• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Polscy archeolodzy odkryli w Egipcie średniowieczne dewocjonalia

    09.03.2012. 08:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Cztery krzyżyki odlane z ołowiu oraz kolistą plakietkę z inskrypcją w języku arabskim zawinięte w lnianą tkaninę znaleźli polscy archeolodzy w czasie wykopalisk w oazie Fajum w Egipcie. Badaniami kierował prof. Włodzimierz Godlewski z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego i Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.

    W narożniku jednego z pomieszczeń należących do zabudowań klasztoru Naqlun w oazie Fajum archeolodzy natknęli się na cenny depozyt.

    "Składa się on z czterech małych krzyżyków odlanych w ołowiu oraz ołowianej kolistej plakietki z inskrypcją w języku arabskim, która może być fragmentem Koranu - początkiem sury 112. Krzyżyki są bogato ozdobione w obu stron: z jednej jest to scena ukrzyżowania, a z drugiej wyobrażenie Marii. Tego typu dewocjonalia są rzadkością we wczesnośredniowiecznej sztuce koptyjskiej (egipskich chrześcijan - przyp. PAP)" - opowiada prof. Godlewski.

    Cenne dewocjonalia pochodzą najprawdopodobniej w X wieku. Krzyżyki, zdaniem badaczy, nawiązują swoją forma i dekoracją do bizantyjskich enkolpionów z X-XI wieku (enkolpion to kapsułka noszona na piersiach przez chrześcijan, zawierająca relikwie lub cytaty z Pisma Świętego). W zawiniątku znajdował się również mały kolisty dzwoneczek.

    "Podobne dzwonki w okresie późnoantycznym dekorowały rzędy końskie. Znamy je z grobowców w Qustul w Sudanie datowanych na V wiek, ale pojawiają się również w nubijskiej ikonografii średniowiecznej, jako element szat biskupa lub kapłana. Widoczne są przykładowo na malowidłach z Faras, również odkrytych przez Polaków kilkadziesiąt lat temu" - dodaje prof. Godlewski.

    Zawiniątko znaleziono w budowli zniszczonej już w średniowieczu przez pożar. Po katastrofie rozebrano ją aż do fundamentów, wykorzystując cegły mułowe do innych konstrukcji.

    Najprawdopodobniej parterowe wnętrza budowli były starannie tynkowane tynkiem mułowym, na którym znajdowały się rysunki i inskrypcje koptyjskie i arabskie. Podłogi były starannie pokryte grubą warstwą mułowej zaprawy. We wnętrzu głównego pomieszczenia archeolodzy odkryli lokalnie produkowane amfory oraz rozbite wysokie baseny i naczynia zasobowe. Pokrył je palący się strop budowli oraz cegły ze ścian.

    W dole zasobowym odsłonięto kilkanaście tekstów koptyjskich i arabskich zapisanych na papierze. Wśród nich są całkowicie zachowane dokumenty.

    Ostatni sezon badawczy odbył się we wrześniu i październiku ubiegłego roku. Archeolodzy badali również przyklasztorne cmentarzysko, natomiast konserwatorzy pracowali nad zachowaniem cennych zabytków wydobytych w czasie prac w poprzednich latach.

    Klasztor Nekloni w oazie Fajum został założony w połowie V wieku, jako duży zespół eremów (pustelni) wykuwanych w kotlinkach i zboczach malowniczych wzgórz. W VII wieku zamieszkiwało w nim 120 pustelników. Klasztor przetrwał w zmienionej formie do naszych czasów, zapomniany przez ludzi i prawie opuszczony. W 1986 roku, gdy polska misja zaczynała prace na jego terenie mieszkało zaledwie dwóch mnichów. Teraz ponownie przeżywa rozkwit.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Enkolpion (gr. εγκόλπιον en - na, kolpos – pierś) – kapsułka noszona na piersiach przez chrześcijan, zawierająca relikwie lub cytaty z Pisma Świętego. Enkolpion był niekiedy traktowany jak amulet. Portrety z Fajum – grupa około 700 portretów na drewnie, które były składane wraz z zabalsamowanymi zwłokami do grobów. Odnalezione zostały na zhellenizowanych terenach Egiptu, głównie na cmentarzyskach w oazie Fajum i cmentarzu rzymskim w Antinoopolis. Najstarsze zachowane portrety pochodzą z I wieku. Młynówka – pagórek na wyspie Wolin, oddalony od centrum miasta Wolina o ok. 1 km w kierunku północnym. Archeolodzy odkryli tu cmentarzysko birytualne z IX– XII wieku z bogato wyposażonymi grobami m. in. w inwentarzu znajdowały się paciorki i inne ozdoby, naczynia ceramiczne i nieceramiczne (misa wykonana z brązu), tzw. pisanka, lunula. Wśród grobów ciałopalnych można wymienić takie typy jak: jamowe, popielnicowe i typu Alt Käbelich (nie zawierały urn).

    Renenutet – w mitologii egipskiej bogini-kobra przedstawiana jako kobieta z głową węża. Opiekunka władców Egiptu, często łączona z boginią Wadżet. Pani zbioru owoców i żniw. Renenutet kierowała ludzkim losem, dlatego była identyfikowana z Maat. Jej świątynia (z czasów Amenemhata III i IVXVII wiek p.n.e.) znajdowała się w oazie Fajum. Tomasz Derda (ur. 1961) - polski historyk antyku, papirolog. Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Doktorat w 1993, habilitacja w 2007 tamże. Profesor UW od 2009 roku. Kierownik Zakładu Papirologii Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Uczestnik badań w Deir El Naqlun w Oazie Fajum, gdzie od wielu lat pracuje nad znalezionymi tam papirusami.

    Architektura romańska w Polsce – rozwijała się od czasu odbudowy państwa przeprowadzonej przez Kazimierza Odnowiciela, czyli od ok. 1050 do ok. 1250. Jej początki sięgają jednak starszej kamiennej architektury wczesnopiastowskiej z czasów Mieszka I, Bolesława Chrobrego i Mieszka II. Znaczny wpływ wywierały na nią tradycje przyniesione przez przybywających do kraju dostojników kościelnych z Włoch, Francji i Niemiec, a także wzory przenoszone przez zakony o międzynarodowym zasięgu. Kościoły budowano najczęściej z kamienia. Pod koniec XII wieku pojawia się, zwłaszcza na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce, cegła. W okresie romańskim układano ją w wiązaniu zwanym wendyjskim wypartym dopiero pod koniec XIII wieku przez wątek gotycki. Jednak wśród zachowanych zabytków dominuje kamień o różnym stopniu obróbki. Większość budowli z tego okresu została przebudowana w okresie późniejszym (zwłaszcza w okresie gotyku i baroku). Wśród zabytków zachowały się przykłady budowli centralnych, kościołów jednonawowych i trójnawowych, a także zabudowań klasztornych. Budynki przypominają swoją budową figury geometryczne. Szedet (gr. Krokodilopolis, Arsinoe) – starożytne miasto egipskie w oazie Fajum w północnej części współczesnego miasta Fajum.

    Cmentarz żydowski w Baniach – powstał w XVIII wieku. Został zdewastowany w czasie nocy kryształowej a później w okresie PRL. Do naszych czasów zachowały się trzy nagrobki: najstarszy pochodzący z 1741 roku, kolejny z hebrajską inskrypcją oraz betonowy nagrobek z napisem w języku niemieckim jak również szczątki kilku macew z piaskowca. Kondycjonalizm (ang. conditionalism), warunkowa nieśmiertelność – doktryna chrześcijańska zakładającą, że dusza ludzka jest ze swej natury śmiertelna, a nieśmiertelność będzie udzielona przez Boga jako dar dopiero podczas zmartwychwstania. Nieśmiertelność uważana jest zatem za warunkową. Pogląd ten odrzuca większość chrześcijan, przyjmując tradycyjną koncepcję nieśmiertelnej duszy. Zwolennikami kondycjonalizmu są niektóre wyznania protestanckie, takie jak adwentyści, chrześcijanie dnia sobotniego, niektórzy zielonoświątkowcy czy bracia polscy. Wśród pozostałych chrześcijan warunkowa nieśmiertelność jest uznawana przez badaczy Pisma Świętego, Świadków Jehowy oraz chrystadelfian.

    Umm al-Burajdżat – miejscowość w muhafazie Fajum ok. 20 km na południe od Fajum. W miejscu położenia osady w pierwszej połowie XX wieku odkryto pozostałości po starożytnym mieście Tebtynis.

    Klasztor Świętego Teodozego, (także: klasztor Świętego Teodozjusza) – monaster założony przez św. Teodozego Cenobiarchę, zlokalizowany w miejscowości Al-Ubajdijja, 12 kilometrów na wschód od Betlejem. Klasztor został zniszczony podczas najazdu perskiego w VII wieku. Odbudowany, funkcjonował do XV wieku. W 1900 roku został przejęty przez Prawosławny patriarchat Jerozolimy i zasiedlony ponownie przez mnichów. W klasztorze znajduje się grobowiec świętego Teodozjusza.

    Karkawan (arab. كركوان, fr. Kerkouane) – starożytne miasto fenickie położone na przylądku Ras at-Tib (współcześnie w Tunezji), najstarsze ruiny podchodzą z VI wieku p.n.e.. Miasto przeżywało rozkwit w IV i II wieku p.n.e.. Z tego okresu pochodzą pozostałości murów obronnych oraz starannie zaplanowanego układu urbanistycznego z przecinającymi się prostopadle ulicami. Zachowane fragmenty mozaik owych posadzek, stiukowego pokrycia ścian oraz urządzeń sanitarnych (np. wanien) wskazują na zamożność mieszkańców. Rozwój miasta został przerwany w wyniku wyprawy wojennej władcy Syrakuz Agatoklesa. Miasto zostało opuszczone przez mieszkańców w czasie I wojny punickiej (ok. 253 p.n.e.). Cmentarz żydowski w Zawierciu-Kromołowie – został założony w XVIII wieku i zajmuje powierzchnię 0,5 ha na której zachowało się około 920 nagrobków (z których najstarsze pochodzą z połowy XVIII wieku) oraz dom przedpogrzebowy. Inskrypcje nagrobne są w języku hebrajskim, jidysz i polskim. Cmentarz znajduje się przy ul. Piaskowej 32. Cmentarz jest otoczony murowanym ogrodzeniem.

    Cmentarz żydowski w Sochaczewie – został założony najprawdopodobniej na przełomie XV i XVI wieku (pierwsze wzmianki o nim pochodzą z drugiej połowy XVI wieku) i znajduje się przy obecnej ulicy Sierpniowej. Ma powierzchnię 2,8 ha. Pierwotnie służył jako miejsce pochówków także dla Żydów warszawskich. Uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej, a proces dewastacji był kontynuowany w okresie PRL, wskutek czego do naszych czasów zachowały się nieliczne nagrobki, z których najstarszy pochodzi z 1810. W latach 1989-1990 odbudowano ohel na grobie cadyków z rodziny Bornstenów. W 1991 roku odsłonięto symboliczną ścianę płaczu - pomnik ku czci ofiar Holocaustu, którym poświęcony jest również monument ufundowany przez Żydów z Izraela w 1989 roku. Cmentarz ewangelicko-augsburski w Gostyninie – cmentarz przy ul. Targowej, założony najprawdopodobniej na początku XIX wieku dla ewangelików z Gostynina i okolicznych wsi (na terenie obecnej gminy Gostynin znajduje się 11 wsi zasiedlonych bądź założonych przez holenderskich i niemieckich osadników na przełomie XVIII i XIX w.). Znaczenia nabrał po sprowadzeniu do Gostynina w 1824 roku niemieckich rzemieślników oraz po wybudowaniu zboru w pobliskim zamku. Na cmentarzu znajduje się obelisk ku czci niemieckich żołnierzy poległych na frontach I wojny światowej. Obecnie teren cmentarza jest zarośnięty drzewami i krzakami, a mur otaczający go jest prawie całkowicie zniszczony. Przetrwało dobrze zachowanych kilka nagrobków (niektóre z XIX wieku). Pozostałe zachowane groby są w znacznym stopniu zniszczone bądź inskrypcje na nich nieczytelne. Obelisk również jest w znacznym stopniu zniszczony. W 2002 roku w centrum cmentarza postawiono symboliczny pomnik ufundowany przez miasta partnerskie Langenfeld i Gostynin.

    Sprawozdania Archeologiczne - polskie naukowe czasopismo archeologiczne (rocznik) wydawane od 1955 roku przez Zakład Archeologii Polski Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN w Krakowie, obecnie Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Centrum Archeologii Gór i Wyżyn w Krakowie. Od 1955 do 1966 roku redaktorem tego czasopisma był prof. dr Stefan Nosek, w latach 1967-2003 - prof. dr. hab. Jan Machnik a od 2004 roku jest nim prof. dr hab. Sławomir Kadrow. W Sprawozdaniach Archeologicznych (od tomu 56) publikowane są artykuły, pisane w języku angielskim i niemieckim, związane z archeologią Polski oraz Europy środkowej i południowo-wschodniej. Do 2011 roku ukazały się 63 tomy Sprawozdań Archeologicznych. W latach 1958-1960 ukazywały się po trzy tomy w jednym roku, a w 1961 roku ukazały się dwa tomy czasopisma. W pozostałych latach w jednym roku ukazywał się 1 tom Sprawozdań Archeologicznych. Pismo znajduje się na liście European Reference Index for the Humanities (ERIH).

    Dodano: 09.03.2012. 08:19  


    Najnowsze