• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Polscy archeolodzy podsumowują badania w izraelskim Hippis

    20.04.2010. 04:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Po dziesięciu sezonach prac archeologicznych polscy badacze zakończyli wykopaliska w obrębie kościoła z VI-VIII w., usytuowanego pośród ruin starożytnego miasta Hippis, na wschodnim brzegu jeziora Galilejskiego w Izraelu. To jedna z nielicznych znanych i starannie udokumentowanych przez prace archeologiczne świątyń chrześcijańskich w obrębie islamskiej prowincji zwanej Jund al-Urdunn - prowincją Jordanu, podległej dynastii Omajjadów.

    Polska misja archeologiczna - pod kierunkiem prof. Jolanty Młynarczyk z Zakładu Archeologii Śródziemnomorskiej PAN i Instytutu Archeologii UW i dr. Mariusza Burdajewicza z Muzeum Narodowego w Warszawie - działała w Hippos w ramach międzynarodowego projektu koordynowanego przez prof. Arthura Segala z Uniwersytetu w Hajfie. Badacze skupili się na jednym z czterech rozpoznanych na stanowisku kościołów, tzw. Kościele Północno-Zachodnim.

    "Badany przez nas kościół powstał w samym centrum miasta, w pobliżu placu publicznego, w miejscu na którym wcześniej stała pogańska świątynia. To z niej pozyskano szereg elementów budowlanych do wzniesienia kościoła pod koniec V lub pierwszej połowy VI wieku" - wyjaśnia prof. Młynarczyk.

    Kres funkcjonowaniu kościoła położyło katastrofalne trzęsienie ziemi, które miało miejsce 18 stycznia 749 roku. Zatem kult chrześcijański sprawowano tutaj przez ponad 100 lat od początku islamskiego panowania w tym rejonie.

    Zespół kościelny składał się z trójnawowej bazyliki, od zachodu poprzedzonej atrium, a od południa i północy połączonej z aneksami. W południowym aneksie mieściły się dwa groby należące zapewne do fundatorów lub dobroczyńców kościoła.

    Nad nawami bocznymi bazyliki znajdowały się empory - galerie, które początkowo pełniły funkcję pomieszczeń dla katechumenów, czyli kandydatów do chrztu, którym wolno było uczestniczyć tylko w pierwszej części mszy.

    W VI wieku bazylikę i częściowo atrium przyozdobiono wielobarwnymi posadzkami mozaikowymi o motywach geometrycznych, w które w trzech miejscach wstawiono też napisy greckie. Inskrypcje te upamiętniają wkład finansowy mieszkańców Hippos w dekorację kościoła, podając imiona trojga z nich - wśród nich kobiety, która pełniła funkcję diakonisy.

    "Najdokładniej jest nam znana końcowa faza użytkowania kościoła, bezpośrednio poprzedzająca trzęsienie ziemi w 749 r., gdyż z tego okresu najlepiej zachowały się depozyty archeologiczne, które pozwoliły nam precyzyjnie określić funkcję poszczególnych części zespołu, a ponadto ocenić ekonomiczną kondycję tamtejszej społeczności chrześcijan około połowy VIII w. Wśród znalezisk ruchomych jest wiele elementów wyposażenia liturgicznego, w tym marmurowych części należących do dwóch ołtarzy i do balustrad prezbiterium, trzy relikwiarze, a także przenośne obiekty użytkowe takie jak brązowe polykandela (wiszące kandelabry), dzwonek i kadzielnica, lampki oliwne z brązu, terakoty i szkła, nie wspominając wielkiej liczbie naczyń ceramicznych" - wylicza prof. Młynarczyk

    Wspomniane naczynia ceramiczne odkryto przede wszystkim w pomieszczeniach zakrystii. Jedno z nich było wypełnione dosłownie po brzegi naczyniami gospodarczymi - garnkami i rondlami kuchennych, amforami zasobowymi wykonanymi na miejscu, jak i w krajach ościennych. Naukowcy przypuszczają, że zawierały one dary - w postaci pokarmów - od wiernych.

    W drugim pomieszczeniu zakrystii archeolodzy nie odkryli wielu zabytków, ale jego ściany nosiły ślady bogatej polichromii, sugerując jego specjalną funkcję.

    Zaskakującym odkryciem było znalezisko bazaltowego krzyża, który wieńczył fasadę kościoła aż do połowy VIII wieku.

    "Dowodzi to, że wbrew przekazom o edyktach muzułmańskich wydanych przez kalifów omajjadzkich, zakazujących eksponowania znaku krzyża na budynkach, lokalna praktyka była inna, świadcząc o pewnej autonomii miejscowych chrześcijan" - ocenia prof. Młynarczyk.

    Archeolodzy ustalili również, że cały teren atrium służył już w VIII wieku działalności związanej z przetwórstwem żywności. Młócono tutaj zboże na bazaltowym płytowaniu dziedzińca za pomocą maszyny ciągniętej przez zwierzęta, a następnie mielono w bazaltowych żarnach. Badacze uzyskali także dowody na tłoczenie oliwy z oliwek i przechowywanie wina wyprodukowanego w winiarni zainstalowanej w dawnym aneksie północnym kościoła.

    "Pozyskane przez nas informacje uwypuklają fakt, że w ostatnim okresie funkcjonowanie Kościoła Północno-Zachodniego, przy wciąż żywej aktywności liturgicznej, dyktowane było przede wszystkim czynnikami praktycznymi: potrzebą przetrwania miejscowej społeczności chrześcijan w wyraźnie pogarszającej się sytuacji bytowej" - tłumaczy prof. Młynarczyk.

    Po dziesięciu sezonach intensywnych prac archeologicznych, finansowanych z grantu MNiSW, a także przez Uniwersytet Warszawski i wielu sponsorów prywatnych, naukowcy przystępują do przygotowania obszernej monografii Kościoła Północno-Zachodniego w Hippos.

    Obejmie ona wszelkie aspekty architektury zespołu w jego rozwoju historycznym, interpretację funkcji jego poszczególnych części w świetle znajomości liturgii, dyskusję dekoracji (posadzki mozaikowe, malowidła ścienne) oraz wszelkich kategorii zabytków ruchomych - ceramiki, naczyń szklanych, obiektów metalowych, monet. Będzie to pierwsza dla terenów północnego Izraela tak kompleksowa publikacja świątyni chrześcijańskiej, aktywnej w okresie wczesnoislamskim, która może też stać się impulsem dla dalszych intensywnych badań nad chrześcijaństwem Bliskiego Wschodu w epoce wczesnego islamu.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/ kap/


    Czy wiesz że...? (wersja beta)

    Dodano: 20.04.2010. 04:17  


    Najnowsze