• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tomasz Samojlik bada historyczne związki człowieka z Puszczą Białowieską

    16.11.2010. 09:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Jaką rolę grał człowiek w zachowaniu i przemianach środowisk leśnych od czasów najdawniejszych do dziś? Odpowiedzi na to pytanie poszukuje dr Tomasz Samojlik z Zakładu Badania Ssaków PAN w Białowieży. Jego badania mają charakter interdyscyplinarny i lokują się w nurcie historii przyrodniczej - nowej dziedziny zajmującej się historyczną zmiennością interakcji człowieka ze środowiskiem przyrodniczym. Badania Tomasza Samojlika w Puszczy Białowieskiej są jednymi z pierwszych tego typu w Polsce.

    Wyniki pierwszego etapu badań, obejmującego okres od około 500 lat p.n.e. do roku 1800 n.e., zostały przedstawione w rozprawie doktorskiej, której promotorką była prof. dr hab. Bogumiła Jędrzejewska, a obronionej w 2007 roku z wyróżnieniem na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obecnie T. Samojlik zajmuje się analogicznymi badaniami kolejnego okresu: XIX i XX wieku.

    Katalog zastosowanych metod obejmuje poszukiwania i inwentaryzację śladów dawnej obecności człowieka w Puszczy, w tym śladów dawnego użytkowania lasów, badania archeologiczne (we współpracy z Instytutem Archeologii i Etnologii PAN), kwerendy źródłowe w archiwach polskich i zagranicznych i analizy źródeł historycznych.

    Jak wynika z dotychczasowych badań, w Puszczy Białowieskiej zachowały się ślady działalności człowieka pochodzące z niemal całego okresu od starożytności po czasy współczesne. Obecność człowieka w starożytności była bardziej nasilona, niż dotychczas sądzono, o czym świadczą ślady trzech osad i cmentarzyska ciałopalnego.

    Wczesnośredniowieczna faza osadnicza, potwierdzona odkryciem osady i trzech cmentarzysk, wiązała się z kolei z mniejszym, niż sądzono, wpływem człowieka. Tomasz Samojlik dowiódł, że ponad połowa z około tysiąca nasypów ziemnych zinwentaryzowanych dotychczas w Puszczy, a uznawanych za wczesnośredniowieczne kurhany, to w rzeczywistości pozostałości nowożytnych miejsc produkcji towarów leśnych.

    W XV-XVIII wieku wachlarz sposobów użytkowania Puszczy obejmował łowy królewskie, koszenie nadrzecznych łąk, bartnictwo, wypalanie smoły drzewnej, potażu i węgla drzewnego oraz ograniczone pozyskanie drewna. Jednak administracyjna ochrona Puszczy jako miejsca królewskich polowań była wystarczająco skuteczna, aby do końca XVIII wieku około 60 proc. lasów zachowało się w stanie zbliżonym do pierwotnego. Dopiero XIX stulecie i przejście Puszczy pod zarząd carskiej Rosji zerwało z modelem użytkowania tradycyjnego i wprowadziło "nowoczesną" gospodarkę opartą o pozyskanie drewna.

    W latach 2006-2009 Tomasz Samojlik kierował interdyscyplinarnym projektem badawczym we współpracy ze Swedish University of Agricultural Sciences i Instytutem Badawczym Leśnictwa, finansowanym przez MNiSW. Celem projektu pt. "Historia pożarów i ich rola w kształtowaniu lasów Puszczy Białowieskiej" było poznanie historii i wpływu pożarów na strukturę, zwłaszcza skład gatunkowy lasów Puszczy Białowieskiej w ostatnich 400 latach.

    Analizy dendrochronologiczne prób pobranych z obszarów noszących ślady dawnych pożarów w Puszczy wskazują, iż w okresie od końca XVI do końca XVIII wieku w Puszczy Białowieskiej często występowały niewielkie obszarowo pożary. Od XIX wieku częstotliwość pożarów znacząco spadła, natomiast były one znacznie większe i długotrwałe. Zmianę tę można wiązać z przejściem Puszczy pod władzę carską i zarzuceniem tradycyjnej, wielofunkcyjnej gospodarki leśnej z wieloma sposobami użytkowania, które powodować mogły lokalne pożary.

    Od 2007 roku T. Samojlik współpracuje z zespołem palinologów pod kierownictwem prof. dr hab. Małgorzaty Latałowej z Uniwersytetu Gdańskiego. Wspólne badania mają na celu uzupełnienie luki w wiedzy o historii dynamiki składu gatunkowego lasów Puszczy Białowieskiej przy wykorzystaniu najnowszych metod stosowanych w palinologii.

    W 2010 roku T. Samojlik odbył dwumiesięczne szkolenie w metodach badań w ramach historii przyrodniczej.

    PAP - Nauka w Polsce

    kol/ agt/bsz


    Czy wiesz że...? (wersja beta)

    Dodano: 16.11.2010. 09:33  


    Najnowsze