• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Spotkanie z kulturą trypolską w Muzeum Okręgowym w Toruniu

    07.06.2010. 01:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Na wystawie  ,,Neolityczny barok - kultura trypolska" po raz pierwszy w Toruniu prezentowane są  unikatowe przedmioty -  figurki kobiet kultury trypolskiej (VI-III tys. p.n.e.) ze zbiorów Muzeum Archeologicznego w Krakowie i Muzeum Okręgowego w Toruniu (1 figurka). Kolekcja tych zabytków pochodzi z wykopalisk z Bilcza Złotego na Ukrainie (Ogród i jaskinia Werteba). Uzupełnieniem prezentowanych eksponatów pochodzących  ze zbiorów Muzeum Archeologicznego w Krakowie są kolorowe tablice informacyjne przedstawiające historię tej niezwykłej kultury.


    ,,Jest to prezentacja jednej z najbardziej intrygujących kultur archeologicznych w pradziejach Europy. Odkrycia pierwszych stanowisk zaliczanych do tej kultury sięgają XIX wieku i choć wiedza na jej temat znacznie poszerzyła się od tego czasu, dyskusje dotyczące jej historii i materialnych pozostałości odkrywanych w ziemi przez archeologów trwają do dzisiaj" - mówi kurator wystawy Beata Bielińska - Majewska. Nazwa pochodzi od wsi Trypole, niedaleko Kijowa. Dokonano tu jednego z pierwszych odkryć.

    Wystawa podzielona została na dwie główne części. W pierwszej przedstawiono historię badań i odkryć. Druga część prezentuje wybrane aspekty życia mieszkańców osad trypolskich oraz najwspanialsze zabytki pochodzące z badań w Bilczu Złotym na Ukrainie.

    Jak mówi Beata Bielińska-Majewska, fenomen kultury trypolskiej fascynował wielu ludzi, a jej piękno tkwi w przedmiotach, które przetrwały do naszych czasów. ,,Wspaniałymi jej wytworami są przede wszystkim barwnie malowane naczynia ceramiczne, od których nazywano ją również kulturą ceramiki malowanej. Naczynia te zalicza się do najpiękniejszych powstałych w eneolicie europejskim" - dodaje.

    Rozwój kultury trypolskiej na terenie Ukrainy przypada na lata około 5400-2750  p.n.e. Jak tłumaczy kurator wystawy, symbolika stosowana przy ozdabianiu naczyń nawiązuje do świata przyrody i w znacznym stopniu związana jest z siłami natury. Spirale, wstęgi i inne wzory geometryczne symbolizujące księżyc, gwiazdy i słońce, to często powtarzające się  motywy. Dość często na naczyniach tej kultury pojawia się ornament malowany głównie czarnymi, brązowymi, białymi i czerwonymi barwnikami. Do unikatowych przedmiotów tej kultury należą gliniane modele domów i świątyń związanych z kultem urodzaju i Matki Ziemi.

    ,,Sztuka zdobienia naczyń ukazuje złożoność świata ówczesnych mieszkańców.  Naczynia ręcznie lepione odznaczają się wysokim poziomem wykonania i przepiękną ornamentyką. Możemy wśród nich wyróżnić misy i czasze, pucharki różnego typu, naczynia gruszkowate, amfory pokryte zdobieniem geometrycznym, pokrywki a także naczynia binoklowate. Bogactwo tej niepowtarzalnej kultury widać m.in. w zdobieniu naczyń i innych przedmiotów codziennego użytku. Przepięknie malowana ceramika, gliniane statuetki kobiet, figurki zwierząt domowych, należą do unikatowych w skali europejskiej" - opowiada Beata Bielińska - Majewska. Ludność tej kultury słynęła także z budowania ,,gigantycznych osiedli". Jak tłumaczy kurator wystawy, domy budowano zazwyczaj w obrębie zamkniętego koła. Duży dom trypolski przeważnie podzielony był poprzecznymi ścianami na kilka pomieszczeń mieszkalnych. W każdym z nich znajdował się piec, naczynia do gotowania  i przechowywania żywności oraz narzędzia rolnicze i żarna.

    Wystawa ,,Neolityczny barok - kultura trypolska" prezentowana jest w Piwnicy Gdańskiej Ratusza Staromiejskiego w Toruniu. Można ją oglądać od 11 czerwca do 12 września 2010 r.   ESZ

    PAP - Nauka w Polsce

    bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Kultura ceramiki sztrychowanej (kreskowanej) - nazwę swą zawdzięcza charakterystycznemu typowi ornamentacyjnemu, którym zdobione były naczynia ceramiczne. Uzyskiwano go poprzez chropowacenie powierzchni zewnętrznej naczyń za pomocą ostrej miotełki, która powodowała powstawanie nieregularnych rytych kresek. Materiał archeologiczny typowy dla tej kultury pojawia się w VII w. p.n.e a zanika ok. IV w. n.e, na bazie wcześniejszego substratu kulturowego z nowymi elementami napływowymi, jak np. wpływy kultury lateńskiej. Zanik stanowisk z typowym inwentarzem spowodowany jest migracjami i zmianami kulturowymi. Kultura Salinar jest jedną z kultur andyjskich okresu formacyjnego, następczyni kultury Capisnique powstałej ok. XVIII w. p.n.e. Czas jej trwania określany jest na okres od 200 p.n.e. do 200 r. Została odkryta przez Larco Hoyle w 1941 r. w pobliżu El Salinar w dolinie Chicama w północnej części Peru. W odkrytej nekropolii natrafiono na ok. 200 miejsc pochówku. Odnalezione groby miały kształt elipsoidy. Zmarłych układano w nich w pozycji wyprostowanej, na prawym boku. Wśród darów natrafiono na żywność, ceramikę, wyroby ze złota. Kultura Salinar bezpośrednio poprzedza kulturę Mochica, stąd forma wielu wyrobów zbliżona jest do kształtu ceramiki Moche (naczynia o podwójnym wlewie połączonym mostkiem). Dekoracje wykonywane były metodą nacinania lub malowania. Powtarzającym się motywem są linie łamane, faliste, gwiazdy i pętle. Występowały także postacie zwierząt i ludzi. W tym też okresie powstały zaczęły powstawać naczynia z scenami erotycznymi. Kolorystyka ceramiki to barwy ziemi: od koloru pomarańczowego do beżowego. Kultura Vicús powstała na północnym wybrzeżu Peru ok. 200 p.n.e.. Czas jej rozwoju trwał do ok. 600 r. W 1960 r. w pobliżu miejscowości Chulucana na wzgórzu Vicús odkryto grobowiec dostojnika indiańskiego związany z tą kulturą. Należy ona do okresu formacyjnego rozwoju kultur andyjskich. Wykazuje wiele cech wspólnych z kulturami Mochica (Moche), Salinar i Gallinazo oraz kulturami rejonu Ekwadoru. Jednak forma i technika wytwarzania bliższa jest kulturze ludu Moche. Wśród znalezisk znajdują się wyroby z gliny (głównie figurki ludzi i zwierząt) i biżuteria z metalu (głównie brąz, miedź i stopy złota z miedzią). Technika ich wytwarzania i sposób zdobienia podobny jest do kultury Mochica. Ceramika zdobiona była przede wszystkim malowanymi ornamentami geometrycznymi. Wykonywano je techniką negatywu, nanosząc pastę z ziemi w miejsce przyszłego wzoru przed wypaleniem naczynia.

    Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu – muzeum etnograficzne w Toruniu, wojewódzka instytucja kultury, założone w 1959 jako Muzeum Etnograficzne w Toruniu, od 1999 nosi imię Marii Znamierowskiej-Prüfferowej, wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów (nr 82) w 2005; dokumentuje historię kultury ludowej na Kujawach, Pałukach, Kaszubach i ziemi chełmińskiej Muzeum Nordyckie (szw. Nordiska museet) – muzeum historii kultury znajdujące się w Sztokholmie na wyspie Djurgården. Założone w 1873 w celu udokumentowania historii kultury Szwecji od 1520 do czasów współczesnych. Powstało z inicjatywy Artura Hazeliusa, który założył rownież Skansen. Obecny gmach muzeum, zaprojektowany przez Isaka Gustafa Clasona otwarto w 1907. W zbiorach muzeum jest ponad 1 500 000 eksponatów: ubiorów, biżuterii, przedmiotów codziennego użytku, mebli, zabawek, a także odtworzonych dawnych pomieszczeń mieszkalnych. Muzeum Nordyckie jest największym muzeum historii kultury w Szwecji.

    Kultura Ezero, kultura archeologiczna epoki brązu (3300 - 2700 lat p.n.e.) występująca na obszarze obecnej Bułgarii. Nazwa kultury wywodzi się od eponimicznej osady w wzgórzach Ezero w Bułgarii. Kultura ta rozwinęła się na podłożu wcześniejszech kultur związanych z eneolitem a mianowicie kultury Koranowo IV, Gumelnita, Kodzadżemen oraz kultury Warna po hiatusie osadniczym jaki nastąpił na północnych obszarach obecnej Bułgarii. Zabytki tej kultury nawiązują również do wcześniejszej kultury Czarnawoda III występującej również na północy Bułgarii a związanej z kulturą badeńską. Kultura Chañapata – jedna z kultur andyjskich okresu formacyjnego. Powstała w południowym paśmie górskim w Peru. Odnaleziona ceramika to naczynia o gładzonych ściankach, czarne lub czerwone. Zdobione nacinanymi motywami geometrycznymi i zoomorficznymi. Oprócz naczyń: misek, talerzy znaleziono figurki postaci ludzkich. W miejscach pochówku nie odnaleziono darów pogrzebowych.

    Nazwa kultura lubelsko-wołyńska pojawiła się w literaturze na początku lat 70. XX wieku. Przed wydzieleniem tejże kultury funkcjonowały inne nazwy odnoszące się do grupy kultury wstęgowej ceramiki malowanej, i tak funkcjonowały nazwy (zazwyczaj odnoszące się do wyróżniającej ją ceramiki): grupa ceramiki białomalowanej, grupa lubelsko-wołyńska, grupa złocka ceramiki białomalowanej i inne. Kultura lubelsko–wołyńska należy do najsłabiej poznanych kultur neolitycznych na ziemiach Polski. Dobra kultury – termin ten jest rozmaicie interpretowany, w zależności od tego, jak dany badacz rozumie pojęcie kultury. Jeśli uważa on za kulturę całokształt materialnego i niematerialnego dorobku ludzkości, wówczas do dóbr kultury zaliczy zarówno rzeczy i usługi, jak i dobra niematerialne, czy zachowania i zjawiska etyczne.

    Kraków-Zwierzyniec – stanowisko archeologiczne o charakterze otwartym, położone na terenie wzgórza św. Bronisławy w Krakowie. Na stanowisku tym poświadczona jest obecność różnych faz kulturowych m.in. kultury mustiersko-lewaluaskiej, kultury wschodniomikockiej a także obozowiska kultury szeleckiej i oryniackiej. Od nazwy tego stanowiska pochodzi nazwa jednej z przejściowych kultur między środkowym a górnym paleolitem.

    Kultura lateńska – sama nazwa pochodzi od eponimicznego stanowiska archeologicznego La Tène nad jeziorem Neuchâtel w Szwajcarii, w czasie badań archeologicznych w XIX wieku na tym stanowisku odkryto znaczne ilości zabytków związanych z ludnością celtycką. Archeolodzy terminem La Tène określają zbiór cech kulturowych charakterystycznych dla ludności celtyckiej, jednak kultura lateńska nie jest jednoznacznie tożsama z kulturą Celtów, gdyż niektóre grupy ludności celtyckiej znalazły się poza oddziaływaniem kultury lateńskiej (badania językowe). Kultura lateńska wykrystalizowała się na miejscowym podłożu kultury halsztackiej.

    Sztuka Mezoameryki: Rozwój sztuki Mezoameryki zapoczątkowało pojawienie się na początku II tysiąclecia p.n.e. pierwszych osad rolniczych na tym terenie. W wyniku prowadzonych prac archeologicznych, najstarsze znaleziska to odkryte w grobach gliniane figurki kobiece oraz naczynia uformowane ręcznie. Naczynia mają trójnożne podstawy, zdobione są prostymi, nacinanymi geometrycznymi wzorami. Figurki kobiet przedstawiają postacie o szerokich biodrach, łączy to je z kultami płodności lub urodzaju. Niektóre figurki kobiet są celowo przełamane ("zabite"), znaleziono też figurki o dwóch głowach, trojgu oczu czy dwóch ustach. Nieznana jest symbolika tych znalezisk. Na terenach zachodniego Meksyku okres związany z ceramiką figuralną trwał aż do początków naszej ery. W południowej części Zatoki Meksykańskiej już ok. 1200 r. p.n.e. powstała i zaczęła rozwijać się sztuka olmecka. Z centralnym płaskowyżem związane jest centrum kulturowe Teotihuacan, oddziałujące na inne plemiona Mezoameryki w okresie od II w. p.n.e. do II w. n.e. Z terenem Mezoameryki związane są także: Towarzystwo Naukowe w Toruniu (TNT) - założona w 1875 organizacja służąca rozwojowi nauki i kultury. Początkowo, w okresie zaborów, służyło przede wszystkim sprawie narodowej, badając i dokumentując polskość ziemi pomorskiej. W 1881 r. Towarzystwo rozpisało konkurs na "Opis miasta Torunia", mający zawierać informacje o założeniu i historii miasta, miejscowych podaniach i legendach oraz "życiu i zarobkowaniu mieszczan toruńskich za czasów polskich" w tym dziejów cechów. Istotną częścią pracy miał być spis wszystkich polskich instytucji funkcjonujących w mieście zawierający dane o ich historii i działalności . Później, oprócz aktywności naukowej i wydawniczej współuczestniczyło w tworzeniu ważnych instytucji kultury polskiej, jak Książnica Miejska i Muzeum. Dążyło do powstania uniwersytetu w Toruniu.

    Kultura bugo-dniestrzańska - neolityczna kultura Ukrainy rozwijająca się od VI tysiąclecia p.n.e. na terenie dorzecza Bohu i Dniestru. Powstała na podłożu miejscowej ludności mezolitycznej. Była pierwszą kulturą rolniczą na tym terenie. Osady tej kultury położone są zawsze w pobliżu wody lub na wyspach rzecznych. Zabytki to głównie motyki z poroża jelenia, mikrolity i naczynia ceramiczne o stożkowatym dnie, zdobione ornamentem wstęgowym. Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Niechorzu – placówka muzealna, której wystawy rybołówstwa bałtyckiego, ukazują specyfikę zawodu rybaka oraz przedstawiają wycinek kultury pomorskiej. Muzeum gromadzi i zabezpiecza zabytki związane z historią, tradycją i kulturą rybacką Pomorza Zachodniego.

    Żdżary (niem. Eichberg) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie goleniowskim, w gminie Goleniów, na zachód od drogi nr 3 i 6 (obwodnica miasta Goleniowa), na skraju Puszczy Goleniowskiej. Na terenie miejscowości znajdują się bardzo liczne stanowiska archeologiczne. Ze znalezisk wynika, że tereny te były zamieszkane już 8 tys. lat temu przez kultury mezolityczne, następnie przez stosunkowo rzadką na tym terenie kulturę ceramiki dołkowo-grzebykowej i kolejno przez kulturę pucharów lejkowatych, amfor kulistych, ceramiki sznurowej,najliczniejszą na tym terenie kulturę łużycką i wreszcie na północno-wschodnim krańcu wsi znajdują się pozostałości osady wczesno-słowianskiej z VIII w. Wśród przedmiotów znaleziono m.in. mezolityczny kościany harpun, topory kamienne-glównie kultury ceramiki sznurowej, gliniane naczynia, haki, sita i liczne narzędzia z kości i kamienia..W 1314 tereny te stały się własnością miasta Goleniowa. Sama wieś została założona w XIX wieku, kiedy miasto wydzieliło z tego terenu kilkanaście działek kolonizacyjnych. W II połowie XIX stulecia Żdżary były wsią o zabudowie nieregularnej, złożoną z kilku mniejszych osad. Przed wojną znajdowała się tutaj szkoła w której istniało muzeum zabytków archeologicznych ówcześnie znane niemal w całej europie oraz poczta. kultura kamiennobałecka - nazwa tej kultury związana jest z eponimicznym stanowiskiem Kamiennaja Bałka położonego nad Morzem Azowskim. Zespół zjawisk kulturowych utożsamianych z kulturą kamiennobałecką obejmował swym zasięgiem obszary nadczarnomorskie np stanowisko Fiedorowka. Rozwój niniejszej kultury wyznaczają daty między 13 a 11 tys lat temu. Inwentarz kamienny owej kultury reprezentowany jest przez ostrza i zbrojniki tylcowe. Gospodarka kultury kamiennobałeckiej oparta była na polowaniach na bizony oraz konie.

    Kultura Cucuteni-Trypole, zwana też kulturą ceramiki malowanej; wydzielona w latach siedemdziesiątych XIX w. eneolityczna kultura archeologiczna (zob. też Kultura trypolska).

    Dodano: 07.06.2010. 01:17  


    Najnowsze