• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • W Bazylice Mariackiej pochowano szczątki ponad 200 krakowian z XI w.

    03.06.2010. 01:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Szczątki ponad 200 osób, znalezione podczas prac archeologicznych pod krakowskim Rynkiem Głównym i w jego okolicy, uroczyście pochowano w kryptach Bazyliki Mariackiej.



    W ceremonii pogrzebowej wzięło udział 20 duchownych z metropolitą krakowskim kard. Stanisławem Dziwiszem na czele, władze Krakowa, kompania honorowa krakowskiej Straży Miejskiej, bracia kurkowi i krakowianie.

    Szczątki pochowano w 180 niedużych, prostych trumnach z jasnego drewna. Ułożone na czas mszy pogrzebowej w ośmiu długich rzędach zapełniły posadzkę prezbiterium świątyni. Ponumerowane trumny, każdą z oznaczeniem anonimowego pochówku - literami "NN", złożono po mszy do dwóch krypt w prawej nawie bazyliki.

    "Gromadzimy się dzisiaj w Bazylice Mariackiej, aby odprawić żałobną mszę św. i pochować w kryptach tego kościoła doczesne szczątki naszych braci i sióstr, które odkryto w czasie prac archeologicznych pod płytą Rynku Głównego i na placu Szczepańskim. Czynimy to z wiarą, która nakazuje wierzącym szacunek wobec zmarłych i godne pochowanie ciała, które w proch się obraca" - powiedział we wprowadzeniu do mszy kard. Stanisław Dziwisz.

    Refleksję o zmarłych, których przed prawie tysiącem lat pochowano na cmentarzach przedlokacyjnego Krakowa, zawarł w kazaniu ks. Czesław Sandecki: "Tak niewiele o nich wiemy - o dzieciach, kobietach, mężczyznach, małżeństwach; XI-wiecznych mieszkańcach osad przygrodowych, przedgrodzia Wawelu, których kości odkryto pod płytą Rynku. Tak niewiele o nich wiemy - może o rolnikach, rzemieślnikach, ludziach różnych innych zawodów ale przecież naszych braciach w chrześcijańskiej wierze. Świadczy o tym m.in. sposób ich pochowania".

    "Po skończonej liturgii eucharystycznej doczesne szczątki świętej pamięci zmarłych zostaną złożone w kryptach Bazyliki Mariackiej, by tu oczekiwać na zmartwychwstanie świata. Spoczną - jeśli tak można powiedzieć językiem uwzględniającym obecne ramy terytorialne - w swoim parafialnym kościele, który jak wiemy powstał później () Ci najstarsi bezimienni parafianie - jak chcemy ich nazywać - dołączą do tych, którzy żyli później () To godne dla nich miejsce, ta świątynia, która od XIII wieku jest skarbem i sercem królewskiego miasta Krakowa" - dodał ks. Sandecki.

    Podczas trwających kilka lat prac wykopaliskowych w rejonie Rynku Głównego archeolodzy odsłonili pochówki 216 osób - 60 mężczyzn, 81 kobiet i 65 dzieci, w kilku przypadkach nie udało się zidentyfikować płci.

    Z pochówku w Bazylice Mariackiej wyłączono 13 szkieletów - m.in. mężczyzny ze śladami po trepanacji czaszki, 3 osób podejrzanych o wampiryzm oraz pochodzące z zupełnie innego okresu szczątki 6 Szwedów ściętych w Krakowie podczas najazdu szwedzkiego. Szkielety te zostaną poddane dalszym badaniom naukowym. Ponadto 3 inne szkielety - kobiety, mężczyzny i dziecka zostały przeznaczone na wystawę stałą, która jesienią zostanie otwarta w podziemiach Rynku.

    Pochówki na cmentarzysku pod obecnym Rynkiem były wczesnochrześcijańskim zwyczajem zorientowane na osi wschód-zachód, z głową zmarłego ułożoną w kierunku zachodnim. Groby miały rzędowy układ, zmarłych w większości pochowano w trumnach.

    Szczątki zostały przebadane przez antropologów. Badania dowiodły m.in., że kondycja wczesnośredniowiecznych mieszkańców Krakowa była lepsza, niż w późniejszych wiekach, kiedy wraz z zagęszczeniem populacji pogorszyła się jakość żywienia, a wraz z nią warunki fizyczne ludzi. Wzrosła zachorowalność i śmiertelność.

    "Populacja wczesnośredniowiecznego Krakowa miała się nieźle" - ocenia kierownik Zakładu Antropologii UJ, Henryk Głąb.

    Z badań wynika, że na przykład śmiertelność dzieci nie była tak wysoka jak w późniejszych czasach. Umierało co trzecie, podczas gdy w późniejszych wiekach - prawie połowa.

    Między innymi za sprawą dużej śmiertelności dzieci, przeciętna wieku osób pochowanych na wczesnośredniowiecznym cmentarzysku w Krakowie była z dzisiejszej perspektywy szokująco niska - wynosiła 25 lat. W grupie 216 osobników archeolodzy natrafili na szczątki tylko kilku osób powyżej 60 roku życia.

    Mężczyźni zamieszkujący przedlokacyjny Kraków mieli średnio 171 cm, a kobiety 163-164 cm wzrostu. Bardzo niewiele szkieletów nosiło ślady obrażeń po walce, a nawet urazów na skutek wypadków.

    Naukowcy zauważyli też pewną prawidłowość w usytuowaniu pochówków. "Jeżeli założymy, że drewniana kaplica była tam gdzie obecnie Kościół Mariacki, to osoby pochowane najbliżej charakteryzowała za życia najlepsza kondycja" - powiedział PAP antropolog.

    Ciekawostką jest miejsce pochówku osobnika ze śladami trepanacji czaszki. "Trepanowany mężczyzna był pochowany mniej więcej naprzeciw wejścia do dzisiejszego kościoła. Musiał być osobą znaczącą, skoro zrobiono mu trepanację. Zmarł w wieku 35-40 lat, co we wczesnym średniowieczu było rzadkością" - dodał antropolog. CZO

    PAP - Nauka w Polsce

    wos/ kmad/ krf/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Krakowskie cmentarzysko przedlokacyjne (także Cmentarz św. Wojciecha) - cmentarz usytuowany przed lokacją Krakowa na wyznaczonym w 1257 ówczesnym i obecnym Rynku Głównym. Najprawdopodobniej był to cmentarz ulokowany we wschodnio-południowym kwartylu rynku przy Kościele św. Wojciecha, choć nie wyklucza się istnienia jeszcze wcześniejszego cmentarzyska po zachodniej stronie rynku. Większość szczątków ludzkich odkrytych podczas prac archeologicznych prowadzonych w latach 2004-2010 została ponownie pochowana w krypcie Kościoła Mariackiego, część została udostępniona zwiedzającym w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa "Podziemia Rynku". Katakumby Kapucynów w Palermo – katakumby pod klasztorem Kapucynów w Palermo na Sycylii. Znajdujące się tam mumie, w liczbie około 8000, są mumiami zarówno osób duchownych, jak i świeckich. Początkowo katakumby były przeznaczone dla zmarłych kapucynów tutejszego klasztoru, ale od 1881 zezwolono na pochówek w tym miejscu zamożnych świeckich mieszkańców miasta. Pierwszych zmarłych pochowano tam w XVI wieku, zaś jedną z ostatnich tam pochowanych osób była dwuletnia Rosalia Lombardo, która spoczęła w katakumbach w latach 20. XX wieku. Zmumifikowane ciała są w całości ubrane; stoją, leżą lub wiszą na ścianach. Podzielone są według płci i pozycji społecznej. W poszczególnych salach można zobaczyć m.in.: prałatów, kupców, profesorów, mieszczan w odświętnych strojach; dziewice, które nie zdążyły wyjść za mąż (są w sukniach ślubnych), całe familie, jak również małe dzieci czy kobiety. Grób typu kietrzańskiego – forma pochówku ciałopalnego bezpopielnicowego, stosowana przez ludność kultury łużyckiej. Na pierwsze tego typu pochówki natrafiono podczas prac archeologicznych na cmentarzysku w Kietrzu. Cechą charakterystyczną tego rodzaju pochówków było grzebanie – wcześniej przepalanych – kości zmarłego w drewnianej trumnie (wykonanej w pojedynczej kłodzie). Przeprowadzone badania wskazały, że ta forma pochówku występowała przede wszystkim w pierwszych okresach rozwoju kultury łużyckiej, tj. od ok. 1300 r. p.n.e. do ok. 900 p.n.e.

    Przodozgryz – jako odstępstwo od zgryzu prawidłowego może dotyczyć zarówno samych zębów jak i całych szczęk. Ważne jest ustalenie, czy szczęka i żuchwa są normalnie rozwinięte, czy też występują odstępstwa od normy (np. połączenie makrogenii – zbyt dużej żuchwy z mikrognacją – niedorozwiniętą szczęką górną). Prawie we wszystkich przypadkach przodozgryz wymaga leczenia, gdyż zaburza funkcje gryzienia i życia, może przyczynić się do wystąpienia chorób przyzębia i zaburzeń czynności stawu skroniowo-żuchwowego, a także dlatego, że od osiągnięcia pewnego wieku można go korygować już tylko chirurgicznie. Boguchwała, Bogufała – staropolskie imię żeńskie, złożone z członu Bogu- ("Bóg", ale pierwotnie "los, dola, szczęście") i -chwała ("chwalić, sławić, dziękować"). Prawdopodobnie oznaczało "tę, która sławi szczęście", późn. "tę, która sławi Boga". W źródłach polskich poświadczone od XIII wieku.

    Sinokannemeyeria – rodzaj dużego dicynodonta z długim pyskiem i z dwoma kłami skierowanymi ku dołowi, które wyrastały z zgrubiałych kości szczękowych. Pozostałe zęby zostały zastąpione przez rogowy dziób. Miejsce przyczepu mięśni znajdujące się z tyłu czaszki było dość małe, co sugeruje, że w odróżnieniu od innych dicynodontów Sinokannemeyeria nie miała potężnych mięśni szczęk do ścinania roślin. Większość dicynodontów rozdrabniało pokarm, suwając swe dolne szczęki do przodu i z powrotem do tyłu. Sinokannemeyeria rozdzierała materiał roślinny tylko w przedniej części pyska. Wawel Zaginiony – rezerwat archeologiczno-architektoniczny i stała ekspozycja, mieszczące się w poniemieckim budynku z lat 40. XX wieku, wzniesionym na miejscu dawnych kuchni królewskich na Wawelu. Ukazuje ona architekturę oraz historię średniowiecznego Wzgórza Wawelskiego. Oprócz szczątek dawnych budowli można spotkać tu liczne zabytki odnalezione podczas prac wykopaliskowych.

    Zawiasowce (łac. Arthrodira) – rząd wymarłych szczękowców z gromady ryb pancernych, których szczątki odkryto w słodkowodnych i morkich osadach z okresu dewońskiego (ok. 408-360 mln. lat temu). Wczesne zwierzęta bylły silnie opancerzonymi rybami o spłaszczonym ciele. Miały puste w środku zakrzywine ku dołowi kolce barkowe, którymi mogły zaczepiac się o podłoże lub pomagać sobie podczas poruszania się po dnie. Późniejsze zwierzęta, np. przedstawiciele Coccosteina, były słabiej opancerzone niż Arctolepis, a ich czaszka łaczyła sie z pancerzem tłowiowym stawami po bokach, umożliwiającymi ruchy głowy. Drapieżniki te miały kostne szczęki uzbrojone w ostre wyrostki podobne do kłów z przodu i w krawędzie tnące z tyłu. Tylna część ciała, wraz z ogonem, była nieopancerzona. Kolce barkowe zmalały a u niektórych form zanikły. Kamienica Hipolitów – jeden z oddziałów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, usytuowany przy placu Mariackim w Krakowie. W dwupiętrowej kamienicy mieści się stała wystawa pt. Dom mieszczański, która pokazuje, jak mieszkali krakowianie od XVII do XIX wieku. Budynek, należący niegdyś do rodziny Hipolitów, był wielokrotnie przebudowywany i po gruntownej restauracji został przekazany do użytku muzeum w 2003 roku.

    Krypta – w starożytności podziemny, sklepiony korytarz, w okresie starochrześcijańskim – sklepiona komora grobowa w katakumbach, w wiekach późniejszych – część budynku kościoła (zazwyczaj pod prezbiterium) spełniająca funkcje pochówkowe zmarłych dostojników duchownych i świeckich oraz jako miejsce przechowywania i eksponowania relikwii świętych.

    La Catrina, także La Calavera Garbancera to figurka stworzona przez José Guadalupe Posada, na początku XX wieku, która ochrzczona została przez meksykańskiego malarza i grafika Diego Riverę. La Catrina to dama, kobieta z wyższych sfer, która została spersonifikowana pod postacią szkieletu kobiety w eleganckiej sukni i kapeluszu z piórami, wedle ówczesnej XIX-wiecznej mody. Jest ona symbolem śmierci. Jako, że śmierć i zmarli zajmują szczególne miejsce w kulturze meksykańskiej. W odczuciu Meksykanina śmierć to dalszy ciąg życia, które tu na ziemni jest tylko mgnieniem, czymś przelotnym, nietrwałym, a to prawdziwe zaczyna się dopiero po śmierci. Śmierć jest esencją życia. Stąd jej przedstawienia nie są straszne, dlatego też wizerunki śmierci przedstawiane są w postaci tańczących, pijących i śmiejących się szkieletów, a także w formie wycinanek z cieniutkiej kolorowej bibułki. Z okazji święta zmarłych organizowane są konkursy, a także wielkie wystawy sztuki ludowej, których tematem jest śmierć, np. konkursy poetyckie, na najładniejszy ołtarz ku czci śmierci czy zmarłych. Motyw Catriny pojawia się co roku w czasie obchodów Święta Zmarłych, zarówno w domach jak i na ulicach miast a także za nią przebierają się również ludzie czy zdobne czaszki są elementem dekoracji wielu ołtarzyków.

    Podziemia Rynku Głównego – oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa znajdujący się pod płytą Rynku Głównego. Zajmuje powierzchnię ponad 6 tys. m². Pałac pod Krzysztofory, popularnie zwany Krzysztofory lub niepr. pod Krzysztoforami – zabytkowa kamienica w Krakowie przy ul. Szczepańskiej 2 na rogu Rynku Głównego 35. Siedziba między innymi Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, ze stałą ekspozycją Z dziejów i kultury Krakowa.

    Dodano: 03.06.2010. 01:17  


    Najnowsze