• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ukazała się książka o prof. Spannerze z Medalionów Nałkowskiej

    09.11.2010. 00:25
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Ukazała się pierwsza polska naukowa publikacja o prof. Rudolfie Spannerze znanym z "Medalionów" Zofii Nałkowskiej. Autorzy obalają w niej tezę pisarki, że w Instytucie, którym kierował Spanner, istniała tajna fabryka mydła produkowanego z ludzkiego tłuszczu. Książka nosi tytuł "Profesor Rudolf Spanner 1895-1960. Naukowiec w III Rzeszy". Jej autorami są dr Monika Tomkiewicz (historyk, pracuje w pionie śledczym gdańskiego IPN) i dr hab. Piotr Semków (niegdyś także pracownik IPN, dziś wykładowca w Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni). Publikacja została wydana przez gdyńskie Wydawnictwo Róża Wiatrów.

    Licząca 200 stron i zilustrowana 45 fotografiami książka poświęcona Spannerowi, który w latach 1940-45 kierował Instytutem Anatomii Akademii Medycznej w Gdańsku, w dużej mierze oparta została na materiałach ze śledztwa prowadzonego w latach 2002-2006 przez gdański IPN. Jak powiedziała PAP Tomkiewicz, oprócz materiałów pozyskanych na potrzeby śledztwa, w publikacji uwzględniono dodatkowe kwerendy i spotkania z ludźmi, którzy znali Spannera.

    Autorzy książki obalają przyjętą przez Nałkowską tezę o "fabryce mydła z ludzkiego tłuszczu", którą miał prowadzić Spanner, przyznają jednak, że w gdańskim Instytucie powstawał produkt uważany za mydło, które, według świadków, było używane m.in. do utrzymania czystości w prosektorium. Historycy dochodzą też do wniosku, że musiało się to dziać za wiedzą i zgodą Spannera. Naukowcy (podobnie, jak śledczy IPN) nie znaleźli jednak jednoznacznych dowodów na to, aby mydło mogło być wytwarzane z myślą o jego sprzedaży czy lub masowej produkcji.

    "Po tak wnikliwej kwerendzie, jaką przeprowadziliśmy, wydaje nam się mało prawdopodobne, by naukowiec z taką wiedzą i o takim pokroju jak Spanner zafascynował się domowym sposobem produkcji mydła przywiezionym gdzieś z Kaszub przez jego asystentkę" - powiedziała PAP Tomkiewicz przyznając, że być może Spanner przystał na używanie mydła w Instytucie ze względu na problem z pozyskaniem mydła z innych źródeł.

    Tomkiewicz i Semków w swojej książce zajmują się też (badaną również w ramach śledztwa IPN) sprawą pozyskiwania ciał do badań prowadzonych w Instytucie kierowanym przez Spannera. Podobnie jak prokuratorzy IPN, historycy wykluczają, aby w Instytucie badano ciała osób zabitych "na zamówienie" Spannera.

    "Były to ciała osób skazanych na ścięcie w więzieniach w Królewcu, Gdańsku i Poznaniu oraz ciała zmarłych pacjentów Szpitala Psychiatrycznego w Kocborowie oraz więźniów obozu koncentracyjnego Stutthof i jeńców wojennych" - powiedziała PAP Tomkiewicz.

    Jak wyjaśniła Tomkiewicz, w książce zamieszczono m.in. pozyskaną w trakcie kwerendy listę poznańskich więźniów, których ciała trafiły do gdańskiego Instytutu Anatomii. "Bardzo długo zastanawialiśmy się, czy zamieszczać tą listę, doszliśmy jednak do wniosku, że od wojny minęło już przecież dużo czasu, a lista ta może być ważna dla rodzin, które do dziś nie znają losów swoich bliskich" - powiedziała PAP Tomkiewicz.

    Tomkiewicz i Semków w swojej książce omawiają także karierę naukową prof. Spannera, w tym nominowanie go (w 1939 roku) do Nagrody Nobla za badania nad fizjologią nerek oraz (wykonaną już po wojnie) pracę nad używanym do dziś atlasem anatomicznym stworzonym przez Wernera Spalteholza (Spanner udoskonalił atlas jego autorstwa). Autorzy przypominają, że zmarły w 1960 roku na zawał Spanner, w 1933 roku wstąpił do SA, a trzy lata później został członkiem NSDAP.

    Po 1945 roku sprawę produkcji w gdańskim Instytucie mydła z ludzkiego tłuszczu oraz kwestię pozyskiwania ciał na potrzeby Instytutu, badano kilkakrotnie. Wszystkie postępowania (w tym także ostatnie - prowadzone między 2002 a 2006 rokiem przez gdański IPN) zakończyły się umorzeniem.

    Sam Spanner, który był zatrzymany i przesłuchiwany w Niemczech w 1947 i 1948 r., podczas zeznań powiedział, że mydło z tłuszczu ludzkiego służyło mu jedynie do impregnacji więzadeł stawowych.

    PAP - Nauka w Polsce, Anna Kisicka

    hes/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Rudolf Maria Spanner (ur. 17 kwietnia 1895 w Metternich koło Koblencji, zm. 31 sierpnia 1960 w Kolonii) - członek NSDAP, patolog i profesor medycyny w Gdańsku w Instytucie Anatomii Akademii Medycznej. Gąbka – przedmiot mający wodochłonne właściwości, wykorzystywany najczęściej do utrzymania czystości ludzkiego ciała, używany podczas kąpieli po uprzednim naniesieniu mydła, np. poprzez wcieranie lub nanoszenie płynu. W minionych wiekach stosowano gąbki naturalne, obecnie zwykle wytwarzone są z materiałów tekstylnych, mogą mieć różne kształty, kolory i wielkości. Oprócz gąbek do mycia ciała spotyka się gąbki do mycia samochodów, do ścierania tablic, do mycia naczyń oraz gąbki do masażu. Dozownik mydła – urządzenie służące do wydzielania środka czyszczącego (mydła lub inne odpowiedniego płynu do mycia rąk). Dozowniki mogą być obsługiwane ręcznie (za pomocą przycisku lub dżwigni) lub być automatyczne (zbliżeniowe), używane są zazwyczaj w obiektach użyteczności publicznej.

    Mydło marynarskie - rodzaj mydła mającego zdolność do pienienia się w wodzie morskiej. Wyrabia się go z oleju kokosowego poprzez jego zmydlanie wodorotlenkiem sodowym. Mydło siarkowe – rodzaj mydła o działaniu antybakteryjnym, przeciwłojotokowym i przeciwtrądzikowym. Zawiera ok. 3–5% siarki. Zalecane jest dla osób o skórze tłustej. Może być też stosowane do mycia przetłuszczających się włosów ze skłonnościami do łupieżu. Stosując je należy uważać na usuwanie naturalnej flory skóry - przedłużające się stosowanie może doprowadzić do osłabienia barier ochronnych skóry i zaatakowania jej przez np. grzyby.

    Szare mydło – mydło potasowe, to mieszanina soli potasowych wyższych kwasów karboksylowych, gliceryny, kwasu cytrynowego, chlorku sodu i innych. W odróżnieniu od mydeł sodowych nie zawiera sztucznych barwników czy substancji zapachowych, co sprawia, że uczulenia spowodowane szarym mydłem są znacznie rzadsze niż przy stosowaniu innych środków higienicznych. Zapach szarego mydła jest prawie nieodczuwalny. Muzeum Mydła i Historii Brudu w Bydgoszczy – prywatne muzeum w Bydgoszczy prezentujące eksponaty i akcesoria związane z utrzymywaniem higieny przez człowieka, a w szczególności historię produkcji i używania mydła.

    Stalowe mydło – kawałek stali nierdzewnej, najczęściej uformowany na kształt kostki mydła. Jego zadaniem jest neutralizacja silnych zapachów z rąk, powstałych przy obieraniu i krojeniu cebuli, czosnku lub ryb. Kształt kostki mydła pełni jedynie funkcje ergonomiczne i dekoracyjne. W rzeczywistości każdy kawałek stali nierdzewnej (na przykład łyżka) z powodzeniem może być wykorzystany w tym samym celu co stalowe mydło. Higiena osobista – czynności najczęściej kojarzone z regularnym myciem ciała z użyciem mydła i detergentów, regularną zmianą i praniem odzieży oraz bezpośrednim unikaniem zabrudzenia.

    Żel pod prysznic − substancja posiadająca właściwości płynnej formy mydła, która używana jest do mycia ciała podczas kąpieli pod natryskiem.

    Instytut Sztuki Wyspa (IS Wyspa) – założony w 2004 roku i prowadzony przez Fundację Wyspa Progress w Gdańsku, ulokowany na dawnych terenach Stoczni Gdańskiej. Instytut Sztuki Wyspa jest pierwszą w Polsce niekomercyjną instytucją o międzynarodowym profilu zajmującą się zagadnieniami współczesnej kultury artystycznej prowadzoną przez organizację pozarządową. Działalność Instytutu opiera się na organizowaniu wystaw, warsztatów, konferencji, festiwali, a także publikacjach. W 2007 w Instytucie, pod nazwą Wyspa & Revolver otwarto klubo-księgarnię wydawnictw poświęconych sztuce współczesnej.

    Mydłokrzewowate (Quillajaceae) – monotypowa rodzina obejmująca rodzaj mydłokrzew (Quillaja), zwany też kwilaja, mydłoka. Rośliny te dawniej zaliczane były do rodziny różowatych, współcześnie uważane są za klad bazalny w obrębie bobowców (fabales). W obrębie rodzaju wyróżnia się dwa gatunki pochodzące z Ameryki Południowej. Gatunkiem typowym jest Q. saponaria Molina. Lux – marka mydła stworzona przez jednego z założycieli koncernu Unilever – Hasketta Levera – w 1924 w Stanach Zjednoczonych.

    Ekstrakt Quillaia (E999) – ekstrakt z kory mydłokrzewów (Quillaja), głównie z mydłokrzewu właściwego (Quillaja saponaria), stosowany jako substancja pianotwórcza i emulgująca. W swoim składzie zawiera, obok monosacharydów, saponiny triterpenowe. Dopuszczony do stosowania w produkcji aromatyzowanych napojów bezalkoholowych i niskoalkoholowych napojów jabłkowych typu cider w ilości 200 mg/l w przeliczeniu na bezwodny ekstrakt.

    Dodano: 09.11.2010. 00:25  


    Najnowsze