• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pradziejowemu cmentarzysku w Kicharach Nowych grozi zniszczenie

    07.05.2010. 04:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Wyjątkowemu cmentarzysku pradziejowemu na polu uprawnym pod Kicharami Nowymi (gm. Dwikozy, woj. świętokrzyskie) zagraża głęboka orka - alarmują archeolodzy. Systematyczne badania wykopaliskowe w Kicharach Nowych trwają od 1987 roku. Prowadzi je ekspedycja Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie pod kierunkiem dr Hanny Kowalewskiej-Marszałek.

    Zarówno odkryte na stanowisku w Kicharach obiekty nieruchome, jak i związane z nimi zabytki archeologiczne mają w wielu przypadkach charakter unikatowy. To jedno z ważnej grupy stanowisk wielokulturowych o długim okresie użytkowania, prezentującym pełną, ponad tysiącletnią sekwencję chronologiczną.

    Dotychczas podczas 22 kampanii wykopaliskowych przebadano obszar o powierzchni ok. 2500 m2, odkrywając i eksplorując 55 grobów ludzkich - pochówków szkieletowych, pochodzących ze schyłku IV oraz z III tys. p.n.e. należących do środkowego i późnego neolitu oraz do wczesnego okresu epoki brązu.

    "Zarejestrowaliśmy także pozostałości monumentalnej konstrukcji kamienno-ziemnej, związanej z najstarszą fazą istnienia cmentarzyska - jednej z pierwszych tego rodzaju odkrytych na Wyżynie Sandomierskiej" - informuje dr Kowalewska-Marszałek.

    Ekspertka podkreśla, że stanowisko w Kicharach ma unikatową wręcz wartość dla studiów nad neolitem i epoką brązu na Wyżynie Sandomierskiej. "Daje możliwości obserwowania dotyczących go zjawisk w długiej perspektywie czasowej, z pełną sekwencją chronologiczną od wczesnego neolitu po początki epoki brązu. Niemniej istotny jest aspekt funkcjonalny stanowiska, z naprzemiennym wykorzystywaniem go dla celów mieszkalnych i sepulkralnych" - ocenia dr Kowalewska-Marszałek.

    Archeolodzy zwracają jednak uwagę na ciągłą i szybko postępującą destrukcję stanowiska, następującą głównie w wyniku głębokiej orki. Dotyczy to przede wszystkim obiektów kamienno-ziemnych, a także grobów kultury mierzanowickiej, znajdujących się w większości bardzo płytko pod powierzchnią ziemi.

    Dzięki uprzejmości właścicieli pól uprawnych, głównie pana Alojzego Bolenia z Kichar Starych, czasowo wyłączono spod uprawy najbardziej narażone na zniszczenie części stanowiska. Dodatkową trudnością dla badaczy są bardzo skromne, niewystarczające środki finansowe, ograniczające zarówno czas trwania badań, jak i zakres podejmowanych działań.

    Zdaniem kierownik badań, bardzo korzystna i mająca doniosłe znaczenie jest możliwość przeprowadzenia prospekcji geofizycznej na znacznej części stanowiska, w powiązaniu z aktualnie prowadzonymi pracami archeologicznymi. To duży krok naprzód w systematycznym rozpoznawaniu terenu w celu określenia całkowitego zasięgu cmentarzyska - uważa naukowiec.

    Cmentarzysko użytkowały w ciągu kilkuset lat różne grupy ludzkie o zróżnicowanych rytuałach pogrzebowych, manifestujących się m. in. poprzez odmienność architektury grobowej, różne sposoby traktowania zmarłych czy zróżnicowany charakter wyposażenia pośmiertnego.

    "Różnorodność odkrytych tu obiektów grobowych wnosi wiele interesujących szczegółów do znajomości obrządku pogrzebowego poszczególnych kultur archeologicznych. Bardzo obiecujące poznawczo, szczególnie dla uściśleń chronologicznych, są układy stratygraficzne obiektów, rzadko spotykane na stanowiskach tego rodzaju" - ocenia dr Kowalewska-Marszałek.

    Na uwagę zasługują również odsłaniane pozostałości osadnictwa wczesnoneolitycznego, kultury amfor kulistych oraz kultury trzcinieckiej.

    Dotychczasowe prace przyniosły wiele interesujących informacji na temat obrządku pogrzebowego w neolicie i wczesnym okresie epoki brązu na Wyżynie Sandomierskiej.

    Ostatni sezon tych badań, skoncentrowany wokół najmłodszej fazy istnienia cmentarzyska, doprowadził do odkrycia kilku kolejnych grobów z tego okresu, szczegółowego rozpoznania ich konstrukcji i pozyskania informacji na temat ich wyposażenia. Przedmiotem szczególnej uwagi było praktyczne zastosowanie metod "antropologii terenowej" - możliwe dzięki współpracy w terenie badaczy francuskich i polskich, realizowanej w ramach wspólnego projektu badawczego.

    Badaniom wykopaliskowym od początku kibicują, a od kilkunastu lat aktywnie wspierają je - poprzez wszechstronną pomoc - władze gminy Dwikozy.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/ kap/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Sampling, sampling probabilistyczny – w archeologii, jedna z technik prowadzenia badań powierzchniowych. Przedmiotem badań są fragmenty interesującego nas rejonu na których prowadzi się szczegółowe badania. W przypadku kiedy zachodzi konieczność szybkiego przeprowadzenia badań i równocześnie brakuje środków finansowych lub czasu, archeolodzy decydują się na zastosowanie tego rodzaju badań. Proces podepozycyjny - w archeologii terminem tym określa się destrukcję istniejących pierwotnie układów na stanowisku archeologicznym. Destrukcja często zachodzi na skutek działalności człowieka. Na przykład w przypadku stanowisk długo zamieszkiwanych, starsze warstwy były niszczone przez wkopywanie się w nie. Kamienne cegły starych budowli mogły być ponownie wykorzystywane przy budowie nowych obiektów. Również poszukiwacze skarbów i rabusie mogli niszczyć stanowiska archeologiczne. Niejednokrotnie planowane inwestycje i głęboka orka mogą stanowić zagrożenie dla stanowiska archeologicznego. Orka niszczy warstwy, ułatwia dostęp tlenu co zmienia temperaturę i potęguje działanie deszczu i wiatru. Inwestycja w postaci budowy dużego obiektu może całkowicie zniszczyć stanowisko. Stanowisko jest także przekształcane przez zwierzęta i rośliny (dżdżownice, korzenie). Erozja także jest elementem procesu podepozycyjnego. Erozja niszczy zabytki znajdujące się na powierzchni ziemi. Erozja gleby powoduje odsłonięcie ukrytych dotąd zabytków i ich niszczenie. Z kolei agradacja jest korzystna dla zabytków. Procesy podepozycyjne zmieniają i przekształcają stanowisko. Część kontekstu jest zmieniana, a część pozostaje bez zmian - powstaje skomplikowana sytuacja. Muzeum Regionalne w Kraśniku – oddział Muzeum Lubelskiego. Powstało w 1976 r. w związku z obchodami 600-lecia Kraśnika. Posiada zbiory regionalne historyczne i etnograficzne, a nade wszystko znane daleko poza Kraśnikiem zabytki archeologiczne. Zbiory etnograficzne prezentują zabytki związane z kulturą i sztuką ludową regionu: kolekcję ceramiki urzędowskiej od XVIII w. po czasy współczesne, duży zbiór eksponatów dotyczących kultury materialnej wsi i plastyki obrzędowej. Najciekawsze zbiory historyczne to księgi z biblioteki klasztoru Kanoników Regularnych, fotografie dawnego Kraśnika i jego mieszkańców, dokumenty z okresu okupacji. Ciekawe są zbiory militariów z I i II wojny światowej oraz oporządzenia wojskowego. Zabytki archeologiczne pochodzą głównie z licznych badań własnych muzeum, m.in. cmentarzyskach ciałopalnych z epoki brązu w Świeciechowie, cmentarzysku z późnego okresu lateńskiego w Pikulach i cmentarzysku z okresu wpływów rzymskich w Kraśniku-Piaskach, a także na Zamczysku - siedzibie dawnych właścicieli Kraśnika.

    Stratygrafia horyzontalna - w archeologii jest to współwystępowanie w tych samych rejonach stanowisk, uwarstwionych poziomo obiektów pochodzących w przybliżeniu z tego samego okresu. Układ taki ma związek z powiększaniem się stanowisk w różnych kierunkach w miarę upływu czasu. Proces taki jest obserwowany min. w osadach i cmentarzyskach. Tam obiekty o podobnej chronologii odkrywane są jako grupy w określonych rejonach stanowiska. Wykopaliska stratygraficzne - jest to jedna z dwóch metod eksploracji stanowiska archeologicznego. Polega na usuwaniu warstw archeologicznych zgodnie z ich układem i konturami. Warstwy są usuwane w kolejności odwrotnej do tej w jakiej powstawały. Historia stanowiska jest odsłaniana od czasów najnowszych do czasów najdawniejszych. Archeolodzy posługują się tą metodą prowadzenia wykopalisk kiedy tylko możliwe jest rozróżnienie warstw. Warstwy archeologiczne mają różne kształty, niejednakową miąższość oraz różny przebieg. Warstwy często są zaburzone, przemieszane przez działalność człowieka. Prowadzenie badań tą metodą jest pracochłonne i żmudne, przynosi jednak najlepsze efekty.

    Eksploracja stanowisk archeologicznych - pod tym pojęciem rozumiemy sposoby postępowania w trakcie wykopalisk. Metoda badawcza musi być dostosowana indywidualnie dla każdego rodzaju stanowiska. Inaczej wyglądają badania na stanowisku jednowarstwowym a inaczej na stanowisku wielowarstwowym. W czasie badań dąży się do odsłonięcia i zadokumentowania aktywności ludzkiej w przeszłości. Kiedy odsłaniane są jak największe fragmenty warstwy mówimy o wykopaliskach szerokopłaszczyznowych. Umożliwiają one rejestrację zmian w obrębie stanowiska poprzez dokumentację następstwa warstw w pionie, przekrojów, stratygrafii. Należy tak prowadzić eksplorację aby możliwe było odtworzenie trójwymiarowego obrazu nieodwracalnie zniszczonego przez nas w trakcie badań stanowiska archeologicznego. Celem pracy na stanowisku jest zgodna z rzeczywistością i jak najdokładniejsza rejestracja układu zabytków ruchomych i nieruchomych z ich kontekstem. Niezbędne do tego jest dokładne prowadzenie badań. Kultura łużycka – kultura archeologiczna środkowej i młodszej epoki brązu oraz wczesnej epoki żelaza, występująca głównie na ziemiach polskich oraz przyległych do nich obszarów w innych państwach. Należy do kręgu kultur pól popielnicowych, do którego kwalifikuje się między innymi ze względu na formę pochówku ciałopalnego w popielnicach zakopywanych w ziemię. Kultura łużycka nie jest tworem jednolitym, a wręcz przeciwnie, dzieli się na wiele grup różniących się w różnym stopniu inwentarzem, obrządkiem pogrzebowym bądź formami osadnictwa. Występowały w niej zarówno osady otwarte, jak i zamknięte, do których zalicza się osadę w Biskupinie. Natomiast wszystkie grupy kultury łużyckiej charakteryzują się tym samym modelem gospodarki oraz względnie zbliżonym modelem struktur osadniczych.

    Południowoniemiecka kultura pól popielnicowych – kultura archeologiczna środkowej i młodszej epoki brązu. Należy do kręgu kultur pól popielnicowych. Eponimem dla niej, oprócz obszaru, na którym występują jej stanowiska, są typowe dla niej rozległe cmentarzyska ciałopalne popielnicowe. Kultura Monteoru – kultura archeologiczna epoki brązu. Jej nazwa pochodzi od stanowiska w miejscowości Sărata Monteoru w okręgu Buzău w Rumunii. Badania archeologiczne przeprowadzone tam w latach 1955 - 1956 przez Iona Nestora i Eugenię Zaharia doprowadziły do odkrycia cmentarzyska datowanego na przełom VI i VII wieku. Odkryto tutaj ponad tysiąc grobów ciałopalnych.

    Kultura badegulska – nazwa tej kultury pochodzi od eponimicznego stanowiska Badegoule departament Dordogne we Francji. Kultura ta rozwijała się w okresie między 18 a 17 tys. lat temu. Zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z kulturą badegulską obejmował swym zasięgiem tereny południowo-zachodniej i środkowej Francji oraz północnych obszarów Półwyspu Iberyjskiego. W inwentarzach kamiennych tej kultury do przewodnich form narzędziowych zalicza się wiórki tylcowe, narzędzia zębato-wnękowe, odłupki stromo retuszowane na całym ich obwodzie oraz rylce transwersalne. Ludność kultury badegulskiej zamieszkiwała jaskinie jak i stanowiska otwarte, na których poświadczona jest obecność kamiennych konstrukcji mieszkalnych zawierających bruki interpretowane jako podłogi - stanowisko Fourneau du Diable w departamencie Dordogne we Francji. Na stanowiskach otwartych odkrywane są także konstrukcje mieszkalne o konstrukcjach żerdziowych stanowisko Le Cerisier. Na stanowiskach badegulskich poświadczona jest obecność ognisk chronionych przed wiatrem za pomocą kamiennych obstaw - stanowisko Degoune.

    Archeologiczna kultura jastorfska (nazwa pochodzi od stanowiska w miejscowości Jastorf w Dolnej Saksonii), jest kulturą wczesnej epoki żelaza z okresu przedrzymskiego (od okresu Hallstatt D - do przełomu er). Omawiana jednostka kulturowa została wydzielona ze względu na zanik poprzednich stanowisk związanych z kulturą nordyjską i pojawienie się nowych form, z których najbardziej charakterystyczną są duże stanowiska sepulkralne (cmentarzyska) rozdzielnopłciowe.

    Tell, także tall – typ stanowiska archeologicznego, utworzonego z nawarstwiających się wskutek długotrwałego osadnictwa, szczątków osad ludzkich. Po raz pierwszy zjawisko akumulacji poziomów stratygraficznych osadnictwa ludzkiego na stanowisku typu tell zostało zauważone przez Heinricha Schliemanna i Wilhelma Dörpfelda podczas prac wykopaliskowych w Troi w latach 70 i 80 XIX wieku. Pierwsze naukowe metody prac wykopaliskowych na tego typu stanowisku opracował William Flinders Petrie i Frederick J. Bliss podczas wykopalisk w Tell el-Hesi w latach 1890-1892. Grób typu kietrzańskiego – forma pochówku ciałopalnego bezpopielnicowego, stosowana przez ludność kultury łużyckiej. Na pierwsze tego typu pochówki natrafiono podczas prac archeologicznych na cmentarzysku w Kietrzu. Cechą charakterystyczną tego rodzaju pochówków było grzebanie – wcześniej przepalanych – kości zmarłego w drewnianej trumnie (wykonanej w pojedynczej kłodzie). Przeprowadzone badania wskazały, że ta forma pochówku występowała przede wszystkim w pierwszych okresach rozwoju kultury łużyckiej, tj. od ok. 1300 r. p.n.e. do ok. 900 p.n.e.

    Dodano: 07.05.2010. 04:17  


    Najnowsze