• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Praludzie zawędrowali na tereny Polski już 800 tys. lat temu

    22.10.2010. 11:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Najstarsze ślady obecności przodków człowieka na terenie Polski odkryto w Kończycach Wielkich koło Cieszyna. Znaleziono tam narzędzia krzemienne sprzed ok. 800 tys. lat, wykonane przez Homo erectus - piszą polscy naukowcy na łamach "Journal of Archaeological Science". W żwirowni w Kończycach Wielkich koło Cieszyna u wylotu Bramy Morawskiej od początku lat 80. XX w. prowadzone były badania geologiczne. Kilka lat temu, obrębie ścian jednego z wyrobisk, natrafiono na ponad 40 odłamków krzemienia. Część z nich wyglądała na prymitywne narzędzia. Okazały się najstarszymi tego typu zabytkami na północ od Karpat i Sudetów.

    "Myślę, że jest to ważne odkrycie - mówi PAP dr Jan Maciej Waga z Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego. - Po pierwsze, na terenie Polski tak starych odkryć jeszcze nie było. Po drugie, znalezisko jest dobrze datowane. Narzędzia są często podobne do siebie, ale datowania geologiczne dały nam pełną świadomość, że są one aż tak stare. Zespół prof. Wójcika datował odkrycie dwoma metodami: metodą paleomagnetyczną i paleobotaniczną. Te dwie metody dały pewność, że te odkrycia mają więcej niż 800 tys. lat."

    "Odkrycie świadczy o tym, że Homo erectus dotarł na teren południowej Polski, a więc przekroczył granicę Pirenejów, Alp i Karpatów. Wcześniej uważano, że człowieka tam nie było" - powiedział Waga.

    "Ciekawe jest to, że Homo erectus w Polsce pojawił się w okresie stosunkowo chłodnym. To był krótki pobyt, Homo erectus się tutaj nie osiedlił, prawdopodobnie tylko penetrował przedpole Karpat" - zaznacza paleogeograf.

    Teorię przebywania Homo erectusa na polskich terenach potwierdza dodatkowo bliskość licznych stanowisk w okolicach Brna, w których również znaleziono ślady homo erectusa. Są to ślady z podobnego okresu. Jak twierdzi Waga, znaleziono tam podobnie skonstruowane narzędzia. "Sądzimy, że to są ci sami niemal ludzie. Jednak w okolicach Brna stanowiska są bardziej rozbudowane. Tam było cieplej, do Polski Homo erectus robił tylko wycieczki" - mówi Waga.

    Zdaniem paleogeografa, by pokonać dystans między Brnem w Czechach, a polskimi Kończynami, Homo erectusowi wystarczyłoby 10 dni. "Trudno określić, co było głównym powodem tych wędrówek. Być może były to wycieczki po surowce czy za zwierzętami, ale mamy dowód, że osobniki te były bardzo mobilne."

    Analiza geologiczna stanowiska dowiodła, że narzędzia znajdowały się w warstwie piasków rzecznych leżących nieco poniżej tzw. linii Matuyama-Bruhnes, datowanej na 778 tys. lat. Linia Matuyama-Bruhnes jest świadectwem zmiany biegunów ziemskiego pola magnetycznego. Zjawisko bowiem to pozostawiło swój ślad w skałach. Przy okazji linia Matuyama-Bruhnes stała się wygodnym wskaźnikiem do datowania tak starych zabytków archeologicznych, jak te odkryte w Kończycach.

    Polscy naukowcy pod kierunkiem archeologa dr. Eugeniusza Foltyna i paleogeografa dr. Jana Macieja Wagi z Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego dokonali odkrycia zespołu narzędzi otoczakowych. Archeolodzy nazywają je nacinakami jednostronnymi i nacinakami dwustronnymi.

    Na szczególną uwagę zasługuje jedno z narzędzi. Jak piszą naukowcy, wykonane zostało na dużym, ponad 12 centymetrowym odłupku krzemienym, albo przepołowionym otoczaku. Jego kształt świetnie pasuje do prawej dłoni, a ciężar, 744 g jest odpowiednio dobrany do skutecznego wykonywania pracy. Zdaniem badaczy, dowodzi to bardzo dobrej znajomości zasad ergonomii przez jego wytwórcę.

    Narzędzie to mogło pełnić wiele funkcji: służyć do rozłupywania kości ostrym, spiczastym końcem, rąbania mięsa podłużną krawędzią tnącą, służyć jako nóż, a nawet jako zgrzebło. Tego typu wielofunkcyjne narzędzia naukowcy porównują niekiedy do szwajcarskich scyzoryków epoki paleolitu.

    Właścicielem narzędzi z Kończyc był Homo erectus, który jako pierwszy gatunek ludzki wyszedł z Afryki. W Gruzji znaleziono szczątki Homo erectus, zwanego przez niektórych Homo georgicus, sprzed 1,6 mln lat. W innych częściach Europy najstarsze ślady Homo erectus datowane są na około milion lat temu. Na północ od Alp znanych jest nie więcej niż 20 stanowisk starszych od granicy Matuyama-Bruhnes, czyli ok. 778 tys. lat. W pobliżu Kończyc Wielkich stanowiska o podobnej chronologii znajdują się na Morawach i w Niemczech.

    Czaszka Homo erectus wykazuje wiele cech archaicznych w budowie anatomicznej, kojarzących się z wczesną fazą ewolucji człowiekowatych, natomiast reszta szkieletu nie różniła się zbytnio od szkieletu człowieka współczesnego.

    Wiadomo, że Homo erectus umiał posługiwać się ogniem, miał rozwinięte umiejętności łowieckie, posiadał coś w rodzaju "bazy domowej". Jego rozwój charakteryzował się przedłużonym dzieciństwem. Zęby trzonowe u dzieci wyrastały w wieku 4,6 lat. Dla porównania, u ludzi wyrastają w wieku 5,9 lat, natomiast u szympansów w wieku 3 lat. Tym samym wzorzec rozwoju osobniczego Homo erectus, a przez to średnia długość życia, zbliżały się do dzisiejszego wzorca u człowieka.

    Na ziemiach polskich ślady obozowania Homo erectus odkryto dotychczas m.in. w jaskini Biśnik. Datowane zostały na ok. 500 tys. lat.

    PAP - Nauka w Polsce, Krzysztof Łapiński

    tot/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Vértesszölös - stanowisko archeologiczne położone na pn. zachód od Budapesztu datowane na ok. 350 tys lat temu. Na stanowisku tym poświadczona jest obecność narzędzi odłupkowych z małymi otoczakami. Na stanowisku tym znaleziono także szczątki homo erectus oraz dobrze zachowane ślady ognisk. Neolit w Chinach: Najwcześniejsze ślady człowieka (rodzaju Homo) na terenie dzisiejszych Chin, odnaleziono na północy, w jaskiniach Zhoukoudian, położonych na południowy zachód od Pekinu oraz w okolicach miejscowości Lantian (dolina rzeki Pa, prowincja Shaanxi). Wśród znalezisk były narzędzia kamienne, kości zwierząt, ślady ognia i najważniejsze - kości homo erectus. W okresie późnego plejstocenu (późny paleolit), stanowisko to zostało ponownie zajęte przez ludzi współczesnych (Homo sapiens), którzy przybyli na te tereny ok. 35 tys. lat temu. Paleolityczne kultury tego okresu tworzyły rozległą wspólnotę, rozciągającą się od północnych Chin na Syberię. Historia Republiki Południowej Afryki: Republika Południowej Afryki to państwo, gdzie archeolodzy odkryli jedne z najstarszych śladów człowieka. Pozostałości datowane na około 3,3 miliony lat po Australopithecus africanus znaleziono w jaskiniach Sterkfontein, Kromdraai i Makapansgat. Dodatkowo odkryto różnorodne przedmioty należące do przedstawicieli rodzaju Homo, takich jak Homo habilis, Homo erectus i wreszcie, Homo sapiens. Między IV a V wiekiem. p.n.e. przemieszczające się po terenie całego kontynentu afrykańskiego ludy Bantu, dotarły na tereny dzisiejszej RPA. Zajmowały się one hodowlą bydła, polowaniem i uprawą roli. Dotarły m.in. do Fish River, (dziś w Prowincji Przylądkowej Wschodniej}, gdzie wygnali zamieszkujących tu Hotentotów.

    Homo heidelbergensis – gatunek znany także jako Protanthropus heidelbergensis, człowiek heidelberski, człowiek ze Swanscombe lub człowiek z Boxgrove. Forma pośrednia pomiędzy Homo erectus a Homo neanderthalensis. Swartkrans - stanowisko archeologiczne w RPA, na zachód od Sterkfontein w prowincji Gauteng niedaleko miasta Krugersdorp. Od 1949 odkryto w tym miejscu szczątki Australopithecus robustus, Paranthropus, Homo erectus oraz Homo habilis. Najstarsze znalezisko datowane jest na ok 1,8 - 2 miliona lat. Na stanowisku tym odkryto również ślady używania ognia sprzed ponad miliona lat. Jest to drugi najstarszy dowód na użycie ognia przez człowieka.

    Kultura abwilska - dolnopaleolityczna, najstarsza z wyróżnionych do dziś europejskich kultur człowieka, pojawiła się na obszarze Europy około 700 tys. lat temu. Nazwa pochodzi od miejscowości Abbeville we Francji. Typowym narzędziem tej kultury jest pięściak. Jej szerzycielem był człowiek wyprostowany Homo erectus. Ustąpiła kulturze aszelskiej. Paleolit dolny - jest to okres odpowiadający wczesnym formom homoidalnym i początkom rodzaju Homo (przez gatunek Homo habilis do Homo ergaster/erectus - któremu przypisuje się wyjście z Afryki). Charakteryzuje się rozwojem społeczności ludzkiej oraz powstaniem pierwszych kultur pradziejowych.

    Homo georgicus – gatunek człowieka sklasyfikowany w 2002 roku. Po raz pierwszy jego szczątki odnalazł gruziński archeolog David Lordkipanidze w 1991 roku. Następnie w 1999 r. znaleziono dobrze zachowane czaszki a w 2001 r. część szkieletu. Wszystkie znaleziska miały miejsce w Dmanisi, średniowiecznym gruzińskim miasteczku. Wiek szczątków oszacowano na około 1,8 miliona lat. Na ich podstawie ustalono, że przeciętny Homo georgicus miał około 150 cm wzrostu i puszkę mózgoczaszki pojemności około 600–680 cm³ i umieszczono gdzieś pomiędzy Homo habilis a Homo erectus. Homo – rodzaj ssaków naczelnych z rodziny człowiekowatych (Hominidae) obejmujący współcześnie występującego człowieka rozumnego (Homo sapiens) oraz blisko z nim spokrewnione formy wymarłe, m.in. Homo habilis, nazywanego człowiekiem zręcznym, Homo erectus, nazywanego człowiekiem wyprostowanym, i neandertalczyka, nazywanego człowiekiem neandertalskim. Przedstawiciele tego rodzaju charakteryzowani są względnie dużą pojemnością puszki mózgowej, przystosowaniem do utrzymywania wyprostowanej postawy ciała i dwunożnego chodu, całkowicie przeciwstawnym kciukiem oraz dłońmi zdolnymi do precyzyjnego chwytu umożliwiającego wytwarzanie narzędzi.

    Homo erectus (człowiek wyprostowany) syn. pitekantrop (Pithecanthropus erectus) – prymitywny, kopalny gatunek człowieka z epoki środkowego plejstocenu, stanowiący szczebel ewolucyjny pośredni między australopitekami, a formami człowieka. Kolebką Homo erectus jest środkowo-wschodnia Afryka (Etiopia, Kenia, Tanzania), gdzie pojawił się prawdopodobnie na przełomie pliocenu i plejstocenu, około 1,8 miliona lat temu, i szybko rozprzestrzenił na tereny zachodniej i wschodniej Azji. Afrykański przedstawiciel tego gatunku określany jest także jako Homo ergaster.

    Dodano: 22.10.2010. 11:19  


    Najnowsze