• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Polak współautorem nowej metody datowania ceramiki

    02.02.2011. 00:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W USA i Wielkiej Brytanii trwają prace nad nową metodą określania wieku zabytków ceramicznych - datowaniem rehydroksylowym. W rozwoju metody aktywny udział bierze prof. Jarosław W. Drelich z Michigan Technology University (MTU) w USA. Polski naukowiec skupił się na zagadnieniach materiałowych i nowym opisie uwadniania ceramiki po jej wyprażeniu. To podstawowy i najważniejszy krok w datowaniu nową metodą.

    Metoda polega na podgrzaniu próbki do temperatury 105 °C, w celu usunięcia z niej całej wilgoci. Następnie naukowcy ważą próbkę i poddają działaniu 600 °C. Woda w postaci grup hydroksylowych wyparowuje wtedy z obiektu. Dzięki temu można uzyskać oryginalną wagę zabytku - z momentu jego wytworzenia. Po zważeniu próbki pozostawia się ją na kilka tygodni. W tym czasie wchłania wilgoć z otoczenia. Teraz należy zestawić przyrost wilgoci w próbce na osi czasu i uzyskuje się wynik - datę powstania ceramiki.

    "Problem polega na tym, że metoda nadal znajduje się w powijakach. Żywimy nadzieję, że dzięki międzynarodowej współpracy, która właśnie się rozwija nastąpi postęp w jej opracowaniu" - wyjaśnia prof. Jarosław W. Drelich.

    Badacze testują próbki poddając je zróżnicowanym temperaturom. Udało się również ustalić, że rehydroksylacja jest dwuetapowym procesem - najpierw wilgoć jest wchłaniana przez ceramikę, a następnie wiąże się z elementami składowymi minerałów.

    Prof. Drelich w pierwszej fazie projektu wraz z prof. Timothym J. Scarlettem - archeologiem i ze studentem Patrickiem Bowenem odkryli nową zależność, która opisuje proces wiązania wody przez wyprażoną ceramikę. Równanie prezentujące ustalenia badaczy ukaże się wkrótce w periodyku naukowym "Journal of American Ceramic Society".

    "Właśnie przeprowadzamy badania kinetyki usuwania i ponownego wchłaniania wody. Tylko zrozumienie oddziaływań wody z glinkami, kinetyki wiązania wody, efektu porowatości i składu mineralnego na kinetykę wiązania wody pozwoli nam potwierdzić, czy zależności empiryczne stosowane do datowania mają potwierdzenie w zjawiskach, jakie zachodzą w czasie uwadniania wyprażonych próbek ceramicznych" - wyjaśnia prof. Drelich.

    Zdaniem polskiego naukowca, jeżeli metoda się sprawdzi, będzie to przełom w możliwości datowania nielakierowanej ceramiki z użyciem prostszej aparatury niż stosowanej w datowaniach izotopu węgla radioaktywnego czy termoluminescencji (TL).

    W najbliższych latach planowane są równoczesne analizy tej samej ceramiki w trzech ośrodkach, które podejmą próbę datowania tych kawałków wykorzystując nową metodę.

    "Użyjemy tylko ceramiki, której data będzie oznaczona na podstawie innych metod, takich jak stratygrafia, TL czy datowanie radiowęglowe. Datowanie nie będzie znane osobom przeprowadzającym testy, aby wykluczyć sugestie" - zapowiada naukowiec.

    Naukowcy są otwarci na współpracę z archeologami - na razie chęć współudziału zgłosiło kilkunastu amerykańskich badaczy przeszłości.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)

    Seriacja chronologiczna − metoda datowania względnego nawiązująca do metody porównawczej, lecz używana do datowania zespołu zabytków. Stosowana przy datowaniu ceramiki. Wyróżnia się dwie metody seriacji:

    Datowanie optyczne – datowanie metodą Optycznie Stymulowanej Luminescencji (OSL), należące do grupy luminescencyjnych metod datowania bezwzględnego, stosowanych w geologii i archeologii. Jako pierwsza była wykorzystywana metoda termoluminescencji (TL), która obecnie, używana coraz rzadziej, jest wypierana przez nowocześniejszą metodę OSL. Zasadnicza różnica między metodami TL a OSL polega na zastąpieniu stymulacji termicznej (TL) przez stymulację optyczną (OSL). Przewaga datowania osadów geologicznych metodą OSL opiera się na wykorzystaniu tego samego czynnika – światła – zarówno do zerowania, jak i do stymulacji (wyzwolenia) sygnału luminescencji, wykorzystywanego tutaj jako miara upływu czasu. Dzięki temu, założenia metodologiczne datowania metodą OSL są bliższe naturalnym warunkom powstawania osadów geologicznych, sprzyjających wygaszaniu luminescencji przez światło dzienne w czasie transportu i depozycji osadu. Ponadto, protokoły pomiarowe OSL (m.in.: pojedynczych porcji i pojedynczych ziaren) są bardziej elastyczne i mniej podatne na zaburzenia (np. zmiany czułości) niż w przypadku metody TL. W obu metodach do datowania wykorzystuje się sygnały powszechnie występujących minerałów, m.in. takich jak kwarc i skalenie. Zakres metody OSL sięga od kilku do kilkuset tysięcy lat, a niepewność określonego wieku mieści się w zakresie od około jednego do kilkunastu procent. Przewagi metody OSL nad TL są wykorzystywane nie tylko w datowaniu, ale również w bardziej ogólnej gałęzi nauki jaką jest dozymetria.

    Metoda termoluminescencyjna, metoda TL metoda określania wieku używana w archeologii do datowania przede wszystkim ceramiki oraz w geologii do datowania osadów czwartorzędowych.

    Metoda termoluminescencyjna, metoda TL metoda określania wieku używana w archeologii do datowania przede wszystkim ceramiki oraz w geologii do datowania osadów czwartorzędowych.

    Datowanie metodą badania racemizacji aminokwasów - metoda datowania względnego kalibrowanego próbek pochodzenia organicznego, użyta po raz pierwszy na początku lat siedemdziesiątych XX wieku. Metoda nowa pozostająca w fazie prób. Może być stosowana do 100 000 lat wstecz, a do przeprowadzenia wystarczy próbka o wadze 10g. Proces racemizacji polega na przekształceniu aminokwasów, będących produktem rozpadu białek w próbie w ich enancjomery (z naturalnie występujących w białkach aminokwasów L w ich enancjomery D, aż do utworzenia mieszaniny racemicznej). W metodzie bada się jak duży procent aminokwasów w próbce uległ racemizacji, zakładając, że w momencie zerowym (próbka żywa) 100% aminokwasów było w formie L. Szybkość racemizacji zależy od rodzaju aminokwasów, temperatury i innych cech próbki, dlatego metoda ta ogranicza się do poszczególnych stanowisk i musi być kalibrowana metodą radiowęglową.

    Datowanie metodą porównawczą - metoda datowania względnego. Polega na wyszukiwaniu analogii wydatowanych bezwzględnie do zabytku, którego wiek chcemy określić. Metoda ta w szczególności sprawdza się w datowaniu dzieł sztuki, gdzie kryterium datującym jest sposób przedstawiania lub rodzaje ornamentów.

    Datowanie metodą porównawczą - metoda datowania względnego. Polega na wyszukiwaniu analogii wydatowanych bezwzględnie do zabytku, którego wiek chcemy określić. Metoda ta w szczególności sprawdza się w datowaniu dzieł sztuki, gdzie kryterium datującym jest sposób przedstawiania lub rodzaje ornamentów.

    Dodano: 02.02.2011. 00:04  


    Najnowsze