• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Średniowiecze - epoka dla detektywa i wielbiciela ... kobiecej literatury

    23.11.2010. 00:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Czasy barwne, złożone i tajemnicze, z jednej strony egzotyczne i obce mentalnie dla współczesnego człowieka, a jednocześnie kolebka dzisiejszej cywilizacji - tak na średniowiecze patrzy historyk prof. Jerzy Strzelczyk. I dzięki temu znajduje w nim skarby, np. literaturę pisaną przez niezwykłe kobiety tamtych czasów. "Średniowiecze to bardzo odległa od nas epoka, a przy tym bardzo ciekawa. Korzenie naszej obecnej cywilizacji wywodzą się właśnie z tej epoki. To epoka dość tajemnicza, pobudza wyobraźnię wielu ludzi. W naszym świecie błąkają się rozmaite stereotypy na temat średniowiecza. Jedni uważają, że to okres zastoju, że to mroki średniowiecza. Inni są zdania, że był to okres wzlotu ducha ludzkiego, czego odzwierciedleniem miałyby być strzeliste, gotyckie katedry" - mówi PAP historyk.

    O średniowieczu wciąż nie wiadomo zbyt wiele i nie jest łatwo dowiedzieć się więcej. Przeszkadza nie tylko dystans czasowy i mentalny, jaki dzieli dzisiejszych i ówczesnych ludzi, ale też brak wystarczających źródeł informacji.

    ROBOTA DETEKTYWA

    "W średniowieczu, zwłaszcza tym wczesnym, niewiele pisywano, a z tego, co napisano, niewiele do naszych czasów przetrwało. Dlatego właśnie mediewistyka - w większym stopniu niż inne dziedziny, np. historia współczesna czy nowożytna - musiała wykształcić bardzo subtelne narzędzia pracy, żeby tę lakoniczność źródeł jakoś przełamać. Stąd niekiedy mediewiści stosują metody przypominające pracę detektywistyczną, bo trzeba wycisnąć z tych źródeł tyle, ile tylko jest możliwe" - mówi prof. Strzelczyk.

    Ale zaraz dodaje, że to właśnie stanowi o uroku tej dziedziny, bo nawet bardzo dogłębne zbadanie jakiegoś zagadnienia rzadko daje ostateczne rozstrzygnięcie. Między naukowcami trwają spory o interpretację źródeł i rzeczywisty przebieg wydarzeń. Historyk średniowiecza nie może po napisaniu książki powiedzieć: "sprawa zamknięta". Śledztwo trwa nieustannie.

    "Właściwie nigdy nie można powiedzieć, że już wiemy coś definitywnie. Zawsze może się pojawić nowe źródło, nowa interpretacja. Zwłaszcza źródła archeologiczne przyczyniły się do tego, że wiele poglądów historyków średniowiecza odeszło do lamusa, albo musiało ulegać modyfikacjom" - podkreśla naukowiec.

    ZASKAKUJĄCE KOBIETY

    Wśród zjawisk, które burzą stereotypowe wyobrażenia o "ciemnych" wiekach średnich, jest kobieca literatura.

    W dwutomowej (na razie) książce poświęconej średniowiecznym pisarkom "Pióro w wątłych dłoniach", prof. Strzelczyk zgromadził kilkadziesiąt przykładów różnorodnych dzieł literackich stworzonych przez przedstawicielki płci pięknej w czasach, kiedy kobiece miejsce w rodzinie i społeczeństwie na pierwszy rzut oka wykluczało taką aktywność. "Dlatego trzeba podziwiać te panie, które mimo tych niesprzyjających warunków zdołały stworzyć dzieła, które przetrwały i które niekiedy mogą wywoływać, już nie tylko u historyków literatury, ale u zwykłych czytelników, wzruszenia" - mówi historyk.

    Kobiety nie mogły zdobywać wykształcenia, dlatego twórczość w dziedzinie "siedmiu sztuk wyzwolonych" (gramatyki, logiki, retoryki, geometrii, arytmetyki, astronomii i muzyki) była dla nich w zasadzie niedostępna. Jak przypomina autor książki, tylko panie z rodów królewskich i arystokratycznych oraz zakonnice w bardziej światłych klasztorach mogły pogłębiać swoją wiedzę.

    Jednak niektóre gatunki literackie stawały się narzędziami łamania społecznego układu. "Poezja to była taka dziedzina, która nie wymagała akademickiego wykształcenia. Istniało też przekonanie, że liryka to dziedzina, w której kobiety bardziej umieją się wypowiadać, bo to podobno bardziej odpowiada ich charakterowi. Stąd w liryce średniowiecznej, podobnie jak w starożytności (dość przypomnieć Safonę), kobiety pełniły większą rolę" - tłumaczy prof. Strzelczyk. Niestety, jak dodaje, nie w Polsce. Na naszych ziemiach najdawniejsze utwory pisane przez kobiety pochodzą dopiero z XVII i XVIII wieku. Ale w Europie, nie mówiąc o starożytnej Grecji, były znacznie wcześniej.

    HELOIZA I CESARZÓWNA

    Przykłady twórczości średniowiecznych pisarek można znaleźć w zabytkach piśmienniczych kilku krajów europejskich. "Matki nowożytnej literatury" pisały po łacinie - jedynym języku piśmiennictwa we wczesnym średniowieczu, a później w tzw. językach ludowych, czyli narodowych, które ujawniały się w ciągu średniowiecza i były używane w literaturze. Te języki to: starofrancuski, staroniemiecki, staroangielski, hiszpański i niderlandzki. Jedna z opisywanych w książce autorek napisała swoje dzieło po grecku.

    Gatunków też było kilka. "Oprócz poezji taką dziedziną stała się hagiografia, czyli żywotopisarstwo świętych kobiet. Często było tak, że współzakonnice owych świętych, albo kobiety, które później trafiły do tego samego klasztoru, spisywały ich żywoty. Spotyka się również inne nurty, np. epistolografię, czyli pisanie listów, takich pięknych jak te, które Heloiza do Abelarda pisała. A jeśli chodzi o poezję, to można wymienić Marię z Francji. To była poetka, która pisała w narzeczu anglo-normandzkim. Pozostawiła piękne utwory, fraszki" - opowiada prof. Strzelczyk.

    Jego książka opisuje też innowacyjną dramatopisarkę z Saksonii, mniszkę o imieniu Roswita, która w X w. wskrzesiła zapomniany przez stulecia gatunek dramatu. Wzorowała się na sztukach rzymskiego autora Terencjusza i pisała komedie.

    "Również, choć rzadko, kobiety zaznaczały swój udział w historiografii. Najlepszym przykładem jest Anna Komnena, cesarzówna bizantyjska, porfirogenetka, czyli w purpurze urodzona, która napisała piękną kronikę dziejów panowania swojego ojca Aleksego Komnena, ważną także dla dziejów pierwszej Krucjaty" - wspomina prof. Strzelczyk średniowieczną koleżankę po fachu.

    ***

    Prof. Jerzy Strzelczyk jest kierownikiem Zakładu Historii Średniowiecznej Instytutu Historii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Za swoją książkę "Pióro w wątłych dłoniach" otrzymał nagrodę Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, nazywaną "polskim Noblem". 18 listopada tego roku został uhonorowany nagrodą ministra nauki i szkolnictwa wyższego za najwybitniejsze osiągnięcia naukowe w kategorii badań na rzecz rozwoju społeczeństwa.

    PAP - Nauka w Polsce, Urszula Rybicka

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Karva chauth – święto hinduistyczne obchodzone cztery dni po pierwszej pełni następującej po równonocy jesiennej. Obchodzone jest przez kobiety, które modlą się wtedy za swoich mężów. Cały dzień poszczą, dopiero po wschodzie księżyca, gdy mąż da im coś do zjedzenia i do wypicia, mogą zacząć wspólny posiłek. Kobiety niezamężne, które w najbliższym czasie nie zamierzają wyjść za mąż, nie poszczą, za to kobiety, które za mąż chcą wyjść niebawem, również mogą pościć za mężów. Święto Karva Chauth odbywa się co rok. Kuchnia średniowiecza – zwyczaje kulinarne, obejmujące pokarmy, nawyki żywieniowe i metody przygotowywania potraw dominujące w Europie w okresie średniowiecza, od V do XVI wieku. Kuchnia ta była zróżnicowana terytorialnie, szczególnie wśród najniższych warstw społecznych, których dieta była ograniczona do produktów dostępnych w najbliższej okolicy i tanich. Zwyczaje kulinarne warstw najwyższych, mogących spożywać potrawy przyrządzone według ówczesnej sztuki kulinarnej, były bardziej jednorodne; zwłaszcza pod koniec średniowiecza wykształciła się pewna forma haute cuisine, pojawiły się też książki kucharskie. Jednak i kuchnia możnych podlegała ograniczeniom wynikającym z wolnych środków transportu i ówczesnych możliwości konserwacji jedzenia. Obecne zasady encykloepdyczności są o tyle kuriozalne, że nic nie mówią o dorobku naukowym. Rozumiem, że jest on kłopotliwy w jednoznacznej ocenie, a kryteria typu, rektor, prof. dr hab. są o tyle łatwe, że albo są albo ich nie ma. Jednak naukowiec ma badać i publikować wyniki badań, a nie wyłącznie robić tytuły czy brać funkcje. I to ranga tych badań, wyników, wyrażona jakością czasopism, gdzie są publikowane plus cytowalnością jest kluczowa dla oceny encyklopedyczności. Dlatego proponuję dodać zapis, że encyklopedycznym naukowcem jest osoba, która ma dajmy na to min. 7 publikacji w czasopismach międzynarodowych (tzn. anglojęzycznych, być może są też niemeickojęzyczne np. w archeologii) z listy fladelfisjkiej, lub 1 artykuł z najwyższych pism Nature, Science, lub wysoką dla danej dziedziny cytowalność lub kilka (2?) monografie naukowe autorskie. Uzasadnienie; w kwestionariuszu recenzenckim jest pytanie, a na stronach filadelfijskich pism opinia, że do publikacji przyjmuje się artykuły o ważnych dla nauki zagadnieniach i prezentujące ważne naukowe wyniki, z reguły jest zapis o ich ponadregionalności. W miarę wysoki IF oraz umieszczenie takich czasopism na liście ministerialnej, filadelf. w wyższych kategoriach niż lokalne, wskazuje, że podchodzą one na poważnie do swoich wytycznych. Skoro więc artykuł wychodzi, tzn. że zarówno 2-3-5 recenzentów specjalistów z danej branży, jak i redakcja uznała, że dany artykuł spełnia takie kryteria. Nie nam więc oceniać czy słusznie, przypomnę Wiki ma odtwarzać rzeczywistość, a nie ją naprawiać/weryfikować. Przyznaję, nie wiem jak tu umieścić humanistów - u nich chyba bardziej liczą się ksiązki, monografie niż artykuły. Może ktoś ma pomysł. Ostatnio masowe stało się zgłaszanie osób bez hab. i prof. do usunięcia tylko na tej podstawie. Moze warto przywrócić sens słowa naukowy, przez zwracanie uwagi też na dorobek --Piotr967 podyskutujmy 18:17, 29 paź 2012 (CET)

    Bibliologia, zwana też księgoznawstwem – nauka humanistyczna, której przedmiotem badań jest książka we wszystkich jej aspektach, czyli jako obiekt materialny, nośnik treści, a także społeczne narzędzie kultury. Zajmuje się ona zarówno książką dawną, jak i współczesną, oraz instytucjami z nią związanymi, tj. wydawnictwa, drukarnie, księgarnie, biblioteki, ośrodki informacji. Jerzy Reichan (ur. 1929 w Krakowie), prof. dr hab., dialektolog, polonista (z wykształcenia także anglista), językoznawca. Całe życie związany z Zakładem Dialektologii Polskiej (wcześniej: Pracownia Atlasu i Słownika Gwar Polskich) Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie,którą przez lata kierował (obecnie Kierownikiem Zakładu jest prof. dr hab. Joanna Okoniowa), wieloletni redaktor Słownika gwar polskich PAN, autor książek i licznych artykułów poświęconych historii języka polskiego, dialektologii, geografii lingwistycznej i zjawiskom leksykalnym.

    Ocena 360 stopni – "Wykorzystywana najczęściej nazwa to system oceny 360 stopni. Stosuje się jednak zamiennie również inne nazwy: ocena wieloźródłowa, ocena z wielu punktów widzenia, pełna informacja zwrotna, sprzężenie zwrotne 360 stopni. Ocena taka to pozyskiwanie informacji o pracowniku z więcej niż dwóch źródeł, w tym jednym źródłem jest samoocena dokonana przez ocenianego pracownika.". polega głównie na przeprowadzeniu ankiety wśród osób z otoczenia badanego pracownika. W skład tych osób wchodzą takie osoby jak szef, bezpośredni przełożeni, współpracownicy, równorzędni pracownicy, osoby, którymi zarządza badany pracownik, czy też klienci, dalsi współpracownicy i inne osoby, które chcemy zapytać o opinię na temat badanego pracownika. Zatem są to wszystkie osoby niejako „dookoła” badanego pracownika. Stąd też nazwa ocena 360 stopni. Często określa się ją również jako ankieta 360 stopni, albo 360 feedback. Czasem w ankiecie bierze udział mniejsza liczba osób i taka ankieta, czy też ocena jest określana jako ocena 270 stopni, albo ocena 180 stopni, w zależności od tego jaka grupa osób jest pomijana. Bibliologia, zwana też księgoznawstwem – nauka humanistyczna, której przedmiotem badań jest książka we wszystkich jej aspektach, czyli jako obiekt materialny, nośnik treści a także społeczne narzędzie kultury. Zajmuje się ona zarówno książką dawną jak i współczesną, oraz instytucjami z nią związanymi tj. wydawnictwa, drukarnie, księgarnie, biblioteki, ośrodki informacji.

    Tankōbon (jap. 単行本 dosł. "niezależnie pojawiająca się książka") – japoński termin, zapożyczony z klasycznego języka chińskiego, określający książkę, która jest kompletna sama w sobie i nie jest częścią serii (podobnie jak w monografii). Nowoczesne japońskie wydawnictwa czasem używają tego określenia dla tomów, które są częścią serii. Termin może być stosowany dla powieści, dzieł literatury faktu, podręczników do ekonomii, książek z poradami kosmetycznymi lub zawierającymi spójny zbiór fotografii, katalogów prezentujących przykłady wcześniej wydanych książek, i tym podobnych w twardej oprawie. Jest bardziej specyficzny niż zwykła książka (hon) obejmując również książki, ale z kilkoma cechami typowymi dla czasopisma, jeden lub kilka tomów encyklopedii (lub cały zestaw), itp. Teoria literatury – nauka, której przedmiotem badań jest literatura, ale która w odróżnieniu od historii literatury nie skupia się na periodyzacji zjawisk literackich, a w odróżnieniu od poetyki nie zajmuje się samą budową dzieła literackiego. Teoria literatury badając konkretne utwory i fakty literackie próbuje wykryć pewne ogólne prawidłowości nimi rządzące oraz określające ich charakter. Pojęcie pojawiło się w latach sześćdziesiątych XX wieku w pracach badaczy angielskich. We współczesnej teorii literatury daje się zauważyć następujące tendencje:

    Kobiety w średniowieczu pełniły wiele różnych ról społecznych. Wśród pozycji społecznych, które zajmowały były role: żon, matek, chłopek, rzemieślniczek, zakonnic, a także role przywódcze: opatek i królowych. Samo pojęcie „kobiety” zmieniało się w okresie średniowiecza na co wpłynęło kilka czynników.

    Iluminacja – średniowieczne zdobnictwo książkowe, pierwotnie w postaci ozdobnych linii i inicjałów oraz coraz bardziej skomplikowanych wzorów. Wraz z rozwojem iluminatorstwa pojawiają się złocenia, które mogły przejawiać się nawet w formie złotych liter (codex aureus) pisanych na barwionym purpurą pergaminie. Iluminacja, zwłaszcza w sztuce dojrzałego średniowiecza mogła przyjąć formę dekoracyjnych rysunków wykonywanych technikami malarskimi lub też mogła wykorzystywać malowane (często ilustracyjne) miniatury figuralne, umieszczane na kartach manuskryptów, a później także pierwszych druków. Iluminacje zasadniczo dotyczyły dwóch obszarów na karcie: rozbudowanych kompozycji inicjałowych, oraz wypełnienia marginesów (bordiur). Tworzono jednak również bogate, rozbudowane kompozycje tekstowo-graficzne, na których tekst i obraz funkcjonowały, co rzadkie dla sztuki średniowiecznej, wspólnie - zajmując całość karty, czego przykładem może być słynny ewangeliarz z Kells.

    Nagroda KLIO (zwana Noblem dla historyków) – nagroda przyznawana od 1995 za wybitny wkład w badania historyczne przez jury w składzie: prof. Tomasz Szarota (przewodniczący, od 1996), prof. Barbara Grochulska (1998-2006), prof. Tomasz Kizwalter (od 2007), prof. Jan Kieniewicz (od 1996), prof. Andrzej Paczkowski (1995), prof. Henryk Samsonowicz (od 1995), prof. Jerzy Skowronek (1995), prof. Janusz Tazbir oraz red. Tomasz Łubieński (od 2005), red. Marian Turski (od 1995) i red. Tadeusz J. Żółciński (1995-2004). Sekretarzem jest od 1995 r. Zbigniew Czerwiński (Warszawa). Inicjatorem fundatorem nagrody jest Porozumienie Wydawców Książki Historycznej. Nagroda wręczana jest w ramach Targów Książki Historycznej. Polityka naukowa definiowana jest jako działalność państwa oraz innych instytucji publicznych mająca na celu takie wpływanie na naukę, które w sposób optymalny przyczyni się do wzrostu gospodarczego i rozwoju społecznego przy jak najlepszym wykorzystaniu środków na badania naukowe. Często do szeroko rozumianej polityki naukowej zalicza się także politykę innowacyjną, której zadaniem jest wprowadzanie wyników badań naukowych, wynalazków i usprawnień do praktyki gospodarczej. Jest to jedna z najmłodszych dziedzin polityki gospodarczej, ukształtowała się dopiero w latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Przełomową datą jest rok 1935, kiedy to wydano pracę J.D.Bernala pt. "The Social Function of Science"("Społeczna funkcja nauki"), ujmującą całościowo problemy nauki we współczesnym świecie. W 1967r. we Frascati(Włochy) odbyła się konferencja przedstawicieli krajów skupionych w OECD, w trakcie której wypracowano wiele zaleceń i definicji dotyczących polityki naukowej, będących podstawą obecnego rozwoju tej dziedziny. Dzięki ustaleniom z 1967r. w wielu krajach, także w krajach rozwijających się, utworzono organy decyzyjne a szczeblu rządowym odpowiedzialne za politykę naukową.

    Peter Camenzind – wydana w roku 1904 powieść niemieckiego pisarza, laureata Nagrody Nobla w dziedzinie literatury Hermanna Hessego, obfitująca w motywy, które miały zostać rozwinięte w późniejszych książkach autora. Wśród najważniejszych z nich, należy wymienić poszukiwanie przez bohatera własnej, przede wszystkim duchowej tożsamości na tle przeplatających się wraz z ówczesną cywilizacją, natury i przyrody. W powieści zaznaczona została rola sztuki, jako istotnego czynnika formowania się świadomości człowieka. Dzieło to stanowi odmianę gatunku Bildungsroman. W książce, co charakteryzuje w dużym stopniu twórczość Hessego, znajduje się wiele wątków autobiograficznych, tudzież krytyka moralności ówczesnej społeczności mieszczańskiej.

    Dodano: 23.11.2010. 00:04  


    Najnowsze