• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Rok 2011 w polskiej i światowej nauce

    29.12.2011. 07:47
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Odkrycie przez fizyków śladów "boskiej" cząstki Higgsa, koniec 30-letniego programu lotów amerykańskich wahadłowców, Nobel dla nieżyjącego naukowca i odkrycie w Polsce unikatowego odcisku stopy dinozaura - to niektóre z ważnych wydarzeń naukowych w 2011 roku.

    STYCZEŃ

    - W Argentynie u podnóża Andów naukowcy odkryli kości jednego z najwcześniejszych dinozaurów. Nowy gatunek nazwano Eodromaeus. Jest to złożenie dwóch greckich słów oznaczających "jutrzenkę" i "biegacza".

    - Naukowcy z projektu SuperWASP ogłosili odkrycie planety pozasłonecznej o temperaturze około 3200 stopni Celsjusza, co jest nowym rekordem wśród znanych egzoplanet.

    - Kanadyjscy badacze ustalili, że około 250 mln lat temu doszło do największego wymierania w dziejach Ziemi. Jego przyczyną były intensywne zjawiska wulkaniczne.

    LUTY

    - Uczeni z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu ogłosili, że pracują nad zapłodnieniem in vitro u kota domowego. Badania mają w przyszłości pomóc w ocaleniu polskich żbików i rysi.

    - Prototyp protezy ręki kierowanej impulsami akustycznymi wysyłanymi z mięśni skonstruowali naukowcy z Politechniki Wrocławskiej. To pierwsza taka proteza w Polsce i jedna z najnowocześniejszych w Europie.

    MARZEC

    - Nowatorskie szczepionki przeciwnowotworowe i inne rodzaje terapii genowej, w których zamiast DNA będzie wykorzystywane mRNA, czyli genetyczny przepis na białko, mogą wkrótce powstać dzięki wynalazkowi naukowców z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego (FUW).

    - W Krakowie otwarto Narodowe Centrum Nauki, organizujące konkursy na granty badawcze. Jego dyrektorem został prof. Andrzej Jajszczyk - specjalista w dziedzinie telekomunikacji z Akademii Górniczo Hutniczej.

    KWIECIEŃ

    - 12 kwietnia minęło 50 lat od epokowego wydarzenia - pierwszego lotu człowieka w kosmos. Pierwszym w historii kosmonautą był Jurij Gagarin. Kierował on statkiem kosmicznym Wostok 1, którym okrążył Ziemię jeden raz.

    - Na pustyni Atacama w Chile otwarto nowe polskie obserwatorium astronomiczne, uruchomione w ramach projektu "Pi of the Sky". Zaangażowani w projekt warszawscy naukowcy liczą, że zebrane dane pomogą m.in. w poszukiwaniu śladów powstawania czarnych dziur.

    MAJ

    - Uczniowie z Torunia i z Sierpca znaleźli dwie nieznane wcześniej planetoidy na fotografiach wykonanych przez hawajski teleskop Pan-STARRS 1. Odkryć dokonano dzięki międzynarodowemu programowi International Astronomical Search Collaboration (IASC).

    - Międzynarodowy zespół astronomów z udziałem Polaków odkrył nową kategorię planet pozasłonecznych - obiektów o masie Jowisza swobodnie poruszających się w przestrzeni.

    - 3,3 mln euro przyznała Komisja Europejska Instytutowi Chemii Fizycznej PAN. To jeden z największych grantów przyznanych pojedynczej polskiej instytucji naukowo-badawczej w ramach działania ,,Potencjał Badawczy" 7. Programu Ramowego UE.

    CZERWIEC

    - Łazik marsjański Magma2, zbudowany na Politechnice Białostockiej, zwyciężył w prestiżowych, międzynarodowych zawodach University Rover Challenge (URC) w USA. Dwa inne polskie łaziki zajęły czwarte i szóste miejsce.

    - Asteroida o numerze 114025 otrzymała nazwisko polskiego astronoma Jerzego Krzesińskiego. Uczony pracuje w Katedrze Astronomii Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie oraz jest zatrudniony przez amerykański Uniwersytet Stanu Nowy Meksyk w Obserwatorium Apache Point.

    - Bułgarscy archeolodzy odnaleźli w środkowej Bułgarii pozostałości najstarszego miasta w Europie. Odkrycia dokonano na stanowisku koło wioski Junacyte, położonej nad rzeką Marica w pobliżu miasta Pazardżik - stolicy obwodu o tej samej nazwie.

    LIPIEC

    - W Amazonii natrafiono na plemię indiańskie, liczące około 200 członków, które nie miało kontaktu ze współczesną cywilizacją. Narodowa Fundacja ds. Indian szacuje, że Amazonię zamieszkuje 68 plemion, które nie mają kontaktu z cywilizacją.

    - Zespół Cellardoor z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (UAM) w Poznaniu zdobył pierwsze miejsce w kategorii projektowanie gier internetowych w światowym finale konkursu Imagine Cup - największego na świecie konkursu technologicznego dla studentów.

    - 21 lipca amerykański prom kosmiczny Atlantis wylądował na Przylądku Canaveral na Florydzie kończąc 135. i ostatni lot w 30-letniej historii amerykańskich wahadłowców.

    SIERPIEŃ

    - 20 lat temu nawiązano pierwsze w Polsce połączenie, wykorzystujące technologię IP (internet protocol). Uniwersytet Warszawski połączył się z uniwersytetem w Kopenhadze. Dziś 63 proc. Polaków ma dostęp do internetu.

    - Na Ziemi żyje 8,7 miliona gatunków. Na odkrycie wciąż czeka aż 86 proc. gatunków lądowych i 91 proc. morskich - ogłosili w ,,PLoS ONE" naukowcy. To pierwsze tak precyzyjne oszacowania.

    WRZESIEŃ

    - Rozpoczęło działalność Narodowe Centrum Badań Jądrowych (NCBJ)w Świerku, powstałe z połączenia Instytutu Energii Atomowej POLATOM, który zajmował się przede wszystkim technologiami jądrowymi i Instytutu Problemów Jądrowych, w którym prowadzono m.in. badania podstawowe w dziedzinie fizyki jądrowej. Nowy ośrodek ma się zając m.in. szkoleniem specjalistów oraz opracowywaniem technologii i procedur bezpieczeństwa w elektrowniach jądrowych.

    - Ponad metrowej średnicy muszlę amonita - mięczaka kopalnego sprzed dziesiątków milionów lat - odkrył w opolskich kamieniołomach w paleontolog z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Adrian Kin. To największy amonit znaleziony dotąd na terenie Polski.

    - Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) poinformowało o odkryciu ponad 50 planet wokół innych gwiazd, w tym 16 nazywanych superziemiami. Odkrycie było możliwe dzięki użyciu niezwykle precyzyjnego spektrografu HARPS.

    - W Muzeum Ziemi w Warszawie natrafiono na skamieniałość dinozaura z towarzyszącym jej, odciśniętym obok w skale, śladem jego stopy. To pierwszy na świecie przypadek, kiedy można bezpośrednio powiązać tropy dinozaura z konkretnym gatunkiem.

    - Naukowcy odkryli planetę pozasłoneczną, która obiega nie jedną, ale dwie gwiazdy.

    - Pierwszy polski satelita naukowy oficjalnie otrzymał imię Lem, które wcześniej w głosowaniu wybrali internauci. Uroczystość odbyła się w Centrum Badań Kosmicznych (CBK) PAN w Warszawie.

    - Dzięki internetowej grze, grupie uczonych, m.in. z Polski, udało się rozszyfrować budowę ważnego białka retrowirusa, z tej samej rodziny co HIV. Jest to krok w stronę projektowania skuteczniejszych leków dla osób z HIV/AIDS.

    - Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP) obchodziła 20-lecie istnienia. FNP to największa pozabudżetowa organizacja finansująca naukę w Polsce. W ciągu 20 lat Fundacja zrealizowała m.in. 70 programów, przyznała ponad 7,5 tysiąca indywidualnych stypendiów.

    - W doświadczeniach prowadzonych w ośrodku badawczym CERN elementarne cząstki zwane neutrinami pędziły szybciej niż światło. Zbici z tropu autorzy eksperymentu zaapelowali do innych fizyków pomoc w wyjaśnieniu dziwnego wyniku.

    PAŹDZIERNIK

    - Laureatami Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii 2011 za odkrycia dotyczące funkcjonowania układu odpornościowego zostali Amerykanin Bruce Beutler, Francuz Jules Hoffmann oraz pośmiertnie pochodzący z Kanady Ralph Steinman.

    - Nagrodę Nobla z fizyki za odkrycie przyspieszonego rozszerzania się Wszechświata na podstawie obserwacji odległych supernowych otrzymali Amerykanin Saul Perlmutter oraz Brian P. Schmidt z Australii i Adam G. Riess z USA.

    - Laureatem Nagrody Nobla z chemii został izraelski naukowiec Daniel Shechtman. Uhonorowano go za odkrycie kwazikryształów.

    - Amerykańscy badacze po raz pierwszy uzyskali ludzkie komórki macierzyste wykorzystując kontrowersyjną metodę klonowania zarodków. Użyli jednak innej techniki niż ta, przy użyciu której sklonowano owcę Dolly.

    - Badania europejskiej sondy Venus Express wskazały, że podobnie jak Ziemia, planeta Wenus także posiada warstwę ozonową w atmosferze.

    - Astronomowie z Pennsylvania State University i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu odkryli trzy kolejne planety poza Układem Słonecznym. Nowe planety mają masy zbliżone do masy Jowisza i są tzw. gazowymi olbrzymami.

    LISTOPAD

    - 8 listopada Ziemię minęła asteroida 2005 YU55, w odległości nieznacznie mniejszej od dystansu Ziemia-Księżyc. Asteroida o średnicy 400 metrów jest zaliczana do grupy "potencjalnie niebezpiecznych obiektów". Przelot był największym zbliżeniem w ciągu ostatnich 200 lat.

    - Znany holenderski psycholog Diederik Stapel przyznał, że w przez wiele lat fałszował wyniki badań, które ukazały się m.in. w renomowanych pismach naukowych, takich jak ,,Science".

    - Profesorowie: Tomasz Giaro, Jan Potempa, Maciej Lewenstein i Elżbieta Frąckowiak zostali laureatami nagród Fundacji na rzecz Nauki Polskiej - za prace z zakresu doktryn prawa, paradontozy, optyki kwantowej, magazynowania energii.

    - Zakończono międzynarodowy eksperyment Mars500, czyli symulowaną wyprawę na Marsa. Przez 520 dni 6-osobowa załoga była zamknięta w izolowanym kompleksie w Moskwie, wykonując wirtualną misję.

    - Międzynarodowy zespół fizyków, realizujących eksperyment ICARUS, wykazał, że neutrina z eksperymentu OPERA nie mogły być jednak szybsze od światła.

    - NASA wysłała kolejną misję na Czerwoną Planetę. Misja Mars Science Laboratory z łazikiem Curiosity wyniesiono w kosmos za pomocą rakiety Atlas V. Start nastąpił z Cape Canaveral Air Force Station na Florydzie.

    GRUDZIEŃ

    - Naukowcy z amerykańskiej agencji kosmicznej NASA potwierdzili odkrycie planety w "strefie warunków sprzyjających powstaniu życia". Planetę odkryto dzięki teleskopowi Keplera.

    - Naukowcy z ośrodka badawczego CERN ogłosili, że wyniki eksperymentów ATLAS i CMS sugerują, iż cząstka Higgsa istnieje. Jeśli odkrycie się potwierdzi, będzie przemawiało za słusznością dotychczasowych teorii fizyki cząstek, sformułowanych w tzw. Modelu Standardowym.

    - Profesorowie: Arkadiusz Wójs, Andrzej Kowalczyk i Andrzej Kadłuczka odebrali w Warszawie nagrody ministra nauki i szkolnictwa wyższego za najwybitniejsze osiągnięcia naukowe.

    PAP - Nauka w Polsce

    agt/ ekr/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Pi of the Sky – naukowy projekt badawczy powstały z inicjatywy prof. Bohdana Paczyńskiego służący do automatycznej obserwacji nieba w poszukiwaniu rozbłysków optycznych pochodzenia kosmicznego. Aparatura zainstalowana jest w obserwatorium Uniwersytetu Warszawskiego w Las Campanas Observatory na pustyni Atacama w Chile. W realizacji projektu uczestniczy zespół naukowców i inżynierów z Instytutu Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtana, Instytutu Fizyki Doświadczalnej UW, Instytutu Systemów Elektronicznych Politechniki Warszawskiej, Wydziału Fizyki Politechniki Warszawskiej, Centrum Fizyki Teoretycznej PAN i Centrum Badań Kosmicznych PAN. Program Pi of the Sky działa od 2004 roku. SuperWASP (Wide Angle Search for Planets) – międzynarodowy program badawczy mający na celu wyszukiwanie planet pozasłonecznych. W 2006 roku ogłoszono odkrycie pierwszej planety, która nosi nazwę WASP-1 b. Obecnie (7 lipca 2013) w Encyklopedii pozasłonecznych układów planetarnych wymienione są 72 planety odkryte w ramach tego programu, 3 z nich zostały niezależnie odkryte w ramach Projektu HATNet. Mars Reconnaissance Orbiter – amerykańska naukowo-telekomunikacyjna sonda kosmiczna, wystrzelona przez NASA w kierunku Marsa przy pomocy rakiety Atlas V 12 sierpnia 2005 roku. Na orbitę planety sonda weszła 10 marca 2006 roku. Początkowo była to wydłużona orbita eliptyczna, którą zacieśniła korzystając z tzw. hamowania atmosferycznego. Celem misji MRO jest poszukiwanie podziemnych złóż wody, badanie obecnego klimatu oraz odnajdywanie wskazówek, które pomogłyby w rekonstrukcji modelu klimatycznego planety sprzed milionów lat. Ponadto sonda ma wytypować miejsca do lądowania przyszłych misji automatycznych oraz planowanych wypraw załogowych na Czerwoną Planetę. Sonda MRO jest najnowocześniejszym pojazdem kosmicznym, jaki kiedykolwiek został wysłany z Ziemi na orbitę Czerwonej Planety. Naukowcy oczekują, że sonda zbierze więcej informacji niż wszystkie poprzednie misje marsjańskie razem wzięte. Zakończenie misji nastąpi w latach 2016–2026. Całkowity koszt misji szacowano na ok. 720 milionów USD.

    Fomalhaut b – planeta pozasłoneczna krążąca po orbicie gwiazdy Fomalhaut, odkryta w 2008 przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a, znajdująca się około 25 lat świetlnych od Ziemi, w gwiazdozbiorze Ryby Południowej. Planeta Fomalhaut b została uznana za pierwszą planetę pozasłoneczną odkrytą przez bezpośrednią obserwację (oprócz planet przy gwieździe HR 8799, których odkrycie ogłoszono równocześnie), ale późniejsze analizy wskazały, że w rzeczywistości zaobserwowano obłok pyłowy otaczający ten obiekt, zatem wykrycie planety nie było bezpośrednie. Maciej Lewenstein (ur. 1955 w Warszawie) – polski fizyk teoretyk o specjalności fizyka statystyczna, optyka kwantowa, sieci neuronowe. Magister Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego z 1978. Doktorat w Essen University (promotor prof. Fritz Haake) w 1983. Rozprawę habilitacyjną wykonał w Instytucie Fizyki Polskiej Akademii Nauk w 1986. Pracował jako PostDoc z laureatem Nagrody Nobla, prof. Royem Glauberem na Uniwersytecie Harvarda, potem zatrudniony był w Saclay (francuskim Centrum Badań Jądrowych - CEA), następnie jako profesor na Uniwersytecie w Hanowerze. Od 2005 r. pracuje w Instytucie Fotoniki (ICFO) w Castelldefels i Katalońskiej Instytucji Badań i Studiów Zaawansowanych w Barcelonie. Tytuł profesorski otrzymał 11 maja 1993 w dziedzinie nauk fizycznych.

    WASP-3 c – planeta pozasłoneczna znajdująca się w kierunku konstelacji Lutni w odległości około 727 lat świetlnych od Ziemi. Została odkryta w 2010 roku przez międzynarodowy zespół astronomów kierowany przez dra Gracjana Maciejewskiego z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jest to druga planeta w układzie gwiazdy WASP-3. Mariner 6 i 7 – (pol. Żeglarz 6. i 7.) podwójna bezzałogowa misja kosmiczna do Marsa. Sondy zostały wystrzelone przez amerykańską agencje kosmiczną NASA. Jako pierwsze przesłały na Ziemię dobre jakościowo zdjęcia powierzchni tej planety. Najmniejsze fragmenty, jakie można było zaobserwować w czasie największego zbliżenia do Marsa, miały rozmiar około 100 m. Wykonały także obserwacje atmosfery Marsa.

    Mars Science Laboratory, MSL (oficjalna nazwa łazika: Curiosity) – bezzałogowa misja kosmiczna, której celem jest zbadanie przeszłego i obecnego środowiska Marsa poprzez szereg badań, wykonanych za pomocą łazika Curiosity, wewnątrz krateru Gale. Misja rozpoczęła się 26 listopada 2011 roku wystrzeleniem sondy kosmicznej przy użyciu rakiety Atlas V (konfiguracja 541) z Cape Canaveral Air Force Station. Lądowanie na Marsie nastąpiło 6 sierpnia 2012. Główna misja łazika zaplanowana jest na 1 rok marsjański (tj. 687 ziemskich dni), z możliwością jej przedłużenia. GJ 504 b – planeta pozasłoneczna typu gazowy olbrzym orbitująca wokół gwiazdy 59 Virginis (GJ 504). Planeta została odkryta metodą bezpośredniej obserwacji przez Teleskop Subaru, odkrycie zostało ogłoszone w 2013. Planeta ma kolor magenta, jest to druga planeta pozasłoneczna, po HD 189733 b, której kolor został zaobserwowany z Ziemi.

    Gliese 876 d – planeta pozasłoneczna typu superziemia orbitująca wokół gwiazdy Gliese 876. Kiedy jej odkrycie zostało potwierdzone 13 czerwca 2005 roku, była najmniejszą znaną planetą pozasłoneczną, obiegającą "zwykłą" gwiazdę. Poprzednie planety skaliste o podobnych rozmiarach zostały odkryte wokół pulsara PSR B1257+12 w roku 1992. Planety odkrywane przez kolejne 13 lat zawsze okazywały się ciałami o rozmiarach zbliżonych do Jowisza, niepodobnymi do Ziemi.

    Gliese 581 g – niepotwierdzona planeta pozasłoneczna, mająca znajdować się w odległości ok. 20 lat świetlnych od Ziemi, w Gwiazdozbiorze Wagi. Planeta ma krążyć w układzie planetarnym gwiazdy Gliese 581 jako jej czwarta planeta. Rok na Gliese 581 g trwa ok. 37 dni ziemskich. Obserwację planety rozpoczęto 11 lat temu w WM Keck Observatory na Hawajach. Współczynnik ESI, opisujący podobieństwo do Ziemi, ma dla niej wartość 0,82, co czyni ją jedną z najbardziej podobnych do Ziemi planet pozasłonecznych.

    Andrzej Sobolewski (ur. 9 października 1951 w Augustowie) - polski fizyk, profesor, pracownik Instytutu Fizyki PAN, w 2007 laureat Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej za "wyjaśnienie fotostabilności materii biologicznej przez odkrycie nowego mechanizmu dezaktywacji bezpromienistej elektronowo wzbudzonych stanów DNA i białek". Gliese 163 c – planeta krążąca wokół czerwonego karła Gliese 163 w tzw. ekosferze, czyli potencjalnie spełniająca warunki do zaistnienia na niej życia podobnego do ziemskiego. Gwiazda macierzysta planety oddalona jest od Słońca o 15 parseków (ok. 49 lat świetlnych) i znajduje się w konstelacji Złotej Ryby. Planeta ma masę ok. 6,9 razy większą od masy Ziemi, natomiast promień od 1,8 do 2,4 promienia Ziemi, stąd też sklasyfikowana została jako superziemia. Odkrycia planety dokonał w 2012 roku zespół europejskich astronomów za pośrednictwem obserwatorium w La Silla w Chile biorącego udział w misji High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher.

    Instytut Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtana – instytut naukowy istniejący w latach 1982 - 2011 zajmujący się badaniami z dziedziny fizyki subatomowej (fizyka cząstek elementarnych i fizyka jądrowa, fizyka plazmy gorącej, itp.) oraz stosowaniem metod fizyki jądrowej i produkcją odpowiednich urządzeń dla rozmaitych gałęzi nauki i gospodarki, w tym zwłaszcza medycyny. Po włączeniu w jego skład Instytutu Energii Atomowej POLATOM nadano mu nazwę Narodowe Centrum Badań Jądrowych. Mariner 4, Mariner-Mars 1964 – amerykańska sonda kosmiczna wystrzelona 28 listopada 1964 w ramach programu Mariner, która dokonała pierwszego przelotu w niewielkiej odległości (8700 km) od Marsa i przesłała pierwsze w historii zdjęcia innej planety wykonane z głębokiej przestrzeni kosmicznej. Mariner 4 opracowany został z myślą o przeprowadzeniu naukowych obserwacji Marsa i transmisji ich wyników na Ziemię. Zaopatrzony w kamerę oraz inne instrumenty naukowe, badał przestrzeń, którą przebył w kierunku Marsa (pomiary pól i cząstek), oraz samą planetę. Łączność ze statkiem zakończono 21 grudnia 1967.

    Dodano: 29.12.2011. 07:47  


    Najnowsze