• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Prof. Wierzbicka - laureatka polskiego Nobla 2010

    03.11.2010. 09:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Prof. Annę Wierzbicką, lingwistkę z Uniwersytetu w Cranberze, Fundacja na rzecz Nauki Polskiej nagrodziła "polskim Noblem" w obszarze nauk humanistycznych i społecznych za stworzenie teorii naturalnego metajęzyka semantycznego oraz odkrycie zbioru znaczeń elementarnych wspólnych dla wszystkich języków.

    Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej zostało uhonorowane stworzenie przez prof. Wierzbicką nowatorskiej teorii języka i myślenia znanej pod nazwą "naturalnego metajęzyka semantycznego" (z ang. natural semantic metalanguage - NSM). Teoria ta już znalazła szerokie zastosowanie w antropologii, psychologii, badaniach kulturowych, lingwistyce, filozofii języka, teoriach komunikacji międzykulturowej. Idea NSM powstała w Polsce, a od wielu lat rozwijana była w Australii wspólnie z australijskim lingwistą prof. Cliffem Goddardem - informuje o tym Dominika Wojtysiak z FNP.

    NSM opiera się na założeniu, że za całą różnorodnością języków i kultur kryje się ograniczony zasób słów prostych i uniwersalnych, który Gottfried Wilhelm Leibniz określił mianem "alfabetu myśli ludzkich".

    Program badań empirycznych nad językami świata zainicjowanych przez prof. Annę Wierzbicką i realizowanych przez nią przez 40 lat doprowadził do rozpoznania i opisania tego "alfabetu myśli ludzkich" i jego gramatyki. Oparty na tym zbiorze podstawowych pojęć język ("naturalny metajęzyk semantyczny") to mini-język odwołujący się do najprostszych pojęć występujących we wszystkich językach jako konkretne wyrazy o tym samym znaczeniu (np. "ja" i "ty", "dobry" i "zły"). Składa się on z 63 prostych i uniwersalnych elementów oraz prostej gramatyki, która opisuje zasady ich łączenia. Ponieważ jest to język uniwersalny, może on służyć jako wspólna miara do opisu i porównywania wszystkich języków i kultur.

    Jak informuje FNP, teoria prof. Wierzbickiej jest uznana na całym świecie i ma swoje zastosowanie nie tylko w językoznawstwie kognitywnym, ale także we wszelkich dziedzinach kulturoznawczych oraz w nauczaniu języków i leksykografii. W ostatnich latach teoria znalazła także praktyczne zastosowanie w dziedzinie komunikacji międzykulturowej i zaowocowała wyłonieniem teorii "skryptów kulturowych" (odzwierciedlone w języku społeczne normy kulturowe i oczekiwania dotyczące sposobów mówienia, myślenia, działania, a nawet "sposobów czucia"), która jest obecnie uważana za jeden z głównych kierunków w tej dziedzinie.

    Prof. Wierzbicka urodziła się w 1938 roku w Warszawie. Jest absolwentką Uniwersytetu Warszawskiego, na który wstąpiła bez egzaminów już w wieku 16 lat, dzięki dyplomowi przyznanemu za wybitne wyniki w nauce. Po ukończeniu studiów rozpoczęła pracę w Instytucie Badań Literackich PAN, gdzie w 1964 roku obroniła pracę doktorską, a w 1969 r. otrzymała habilitację.

    W 1972 r. wydała książkę pt. "Semantic primitives", w której po raz pierwszy sformułowała program badań porównawczych nad językami świata, stanowiący podstawę stworzonej przez nią teorii naturalnego metajęzyka semantycznego. W 1973 roku podjęła pracę jako wykładowca na Australian National University w Canberze, a w 1989 roku otrzymała osobistą katedrę profesorską na tym uniwersytecie.

    Dorobek naukowy Wierzbickiej znany jest na całym świecie. Jej publikacje zostały przetłumaczone na wiele języków, m.in. rosyjski, czeski, kataloński, niemiecki, japoński i francuski. Jest autorką ponad dwudziestu książek własnych i współautorskich opublikowanych w najważniejszych wydawnictwach naukowych na całym świecie, wśród których do najważniejszych należą: "English: Meaning and Culture" (2006), "Meaning and Universal Grammar: Theory and Empirical Findings" (2002), "What Did Jesus Mean? Explaining the Sermon on the Mount and the Parables in Simple and Universal Human Concepts" (2001), "Emotions Across Languages and Cultures: Diversity and Universals" (1999), "Understanding Cultures through their Key Words" (1997) i "Semantics: Primes and Universals" (1996).

    Pracując na stałe w Australii, utrzymuje kontakty naukowe z Polską. Jej prace są publikowane w polskich czasopismach i wydawnictwach zbiorowych. Polskiemu czytelnikowi jest znana z książek "Dociekania Semantyczne" (1969), "Kocha, lubi, szanuje - Medytacje semantyczne" (1971), "Język - Umysł - Kultura" (1999), "Co Mówi Jezus? Objaśnienie przypowieści ewangelicznych w słowach prostych i uniwersalnych" (2002), "Semantyka: Jednostki elementarne i uniwersalne" (2006, 2 wyd. 2010) i "Słowa klucze: Różne języki - różne kultury" (2007).

    Jest członkiem czterech akademii naukowych: Australian Academy of Humanities, Australian Academy of Social Science, Russian Academy of Science, Polskiej Akademii Umiejętności oraz laureatką nagrody Humboldta dla Zagranicznych Badaczy w dziedzinie humanistyki (1995). W 2004 otrzymała doktorat honoris causa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, a w 2006 roku - Uniwersytetu Warszawskiego. Jest też laureatką przyznawanej naukowcom Międzynarodowej Nagrody Dobrushina za rok 2010.

    PAP - Nauka w Polsce

    lt/ agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Anna Wierzbicka (ur. 10 marca 1938 w Warszawie), językoznawczyni. Od 1972 roku na stałe w Australii. Obecnie pracuje w Australian National University. Znana dzięki pracom z dziedziny semantyki, pragmatyki i językoznawstwa międzykulturowego. Jest twórczynią naturalnego metajęzyka semantycznego. Naturalny metajęzyk semantyczny to sztuczny język stworzony przez Annę Wierzbicką; forma badania i opisywania znaczenia słów i emocji w różnych językach. Jest jednym z przyrządów językoznawstwa kognitywnego. Metajęzyk odwołuje się do najprostszych pojęć występujących we wszystkich językach i mających w nim maksymalnie zbliżone znaczenie. Powstał i jest wciąż udoskonalany na podstawie analizy dostępnych danych dotyczących wszystkich istniejących języków świata. Gramatyka kategorialna – rodzaj gramatyki formalnej, w której wyróżnia się: słownik będący zbiorem atomów języka opisywanego przez gramatykę, typizację początkową określającą zasady przypisywania typów elementom ze słownika oraz typ naczelny gramatyki. Teoria gramatyk kategorialnych zajmuje się zatem różnymi metodami opisu języków symbolicznych i języka naturalnego, opartymi na typizacji języka.

    Leszek Korporowicz - socjolog. Profesor Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego, Wydziału Nauk Społecznych Szkoły Wyższej im. Bogdana Jańskiego oraz Katedry Stosowanych Nauk Społecznych Politechniki Śląskiej. W latach 2010-2012 dyrektor Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1983 do 2008 r. pracownik naukowy w Zakładzie Socjologii Kultury Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Uczeń i współpracownik jednej z najbardziej cenionych postaci współczesnej polskiej socjologii, prof. Antoniny Kłoskowskiej. Praca doktorska opublikowana przez Oficynę Naukową w 1993 r. pt. Tworzenie sensu. Język, kultura, komunikacja. Praca habilitacyjna opublikowana przez Instytut Socjologii w 1996 r. pt. Osobowość i komunikacja w społeczeństwie transformacji podejmowała problematykę kulturowych wymiarów globalizacji, wielokulturowości. Autor prowadzi w Zakładzie Socjologii Kultury badań nad komunikacją międzykulturową, przeobrażeniami wartości społecznych oraz nad dynamiką rozwoju kulturowego jednostki oraz grup, procesami kształtowania tożsamości kulturowej. W latach dziewięćdziesiątych prof. Korporowicz uczestniczył w rozwoju polskich badań ewaluacyjnych (studiów nad badaniem wartości i skuteczności programów społecznych). Pod jego redakcją ukazała się wydana przez Oficynę Naukową w 1997 r. praca pt. Ewaluacja w edukacji; inicjował powstanie Polskiego Towarzystwa Ewaluacyjnego. Do 2009 roku był prorektorem Szkoły Wyższej im. Bogdana Jańskiego. Maciej Lewenstein (ur. 1955 w Warszawie) – polski fizyk teoretyk o specjalności fizyka statystyczna, optyka kwantowa, sieci neuronowe. Magister Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego z 1978. Doktorat w Essen University (promotor prof. Fritz Haake) w 1983. Rozprawę habilitacyjną wykonał w Instytucie Fizyki Polskiej Akademii Nauk w 1986. Pracował jako PostDoc z laureatem Nagrody Nobla, prof. Royem Glauberem na Uniwersytecie Harvarda, potem zatrudniony był w Saclay (francuskim Centrum Badań Jądrowych - CEA), następnie jako profesor na Uniwersytecie w Hanowerze. Od 2005 r. pracuje w Instytucie Fotoniki (ICFO) w Castelldefels i Katalońskiej Instytucji Badań i Studiów Zaawansowanych w Barcelonie. Tytuł profesorski otrzymał 11 maja 1993 w dziedzinie nauk fizycznych.

    Jacek Wojtysiak (ur. 22 kwietnia 1967 w Lublinie) – filozof, absolwent KUL, adiunkt w Katedrze Teorii Poznania Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Zajmuje się przede wszystkim ontologią (metafizyką), filozofią religii i filozofią języka. Autor kilku książek oraz ponad 50 artykułów naukowych oraz ponad 100 innych tekstów; redaktor 9 prac zbiorowych. Laureat nagrody POLCUL Foundation (2002) oraz stypendium Fundacji Nauki Polskiej (1997). Za wzór filozofii uznaje filozofię analityczną, jednak nieobca jest mu tradycja platońsko-fenomenologiczna oraz arystotelesowsko-scholastyczna. Stanisław Piłaszewicz (ur. 11 listopada 1944 w Rafałówce) – polski afrykanista, profesor zwyczajny, doktor habilitowany, w latach 1988–2009 kierownik Katedry Języków i Kultur Afryki w Wydziale Orientalistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, członek Komitetu Nauk Orientalistycznych Polskiej Akademii Nauk. Jest autorem szeregu książek i monografii poświęconych językom i kulturom Afryki. W ramach wymiany akademickiej pracował między innymi na uniwersytetach w Ghanie i Nigerii, prowadząc badania terenowe i archiwalne w tych krajach. Był wykładowcą języka i kultury Hausa na uniwersytecie w Maiduguri w Nigerii. Specjalizuje się w publikowaniu afrykańskich materiałów źródłowych.

    Preskryptywizm – określanie elementów języka naturalnego jako "poprawnych" bądź "błędnych", w przeciwieństwie do podejścia deskryptywnego, czyli neutralnego opisywania realnie używanego języka. Preskryptywizm jest odrzucany przez współczesną akademicką lingwistykę, ma jednak wielu zwolenników wśród dziennikarzy i nauczycieli języków. Chamlet − wyróżnienie dla najgorszych polskich reklam, przyznawane od 2010 roku przez Instytut Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej oraz Zakład Projektowania Komunikacji Uniwersytetu Wrocławskiego. Pomysłodawcą nagrody jest prof. Michael Fleischer. Nagrodą jest zgnieciona kartka. Nigdy żaden z laureatów konkursu osobiście nie odebrał tego wyróżnienia (stan na 2013 rok).

    Metajęzyk – dowolny język służący do opisu innego języka. W skład metajęzyka wchodzą nazwy wyrażeń języka opisywanego, zazwyczaj tworzone jako nazwy cudzysłowowe, predykaty opisujące relacje sematyczne między wyrażeniami języka opisywanego a tym, do czego wyrażenia te się odnoszą (np. "oznacza", "denotuje"), pewne reguły znaczeniowe, reguły składniowe itp. W szczególności językiem badanym może być ten sam język, w którym przeprowadza się badania.

    Adam Grobler (ur. 20 czerwca 1949) – filozof, posiada wykształcenie matematyczne i filozoficzne, obecnie pracuje na Uniwersytecie Opolskim, gdzie jest dyrektorem Instytutu Filozofii oraz kierownikiem Katedry Ontologii i Epistemologii w tymże Instytucie. Profesor zwyczajny (2002 r.), wieloletni wykładowca Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Instytutu Filozofii Uniwersytetu Zielonogórskiego. Jeden z najwybitniejszych polskich znawców teorii poznania, filozofii języka i metodologii, stypendysta British Academy (1990), laureat nagrody Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich.

    Wyższa Szkoła Współpracy Międzynarodowej i Regionalnej im. Zygmunta Glogera w Wołominie jest niepubliczną uczelnią zawodową powstałą w marcu 2005 r. na mocy decyzji Ministra Edukacji Narodowej i Sportu. Pierwszym rektorem uczelni był prof. dr hab. Michał Gnatowski. Od 1 października 2009 r. rektorem uczelni jest dr Janusz Kowalski. Uczelnia posiada uprawnienia do prowadzenia studiów I stopnia na kierunkach: ekonomia i filologia. Założycielem uczelni od marca 2011 r. jest Fundacja Al Farabi. Wśród samodzielnych pracowników kadry naukowo dydaktycznej są: były rektor Szkoły Głównej Handlowej prof. dr hab. Klemens Białecki, prof. Krzysztof Marecki, prof. dr hab. Andrzej Sokołowski, prof. dr hab. Halina Szmarłowska oraz Dyrektor Centrum Języków Obcych Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego w Mińsku prof.dr hab. Ludmila Khvedchenya. Semina Scientiarum – czasopismo naukowe (rocznik) poświęcone zagadnieniom z dziedziny filozofii, wydawane od 2002 roku przy Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie oraz Ośrodku Badań Interdyscyplinarnych. Pokrewne jest do znanych w środowisku filozoficznym Zagadnień Filozoficznych w Nauce. Redakcja związana jest z seminarium z filozofii przyrody, które prowadzone jest na Wydziale Filozoficznym UPJPII przez prof. dra hab. Michała Hellera oraz prof. UPJPII dra hab. Janusza Mączkę.

    Jerzy Dobrzycki (ur. 8 kwietnia 1927, zm. 1 lutego 2004) – historyk nauki, specjalizował się w dziejach astronomii, profesor w Instytucie Historii Nauki PAN. Był jednym z jego twórców i pierwszym z wyboru dyrektorem (w latach 1989-1995). Od 1983 roku aktywnie działał w Towarzystwie Naukowym Warszawskim (w latach 1992-1995 jako sekretarz generalny, po 1995 roku jako sekretarz Wydziału III i członek Komisji Rewizyjnej). Był pochodzącym z wyboru członkiem Międzynarodowej Akademii Historii Nauki (Académie Internationale d’Histoire des Sciences), Międzynarodowej Unii Historii i Filozofii Nauki (International Union of the History and Philosophy of Science) oraz Międzynarodowej Unii Astronomicznej (International Astronomical Union). Jako członek komitetów redakcyjnych „Studi Galileani” (Castel Gandolfo) i „Journal for the History of Astronomy” (Cambridge) przyczynił się do trwałej obecności polskich badań z zakresu historii nauki w kręgu zachodnioeuropejskim. Przez wiele lat (1976-1997) wykładał historię nauki w Instytucie Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Był członkiem licznych komitetów naukowych: Komitetu Historii Nauki i Techniki, Komisji Neolatynistycznej Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej, następnie Komitetu Nauk o Kulturze PAN, Komitetu Astronomii, a także rad naukowych: Instytutu Historii Nauki, Archiwum i Muzeum Ziemi PAN. Jerzy Reichan (ur. 1929 w Krakowie), prof. dr hab., dialektolog, polonista (z wykształcenia także anglista), językoznawca. Całe życie związany z Zakładem Dialektologii Polskiej (wcześniej: Pracownia Atlasu i Słownika Gwar Polskich) Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie,którą przez lata kierował (obecnie Kierownikiem Zakładu jest prof. dr hab. Joanna Okoniowa), wieloletni redaktor Słownika gwar polskich PAN, autor książek i licznych artykułów poświęconych historii języka polskiego, dialektologii, geografii lingwistycznej i zjawiskom leksykalnym.

    Ewa Domańska – polska intelektualistka, badaczka przeszłości, teoretyk i historyk historiografii. Profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, visiting associate professor na Stanford University. Autorka i redaktorka książek prezentujących najnowsze nurty w humanistyce i naukach społecznych. Szef rady programowej biura „International Commission of Theory and History of Historiography”, członek komitetu międzynarodowej fundacji "Imitatio. Integrating Human Sciences" oraz Tutor Akademii „Artes Liberales", laureatka programu "Mistrz" (Fundacja na rzecz Nauki Polskiej).

    Dodano: 03.11.2010. 09:04  


    Najnowsze