• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Poznański Festiwal Nauki i Sztuki/Uzdrawiające ropuchy, opiekuńcze węże, czyli stwory w ludzkiej wyobraźni

    10.04.2012. 07:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W środku starej ropuchy znajduje się uzdrawiający kamień, Wszechświat wspiera się na grzbiecie olbrzymiego żółwia, a zaskrońce piją mleko z wymion krowich, dlatego przezorny gospodarz przed oborą powinien wystawić im miseczkę mleka. Gady i płazy niemal w każdej kulturze obrosły legendami, budząc postrach, podziw lub obrzydzenie. O miejscu płazów i gadów w ludzkiej wyobraźni oraz o tym, skąd się wzięły smoki podczas poznańskiego XV Festiwalu Nauki i Sztuki opowiadał Arkadiusz Urbański z Koła Naukowego Przyrodników Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.

    Jednym z najczęściej pojawiających się płazów w legendach są żaby. W starożytności uważano je za pozytywny symbol, w Grecji i Egipcie były symbolem płodności. W mitologii egipskiej istniała nawet bogini Heket, która miała głowę żaby. "Kobiety, które chciały mieć dziecko lub oczekiwały szczęśliwego rozwiązania, słały do niej modły" - mówił Urbański. Z kolei w Starym Testamencie żaba była symbolem czegoś obrzydliwego i jedną z plag egipskich.

    Znacznie gorszą sławą, od zwykłych żab, okryta była ropucha. "Wierzono, że jej oddech zatruwa wszystko wokół, dotknięcie groziło chorobą, a skóra była składnikiem trucizn. W tej legendzie jest akurat ziarno prawdy, ponieważ w wydzielinach gruczołów skórnych ropuch odkryto wiele trucizn. Jednak niewiele żab posiada je w takich ilościach, by były groźne dla człowieka" - zapewnił mówca.

    W Apokalipsie pojawiają się trzy ropuchy, które wychodzą z paszczy bestii i mają symbolizować złe duchy. Przez swoje parotydy czyli - przypominające rogi - skupienia gruczołów jadowych, utożsamiano je z diabłem. Ropuchy były też głównym atrybutem czarownic. "Podczas procesów o czary sprawdzano, czy dana kobieta posiada zmarszczki przy oku w kształcie ropuszej łapy, co miało symbolizować kontakt z diabłem" - wyjaśniał Urbański.

    Łagodniej obchodzono się z ropuchami na Wyspach Brytyjskich. "Wierzono, że w środku starej ropuchy znajduje się kamień ropuszy, który ma wielką moc uzdrawiania. Był bardzo cennym produktem, który oprawiano nawet w pierścienie" - wyjaśnił Urbański.

    Bohaterami licznych legend stały się też węże. Jednym z najsłynniejszych był - kojarzony z szatanem - kusiciel Adama i Ewy, dlatego w chrześcijaństwie przyjmuje się je raczej z niechęcią. W starożytnej Grecji były wcieleniem zmarłej duszy i jej strażnikiem. W Indiach uważano je za bóstwo opiekuńcze, przynoszące łaskawą śmierć. Słowianie wierzyli, że zaskrońce spijają mleko z wymion krowich, dlatego przezorni gospodarze wystawiali miseczkę mleka przed oborą.

    Legendy najłagodniej obchodzą się z żółwiami, które są jedynymi przedstawicielami gadów zupełnie oczyszczonych z negatywnych emocji i skojarzeń. "Prawdopodobnie związane było to z ich długowiecznością, a ta z kolei z mądrością" - mówił Urbański. W Tajlandii według tradycyjnych wierzeń żółw miał być schronieniem dla duszy, która przemierzała w nim świat by znaleźć szczęśliwość i osiągnąć nirwanę. W Bangkoku istnieje świątynia Wat-Po, do której znoszone są żółwie świątynne i oddaje się im cześć.

    Z kolei Hindusi i Indianie uważali żółwia za kluczowy element dla istnienienia świata. Jedna z hinduskich legend głosiła, że świat spoczywał na trzech słoniach, które podróżowały przez Wszechświat na grzbiecie żółwicy. Natomiast Indianie sądzili, że dolna część skorupy żółwia to Ziemia, a górna - wklęsła to niebo razem z gwiazdami.

    W większości kultur znane są smoki, ale mają one różne znaczenie. "Odmienność mitów i legend odnośnie smoków sugeruje, że mogły powstać w różnych kulturach niezależnie od siebie" - wyjaśnił Urbański.

    Jak mówił, w kulturze Dalekiego Wschodu wszystkie smoki spełniały taką samą rolę. To im przypisywano władzę nad żywiołami, były też strażnikami i dobrymi duchami, dlatego często przed wejściami do świątyń i na dachach pojawiały się wizerunki smoków, które miały chronić mieszkańców i wiernych.

    Smok stał się symbolem pierwszego cesarza Chin i do dziś jest też symbolem monarchii i władzy. "Pierwszy chiński cesarz Qin Shi Huang podbijając kolejne ludy do swego herbu dołączał charakterystyczne atrybuty herbów podbitych plemion: pazury, ogień. Tak powstał wizerunek smoka, który do dziś funkcjonuje na Dalekim Wschodzie" - wyjaśnił Urbański.

    Tym, co różniło smoki w poszczególnych krajach azjatyckich, była liczba palców. W Chinach mają one palców pięć, w Korei cztery, a w Japonii trzy. "Legenda głosi, że to właśnie Chiny są ojczyzną smoków i wraz z oddalaniem się od niej tracą jeden palec. Japończycy wymyślili jednak własną legendę - dokładnie odwrotną - która mówi, że to Japonia jest smoczą kolebką i dalej od ojczyzny smoki otrzymują po jednym palcu" - tłumaczył mówca.

    Smoki w starożytnym Rzymie i Grecji spełniały podobne funkcje, jak w Chinach. "Często nawet legiony rzymskie zamiast tradycyjnego orła na swych proporcach umieszczały smoka. Czasem, by uchronić atakami barbarzyńców, w centrum miasta albo przed wjazdem do niego umieszczano pomnik smoka" - mówił Urbański.

    Słowianie nie byli gorsi i też mieli swoje bóstwo smokopodobne: pół smoka, pół człowieka, którego nazwano Chworzem. W kulturze europejskiej pod różnymi postaciami występują również Bazyliszki. Na zachodzie mają wygląd wielkiego węża, który rodzi się z jaja zniesionego przez koguta. "Nasz rodzimy Bazyliszek jest trochę bardziej fantazyjny: to połączenie węża, jaszczurki z kogutem, którego wzrok miał zamieniać ludzi w kamień a oddech zabijać" - przypomniał Urbański.

    Prezentację "Szlakiem smoka - płazy i gady w kulturze" przygotowali członkowie Koła Naukowego Przyrodników Wydziału Biologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.

    PAP - Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska

    agt/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Lista smoków w Wybrańcu smoka: Poniżej znajduje się lista fikcyjnych smoków występujących w kanadyjskim serialu animowanym Wybraniec smoka. Lista obejmuje także te smoki, które pojawiają się tylko w kilku odcinkach (albo nie były pokazane wcale). Smok – fikcyjne stworzenie, najczęściej rodzaj olbrzymiego, latającego gada. Występuje w licznych mitach i legendach oraz w literaturze, filmach i grach. Według wielu mitów smoki obdarzone były dużą inteligencją, potrafiły posługiwać się magią, znały ludzką mowę, a także ziały ogniem. Poza tym posiadały lub strzegły rozmaitych skarbów. Żółwiakowate, żółwiaki, żółwie trójpazurzaste (Trionychidae) – rodzina gadów z podrzędu żółwi skrytoszyjnych. Niekiedy bywają też nazywane naleśnikowymi żółwiami (pancake turtles). Do żółwiakowatych należą niektóre spośród największych współczesnych słodkowodnych żółwi. Wiele z nich jest też przystosowanych do życia w wodach brachicznych. Żółwiaki występują obecnie w Afryce, Azji, Ameryce Północnej.

    Memento Kresowe – seria czterech książek profesora Antoniego Urbańskiego, opisujących majątki polskie poza granicami II RP. Urbański (forma żeńska: Urbańska; liczba mnoga: Urbańscy) – polskie nazwisko. Na początku lat 90. XX wieku Polskę zamieszkiwało 31521 osób o tym nazwisku.

    Tianxia (chiń. 天下, pinyin tiānxià; dosł. [wszystko co] pod niebem tj. świat) – w kulturze chińskiej pojęcie oznaczające zarówno terytorium znajdujące się w obrębie panowania cesarza Chin, jak i podstawa koncepcji cesarstwa uniwersalnego mającego się powiększać dzięki hua, czyli przez oddziaływanie, moralny przykład cesarza, znajdującego się, w sensie kosmologicznym i politycznym, w centrum świata. Dobroczynny wpływ cesarza miał emanować na cały świat, podobnie granice cesarstwa miały objąć cały świat. Koncepcja przetrwała aż do czasów kolonialnych. Jest przejawem poczucia wyższości cywilizacyjnej Chin nad resztą świata, obecnego przez większą część dziejów tej cywilizacji. Żywioły, elementy, pierwiastki – redukcjonistyczna koncepcja filozoficzna, według której świat materialny (Wszechświat) składa się z kilku podstawowych pierwiastków. Różne proporcje w jakich występują one w różnych obiektach i substancjach ma odpowiadać za złożoność świata materialnego, a sposoby, w jaki reagują one ze sobą, mają wyjaśniać przemiany w tym świecie. Teorie elementów były popularne w wielu starożytnych kulturach.

    Krzysztof Sadowski (ur. 15 grudnia 1936 w Warszawie) – polski pianista, organista i kompozytor jazzowy. Jego największe przeboje: To nie grzech, Spacer przy księżycu, Ten nasz zwyczajny świat oraz Wiatr, wiosenny gitarzysta. Mąż Liliany Urbańskiej, ojciec Marii Sadowskiej.

    Dodano: 10.04.2012. 07:19  


    Najnowsze