• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Polscy archeolodzy badają w Grecji osady sprzed tysięcy lat

    07.10.2011. 00:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Model trójwymiarowy fragmentu doliny rzeki Anthemous w Grecji, bogatej w pozostałości osadnictwa z końca neolitu i początku epoki brązu, wykonali polscy archeolodzy z Uniwersytetu im. Adam Mickiewicza w Poznaniu. Projekt rozpoczął się w zeszłym roku. Wtedy naukowcy zebrali wszelkie dostępne plany doliny, informacje archiwalne, dane ze służb konserwatorskich i dokonali rekonesansu terenowego.

    Polacy działają w Grecji w ramach umowy partnerskiej między UAM a Uniwersytetem Arystotelesa w Salonikach w ramach projektu Anthemous Valley. Stronę grecką reprezentuje prof. Stelios Andreou, dyrektor tamtejszego Instytutu Archeologii. W badania zaangażowany jest również XVI Eforat ds. Ochrony Zabytków Prehistorycznych i Klasycznych (odpowiednik polskiego Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków), reprezentowany przez dr M. Pappa.

    Wybrany przez archeologów teren nie był w przeszłości obiektem intensywnych badań. Dlatego naukowcy liczą na interesujące rezultaty. Obszar, na którym się skupią zajmuje powierzchnię ok. 40 km2. Rozciąga się wzdłuż doliny rzeki Anthemous, tuż na południowy-wschód od Salonik. Znajduje się tam co najmniej siedem sztucznych wzgórz kryjących wewnątrz dawne domy i wiele innych stanowisk archeologicznych.

    "Interesuje nasz osadnictwo z epok neolitu i brązu a szczególnie problem końca neolitu i początków epoki brązu, oraz znaczenie w tych przemianach zasiedlenia tzw. tumb (wzgórze powstałe na skutek nawarstwień osadnictwa na przestrzeni setek lat - przyp. PAP). Nadal nie wyjaśniono, czy na Bałkanach osadnictwo w tamtym etapie pradziejów kontynuowało się, czy też wraz z początkiem epoki brązu pojawiła się nowa ludność" - powiedział prof. Janusz Czebreszuk z Pracowni Archeologii Śródziemnomorskiej Epoki Brązu UAM, kierownik projektu ze strony polskiej.

    Podczas wrześniowej kampanii w tym roku archeolodzy skoncentrowali wysiłki na stanowisku archeologicznym w Vasiliki-Kiparisi. To kilkuhektarowa osada z późnego neolitu i wczesnej epoki brązu (zwłaszcza V i IV tysiąclecia p.n.e.) Przez środek wzgórza kryjącego wewnątrz relikty domostw, płynie okresowo potok, który wyżłobił głęboki parów, niszcząc tym samym zabytek.

    "Dało to nam okazję do przyjrzenia się kilkumetrowym nawarstwieniom i ich dokumentacji archeologicznej. Bez wbijania łopaty we wzgórze uzyskaliśmy szereg cennych informacji. Pobraliśmy również szereg próbek specjalistycznych, w tym C14, które pomogą w dokładnym datowaniu osady" - dodał naukowiec.

    Są już pierwsze zaskoczenia. Prof. Stelios Andreou znalazł w późnoneolitycznych warstwach pozostałości domostw wykonanych z suszonej cegły mułowej - to pierwszy taki przykład z północnej Grecji.

    Interesujące wyniki przyniosły badania powierzchniowe stanowiska w Vasiliki-Kiparisi. Archeolodzy sprawdzali natężenie występowania materiału zabytkowego i szacowali jego wiek. Dzięki temu ustalili nieznany wcześniej zasięg pradziejowej osady. Podczas pracy stosowali GPS, a dane trafiały wprost do komputera do bazy danych GIS (System Informacji Geograficznej). Badaczy zaskoczyło bogactwo występujących na powierzchni zabytków. Pośród tysięcy fragmentów ceramiki znaleźli kilka figurek neolitycznych i fragmenty biżuterii wykonanej z muszli spondylusa.

    "Nasze badania mają charakter nieinwazyjny. Nie będziemy prowadzić prac wykopaliskowych, ale i tak liczymy na interesujące wyniki. Oprócz zastosowania techniki GIS i trójwymiarowego modelowaniu terenu w oparciu o najnowocześniejsze technologie GPS RTK, w przyszłym roku wykonamy badania geofizyczne na osadzie w Vasiliki-Kiparisi oraz jednej z tumb" - dodał prof. Czebreszuk.

    Do projektu archeologów dołączyli również geolodzy z Uniwersytetu w Salonikach. Ich celem jest zbadanie miejsca pozyskiwania rud metali (w tym złota) oraz krzemienia, użytkowane już w pradziejach.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Andrzej Gołembnik - archeolog, absolwent i pracownik Instytutu Archeologii UW. Długoletni pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ). Specjalista w dziedzinie metodyki i metodologii archeologicznych badań wykopaliskowych - rzeczoznawca Ministra Kultury i Sztuki w tej dziedzinie. Przez szereg lat prowadził badania i brał udział w badaniach w krajach skandynawskich (Dania, Norwegia), gdzie zyskał uznanie i opinię specjalisty od badań średniowiecznych stanowisk miejskich. W latach 90. założył własną firmę archeologiczną, która koncentrowała się na badaniach ratowniczych w historycznym centrum Płocka. Jakość prac prowadzonych przez A. Gołembnika i ich wysoki poziom metodyczny skłonił Generalnego Konserwatora Zabytków do zorganizowania latem 1997 r. we współpracy z nim warsztatów archeologii terenowej dla konserwatorów zabytków archeologicznych - pracowników Państwowej Służby Ochrony Zabytków. W końcu lat 90. z ramienia Instytutu Archeologii UW prowadził badania archeologiczne w historycznym centrum Gdańska, ze szczególnym uwzględnieniem rejonu klasztoru dominikańskiego. Po powstaniu w 2002 r. Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) podjął pracę w jego pracowni badań interdyscyplinarnych. Po zleceniu KOBiDZ w 2003 r. przez Muzeum Pałac w Wilanowie przeprowadzenia badań archeologicznych na terenie ogrodu i parku wilanowskiego A. Gołembnik został ich kierownikiem. Pod jego kierownictwem badania te stały się poligonem najnowocześniejszych metod dokumentacji procesu badawczego w archeologii z wykorzystaniem technik 3D, ortofotografii, programów AutoCAD i systemów GIS. Sampling, sampling probabilistyczny – w archeologii, jedna z technik prowadzenia badań powierzchniowych. Przedmiotem badań są fragmenty interesującego nas rejonu na których prowadzi się szczegółowe badania. W przypadku kiedy zachodzi konieczność szybkiego przeprowadzenia badań i równocześnie brakuje środków finansowych lub czasu, archeolodzy decydują się na zastosowanie tego rodzaju badań. Wojewódzki ośrodek archeologiczno-konserwatorski (WOAK) – jednostka organizacyjna wojewódzkiej służby ochrony zabytków powołana do wypełniania zadań wojewódzkiego konserwatora zabytków wobec zabytków archeologicznych. Zadania WOAK porównywalne są z zadaniami obecnych inspekcji ds. zabytków archeologicznych pozostających w ramach wojewódzkich urzędów ochrony zabytków (WUOZ), z tą różnicą, iż ich "zasobność" kadrowa, finansowa i sprzętowa (w porównaniu z obecną sytuacją "służby" archeologicznej) pozwalała, oprócz realizowania zadań o charakterze czysto administracyjnym, na prowadzenie własnych badań archeologicznych (wykopaliskowych i AZP) - w tym także ratowniczych badań archeologicznych. WOAKi uległy likwidacji do połowy lat 90. XX w. w ramach kolejnej reformy administracji ochrony zabytków i scalaniu zadań wojewódzkich konserwatorów zabytków w ramach ich urzędów.

    Europejskie Stowarzyszenie Archeologów (European Association of Archaeologists – EAA) – organizacja powstała w 1994 roku, licząca obecnie ponad 1100 członków z 41 krajów europejskich i pozaeuropejskich. Skupia archeologów i innych współpracujących z archeologią specjalistów. Należą do niej naukowcy, dydaktycy, archeolodzy terenowi, konserwatorzy, muzealnicy i studenci archeologii. W 1999 EAA uzyskała status ciała konsultacyjnego Rady Europy. Lech Czerniak (ur. 24 lutego 1952 w Jeleniej Górze) – polski archeolog, dr hab., prof. nadzwycz. Uniwersytetu Gdańskiego, specjalista w dziedzinie badań archeologicznych epoki neolitu oraz metodyki badań wykopaliskowych, członek Rady Naukowej zlikwidowanego Ośrodka Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego.

    Kultura łużycka – kultura archeologiczna środkowej i młodszej epoki brązu oraz wczesnej epoki żelaza, występująca głównie na ziemiach polskich oraz przyległych do nich obszarów w innych państwach. Należy do kręgu kultur pól popielnicowych, do którego kwalifikuje się między innymi ze względu na formę pochówku ciałopalnego w popielnicach zakopywanych w ziemię. Kultura łużycka nie jest tworem jednolitym, a wręcz przeciwnie, dzieli się na wiele grup różniących się w różnym stopniu inwentarzem, obrządkiem pogrzebowym bądź formami osadnictwa. Występowały w niej zarówno osady otwarte, jak i zamknięte, do których zalicza się osadę w Biskupinie. Natomiast wszystkie grupy kultury łużyckiej charakteryzują się tym samym modelem gospodarki oraz względnie zbliżonym modelem struktur osadniczych. Polsko-egipska Archeologiczna i Geologiczna Misja Skalna - prowadzi badania na skalnej półce położonej nad świątynią królowej Hatszepsut w Deir el-Bahari w Egipcie. Powstała w 1998 r. w wyniku umowy pomiędzy Centrum Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego im. Kazimierza Michałowskiego a władzami Uniwersytetu w Tanta, a następnie Uniwersytetu Ain Shams w Kairze. Ze strony polskiej kierownikiem Misji jest od początku prof. dr hab. Andrzej Niwiński z Instytutu Archeologii UW, ze strony egipskiej - prof. Shafia Bedier z Wydziału Sztuki Uniwersytetu Ain Shams w Kairze.

    Kultura ceramiki impresso-cardium – krąg archeologicznych kultur epoki neolitu z terenów wybrzeży południowo-zachodniej Europy datowany na VII do V tysiąclecia p.n.e. Jedna z pierwszych kultur neolitycznych Europy. Nazwa pochodzi od charakterystycznego sposobu zdobienia glinianych naczyń poprzez odciskanie krawędzi muszli sercówki jadalnej. Dokumentacja prac archeologicznych, dokumentacja prac wykopaliskowych, dokumentacja archeologiczna - sporządzana jest na bieżąco w trakcie prac badawczych. Jej celem jest umożliwienie odtworzenia w przyszłości nie istniejącego stanowiska archeologicznego, które zostało rozkopane przez archeologów. Dokumentacja powinna być prowadzona w taki sposób który pozwoli trójwymiarowo zrekonstruować całe stanowisko wraz z lokalizacją i wyglądem zabytków, obiektów i przebiegiem warstw.

    Początki historii Szkocji sięgają czasów odległych o ponad 8 tysięcy lat, kiedy pierwsze ludy przybyły na tereny obecnej Szkocji. Był to wówczas jeden z ostatnich nieskolonizowanych obszarów świata, zarazem jednak jeden z ostatnich bastionów epoki lodowcowejosadnictwo następowało w miarę wycofywania się lodowca. Ten późny start znajdzie odzwierciedlenie w ciągu następnych kilku tysięcy lat historii Szkocji, jako że ze zdobyczami takimi jak rolnictwo, brąz i narzędzia z żelaza zapozna się ona jako jedno z ostatnich miejsc w Europie. Pierwsze stałe osady w Szkocji powstały co najmniej 5000 lat p.n.e. Znane stanowisko archeologiczne w Skara Brae na Orkadach datowane jest na 2000 lat p.n.e. Ludy te były również mistrzami monumentalnych budowli, oddając się zajęciu, które bardziej na południe zaowocowało powstaniem zadziwiających budowli typu Stonehenge.

    Marija Gimbutas (lit. Marija Gimbutienė; ur. 21 stycznia 1921 w Wilnie, zm. 2 lutego 1994 w Los Angeles) – amerykańska archeolog pochodzenia litewskiego, profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego, badaczka religii i kultur neolitycznych i epoki brązu Starej Europy (zgodnie z terminem, który wprowadziła do archeologii) oraz autorka teorii kurhanowej. Jej publikacje wprowadziły nową perspektywę do archeologii, poprzez połączenie tradycyjnej metody archeologicznej z lingwistyką i interpretacją mitologii. Jej działalność naukowa, a zwłaszcza teoria o egalitarnej strukturze społecznej w Europie epoki Neolitu oraz centralnej materialnej i duchowej pozycji kobiet, stała się kluczowa dla studiów matriarchalnych i ruchu Bogini. Gimbutas jest jedną z głównych przedstawicielek archeologii feministycznej.

    Historia Szwecji. Za początek osadnictwa w Szwecji przyjmuje się zwykle początek cofania się lądolodu, ok. 13 000 lat temu. W ślad za topniejącym lądolodem posuwały się od południa, przez obecną Danię, grupy myśliwych i zbieraczy. Zasiedlanie całej obecnej Szwecji zajęło kilka tysięcy lat. Wielkim przełomem było przybycie do Skandynawii pierwszych plemion rolniczych, ok. 4000 p.n.e. oraz początek epoki brązu (ok. 1800 p.n.e.), a następnie epoki żelaza (ok. 500 p.n.e.). Kultura Phùng Nguyên − kultura prehistoryczna z przełomu schyłkowego neolitu i wczesnej epoki brązu, rozwijająca się w połowie IV tysiąclecia p.n.e. w dorzeczu Rzeki Czerwonej, z głównymi ośrodkami w okolicach dzisiejszego Hanoi i Hajfongu.

    Dodano: 07.10.2011. 00:04  


    Najnowsze