boga". W źródłach polskich poświadczone od XIII wieku.

    Dzień Pamięci Warszawy – święto lokalne obchodzone 1 sierpnia w celu upamiętnienia wybuchu powstania warszawskiego w 1944 roku. Ustanowione przez Radę Miasta Stołecznego Warszawy uchwałą z dnia 13 marca 2003 roku w miejsce, mającego być obchodzonym w tym samym dniu, Święta Warszawy.

    U Pana Boga za piecem – polski film fabularny z 1998 w reżyserii Jacka Bromskiego, pierwsza część trylogii filmowej mieszczącej również U Pana Boga w ogródku i U Pana Boga za miedzą.

    Dodano: 17.06.2011. 00:19  


    Najnowsze