• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • W Brzeziu odkryto łaźnię sprzed tysiąca lat

    06.09.2010. 00:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W Brzeziu (Małopolska) w obrębie wczesnośredniowiecznej osady odkryto pozostałości po łaźni. Zdaniem badaczy, to unikatowe odkrycie w skali polskiej archeologii. Tego typu konstrukcje były jak dotąd znane ze źródeł pisanych. "Przykłady odkrycia przez archeologów w Europie Środkowej średniowiecznych obiektów opisanych w źródłach historycznych nie są częste, toteż każdy taki przypadek wart jest szczególnej uwagi" - mówi Anna Tyniec z krakowskiego Muzeum Archeologicznego. W trakcie badań wykopaliskowych prowadzonych przez Krakowski Zespół do Badań Autostrad odkryto w Brzeziu (pow. Wieliczka) pozostałości dużej osady wczesnośredniowiecznej, datowanej na okres od VIII do poł. XI wieku - chronologię potwierdzają daty dendrochronologiczne z drewna dębowego.

    "Wśród półziemianek na tej osadzie wyróżniał się obiekt o wymiarach 3,5 x 3,5 m, zagłębiony w ziemi na ok. 80 cm. W jego północno-wschodnim narożniku natrafiono na stertę kamieni - piaskowców, kamienie rzecznych, granitów -  które są rzadkie w najbliższej okolicy. Kamienie posiadały ślady zmian termicznych w postaci przepalenia i spękania" - opisuje Tyniec.

    Archeolodzy zauważyli również, że lessowe podłoże, w którym zalegały kamienie nie wykazało śladów palenia ognia w tym miejscu - brakowało jakichkolwiek śladów przepalenia lessu, popiołu czy spalonego drewna.

    "Brak śladów palenia ognia wewnątrz budynku i termiczne zmiany wszystkich kamieni wskazują na to, że mamy do czynienia z wtórnym urządzeniem grzewczym. Utożsamienie obiektu z łaźnią wydaje się w pełni uzasadnione" - uważa archeolożka.

    Wysunięcie takiej hipotezy stało się możliwe dzięki temu, że osadę porzucono nagle i następnie ulegała wieloletniej, samoistnej destrukcji. Porzucenie osady było wynikiem zmian klimatycznych, m.in. większej wilgotności i wynikającego z niej wyraźnego podniesienia poziomu wód gruntowych.

    Według badaczy, gdyby osada w Brzeziu przestała istnieć w wyniku pożaru, identyfikacja wczesnośredniowiecznej łaźni byłaby trudna lub niemożliwa. Płonące, drewniane części naziemne obiektu mogłyby doprowadzić do przepalenia lessowego podłoża, w które obiekt wkopano, także w obrębie sterty kamieni. W konsekwencji archeolodzy mylnie zinterpretowaliby je jako rozwalisko pieca i uznali, że odkryty obiekt stanowił typową półziemiankę mieszkalną o bardzo małej powierzchni użytkowej.

    Przykłady łaźni Słowian były dotychczas znane przede wszystkim z arabskich źródeł pisanych. Możliwe również, że archeolodzy dotychczas niewłaściwie interpretowali podobne konstrukcje.

    "W źródłach arabskich można natrafić na opisy dotyczące częściowo zagłębionych w ziemię budowli drewnianych z terenów słowiańskich. W przeciwieństwie do rozpowszechnionych także na innych terenach naziemnych budynków o różnej konstrukcji ścian i dachów, budynki częściowo zagłębione w ziemię nie były powszechnie znane poza Europą wschodnią i środkową, toteż autorzy arabscy uznawali je za coś wyróżniającego budownictwo Słowian" - wyjaśnia Tyniec.

    Jeden z opisów "łaźni" pozostawił Ibrahim ibn Jakub, podróżnik arabski, który był członkiem poselstwa dyplomatycznego kalifatu kordobańskiego na dwór cesarza Ottona I w X wieku. Opisał dom wykonany z drewna z zatkanymi szczelnie z pomocą mchu szparami. Wewnątrz miał się znajdować w jednym z narożników kamienny piec oraz zbiornik na wodę, którą rozprowadzało się na rozgrzanym piecu, by powstały kłęby pary.

    Archeolodzy nie mają wątpliwości, że Ibrahim ibn Jakub opisał łaźnię, gdyż w dalszej części tekstu pojawiają się informacje o korzyściach higienicznych i zdrowotnych wynikających z przebywania wewnątrz konstrukcji.

    Badania osad wczesnośredniowiecznych z VIII-X wieku z terenu Polski dostarczają znalezisk różnych typów budynków. Wśród nich są częściowo zagłębione w ziemię lub naziemne o konstrukcjach ścian wspartych na słupach lub zrębowych.

    Odkrywane na stanowiskach archeologicznych obiekty odpowiadające opisom wczesnośredniowiecznych łaźni są zwykle traktowane jako budynki mieszkalne zaopatrzone w urządzenie grzewcze usytuowane w narożniku. Jednak zdaniem Anny Tyniec, prawdopodobne jest, że były to łaźnie - podobne do tych znanych z analogii etnograficznych, np. z tradycyjnych łaźni fińskich.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Obiekt archeologiczny - nieruchomy zabytek archeologiczny obejmujący jedną lub kilka jednostek stratygraficznych. Jest to wyróżniona ze względu na funkcję lub formę część stanowiska archeologicznego. Obiekty archeologiczne mogą być zagłębione w podłoże (np. domostwa zagłębione, jamy grobowe czy jamy zasobowe), bądź też wzniesione na powierzchni podłoża (np. mury). Obiekt zagłębiony zazwyczaj posiada wypełnisko, czyli jest wypełniony ziemią lub innym materiałem organicznym (np. popiołem) lub nieorganicznym (np. gruzem ceglanym), który został bądź to wrzucony celowo do zagłębienia po zaprzestaniu jego użytkowania, bądź też osadził się w sposób naturalny po porzuceniu danego miejsca przez człowieka. Obiekty dzielą się na proste i złożone. Przykładowe obiekty proste to jamy zasobowe, piece garncarskie, studnie itp. W skład obiektów złożonych wchodzi wiele obiektów prostych np. stanowisko składające się z wielu pomieszczeń, konstrukcje mieszkalne itp. Holocaust Studies and materials - anglojęzyczna mutacja rocznika naukowego powstającego w kręgu badaczy skupionych wokół Centrum Badań nad Zagładą Żydów. Prezentuje wybory najciekawszych artykułów opublikowanych w ciągu trzech w polskiej edycji rocznika Zagłada Żydów. Studia i Materiały. Wydawnictwo ciągłe poświęcone w całości tematyce związanej z Zagładą Żydów. Pismo adresowane jest nie tylko do grupy badaczy zajmujących się Zagładą, lecz także do studentów i wszystkich zainteresowanych tym tematem. Każdy z numerów rocznika stanowi swoistą całość monograficzną. Autorzy publikacji reprezentują różne generacje i podejścia badawcze. Wspólnym mianownikiem łączącym ich teksty jest waga, jaką poświęcają sprawie traktowania i krytyki źródeł historycznych. Ważną częścią pisma jest rozbudowany dział omówień i recenzji. Zagłada Żydów. Studia i Materiały - pismo naukowe powstałe w kręgu badaczy skupionych wokół Centrum Badań nad Zagładą Żydów. Wydawnictwo ciągłe poświęcone w całości tematyce związanej z Zagładą Żydów. Pismo adresowane jest nie tylko do grupy badaczy zajmujących się Zagładą, lecz także do studentów i wszystkich zainteresowanych tym tematem. Każdy z numerów rocznika stanowi swoistą całość monograficzną. Autorzy publikacji reprezentują różne generacje i podejścia badawcze. Wspólnym mianownikiem łączącym ich teksty jest waga, jaką poświęcają sprawie traktowania i krytyki źródeł historycznych. Ważną częścią pisma jest rozbudowany dział omówień i recenzji. Od roku 2008 pismo posiada edycję anglojęzyczną zatytułowaną Holocaust Studies and Materials

    Fundament pod maszynę to rodzaj fundamentu, przeznaczonego do montażu na nim konkretnego rodzaju maszyny (lub urządzenia) i przenoszenia na grunt obciążeń statycznych oraz dynamicznych, generowanych podczas pracy danej maszyny. W przeciwieństwie do fundamentów budynków i budowli, które stanowią element składowy danego obiektu budowlanego, fundamenty pod maszyny stanowią odrębną budowlę, nawet jeżeli zlokalizowane są wewnątrz budynku, np. hali określonego zakładu czy fabryki. Ta specyfika tego rodzaju fundamentów znalazła swoje odzwierciedlenie w przepisach prawa budowlanego, w definicji budowli, w której fundamenty pod maszyny i urządzenia zostały literalnie wyszczególnione są w ramach listy przykładowych obiektów budowlanych będących budowlą, jako odrębne pod względem technicznym części przedmiotów składających się na całość techniczno-użytkową. Fundamenty tego rodzaju kształtuje się jako samodzielne konstrukcje budowlane, oddzielone (np. poprzez odpowiednie posadowienie, wykonanie dylatacji i inne) od konstrukcji budynku, w którym są zlokalizowane, tak aby przenoszone obciążenia, szczególnie obciążenia dynamiczne, nie były przenoszone na konstrukcję budynku. Stosowane są tu zarówno fundamenty bezpośrednie (np. bloki fundamentowe, skrzynie, ruszty lub inne), jak i pośrednie (np. pale, studnie lub inne). Każdy taki fundament projektowany jest pod konkretnego rodzaju maszynę generującą określone obciążenie pewnego specyficznego rodzaju (np. maszyny udarowe, nieudarowe; ruch postępowo-zwrotny, obrotowy) i różnej wielkości. Półuncjała (Semiuncjała) była pierwszym pismem stworzonym w średniowieczu. Badacze pisma charakteryzują kilka odmian półuncjały, a różnice wynikają z rozbicia wczesnośredniowiecznej Europy na państwa narodowe i plemienne oraz z ukształtowania się kilku, utrzymujących bardzo słabe kontakty, ośrodków władzy i kultury.

    Zbiornik w niecce z osiadania – zbiornik antropogeniczny powstajacy przez gromadzenie wód gruntowych i opadowych w zagłębieniach będących rezultatem osiadania terenu. Są to pod względem hydrologicznym – w zależności od podłoża i sytuacji hipsometrycznej – bezodpływowe chłonne bądź ewapotranspiracyjne baseny retencyjno-sedymentacyjne lub zagłębienia zmieniające dotychczasowy profil podłużny doliny rzecznej w zbiorniki reolimniczne. Charakteryzują się zwykle niewielką głębokością (do kilku m) i powierzchnią (do kilku ha). Procesowi hydrologicznego kształtowania tego typu zbiorników, jako konsekwencji zmian stosunków wodnych odpowiadających przemianom orograficznym, towarzyszy szereg przemian o charakterze biotopowym i biocenotycznym, których wyrazem jest spontaniczna zmiana warunków siedliskowych z lądowych na wodno-lądowe i wodne z powolną przebudową składu gatunkowego włącznie. Kiva – prostokątne lub okrągłe pomieszczenie, zazwyczaj wykonane z cegły adobe lub kamienia, czasem zagłębione częściowo w ziemi, służące północnoamerykańskim Indianom z plemion Hopi i Pueblo do celów obrzędowych. Także rodzaj podobnych prekolumbijskich budowli, owalnych i częściowo zagłębionych w ziemi, tworzonych na południowym zachodzie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych przez przodków tamtejszych Indian, m.in. z kultury Anasazi, prawdopodobnie także w celach religijnych.

    Historia Estonii: Osiedlenie się ludzi na terenach stanowiących dziś obszar Estonii stało się możliwe po tym, jak zniknął stamtąd lód z ostatniej epoki lodowej w okresie mezolitu 11-13 tysięcy lat temu. Najstarsza znana osada ludzka w Estonii znajduje się nad rzeką Parnawa, niedaleko wioski Puilli. Datowana jest na początek IX wieku p.n.e. Znane są także ślady wspólnot łowców i rybaków mieszkających ok. 6500 r. p.n.e. niedaleko miasta Kunda. Kości i narzędzia podobne do tych znajdowanych w Kunda odkryto również na Łotwie, północnej Litwie i południowej Finlandii. Naśladownictwo kamieni szlachetnych – częste w jubilerstwie zastosowanie tańszych kamieni i innych materiałów, mających naśladować kamienie szlachetne.

    Imitacje kamieni (kamienie ozdobne) – kamienie i inne materiały mające naśladować kamienie szlachetne, preparowane całkowicie lub częściowo ludzką ręką. Imitacje kamieni przypominają wyglądem (zwłaszcza barwą) swoje naturalne odpowiedniki, ale ich własności fizyczne i chemiczne są inne.

    Przed uzyskaniem pierwszych kamieni syntetycznych w jubilerstwie próbowano wprowadzić na rynek tzw. kamienie rekonstruowane. Metoda ta polegała na stapianiu proszku lub drobnych kamieni w wysokiej temperaturze, a następnie powolnym ich ochładzaniu. Otrzymywano w ten sposób duże kamienie.

    Pożar Gniezna w 1819 roku: Do dnia wybuchu pożaru w Gnieźnie, większość budynków zbudowana była w całości bądź w części z drewna. Także murowane budynki zawierały liczne drewniane elementy, w tym pokryte gontem lub strzechą dachy. W 1818 roku podczas inspekcji budowlanej miasta, komisarz Regencji naliczył w mieście 451 domów w tym tylko 32 murowane (7%) i 113 szachulcowe. Reszta, czyli około 306 (68%) było konstrukcji drewnianej. Za znaczną część budynków murowanych uchodzić mogły kanonie stojące na Wzgórzu Lecha i w jego sąsiedztwie. Ogólnie, zabudowa miejska była ciasno ustawiona oraz łatwopalna co sprzyjało rozprzestrzenianiu się ognia. Biblioteka Śląska w Katowicach – biblioteka publiczna i wojewódzka o statusie naukowym, samorządowa jednostka kultury. Gromadzi, opracowuje i udostępnia różnorodne zbiory, ze szczególnym uwzględnieniem piśmiennictwa dotyczącego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego oraz nauk społecznych i humanistycznych. Książnica śląska jest jedną z piętnastu bibliotek w Polsce, które mają prawo do egzemplarza obowiązkowego wszystkich publikacji ukazujących się w kraju. Dzięki temu jej księgozbiór jest na bieżąco uzupełniany o nowości wydawnicze i może służyć jako podstawa źródłowa do badań prowadzonych w ośrodkach akademickich.

    Zlodowacenie południowopolskie (zlodowacenia południowopolskie, zlodowacenie krakowskie, zlodowacenie Sanu, w systemie alpejskim - Mindel, a Ameryce Północnej - Illinois) - największe ze zlodowaceń na terenie Polski w plejstocenie (objęło ok. 90% powierzchni kraju). Jego trwanie jest określane na 730-430 tys. lat temu. Poprzedza je interglacjał przasnyski (podlaski), a po nim nastąpił interglacjał mazowiecki (wielki). Obszar zlodowacenia krakowskiego pozbawiony jest wszelkich form glacjalnych, przeważa tu rzeźba strukturalna i erozyjna. Osady tego zlodowacenia zachowały się przede wszystkim w środkowej i północnej Polsce, pod utworami młodszych ogniw czwartorzędu. Częściowo też jednak (zwłaszcza na południu kraju) zostały one zniszczone w wyniku późniejszej denudacji. Te osady to przede wszystkim piaski i żwiry fluwioglacjalne, a także iły warwowe. W trakcie tych zlodowaceń obszar Jury Krakowsko-Częstochowskiej był prawdopodobnie wolny od lodu, gdyż nie znaleziono na tym obszarze osadów genezy glacjalnej, a rzeźba (skałki jurajskie) nie nosi śladów egzaracji (erozji lodowcowej). Eksploracja obiektów - wypełniska oraz obiekty eksplorowanemetodą stratygraficzną. Każdy obiekt, czy to znajdujący się przeszłości na powierzchni ziemi czy też będący pierwotnie w ziemi, ma swoją stratyfikację. Oznacza to, iż obiekty są eksplorowane jako odrębne jednostki. Pozyskany materiał archeologiczny nie może zostać przemieszany z tym pochodzącym z warstw otaczających obiekt. Metoda ćwiartkowa eksploracji obiektu - stosowana jest przy badaniu kurhanów, jam, wypełnisk. Badany obiekt dzielony jest na ćwiartki. Wyznaczane są one w terenie za pomocą dwóch krzyżujących się pod kątem prostym linii. Wzdłuż nich rysowane są przekroje przez stratyfikację. Eksploracja w tym wypadku możliwa jest na kilka sposobów. Usuwanie przeciwległych ćwiartek i dokumentacja przekrojów, pozostawienie wzdłuż linii świadków które po zadokumentowaniu zostaną usunięte. W przypadku niewielkiego obiektu możliwe jest wyeksplorowanie jego połowy. W takim wypadku wystarczy jedna linia cięcia. Po zadokumentowaniu profilu wydobywana jest całość obiektu. Dokumentacja każdego eksplorowanego obiektu powinna zostać wykonana w trzech wymiarach. Umożliwi to trójwymiarową rekonstrukcję kształtu i układu warstw obiektu w przyszłości. Podczas eksploracji obiektu badacz z dużą dozą prawdopodobieństwa natrafi na liczne zabytki ruchome.

    Strój zagłębiowski – strój ludowy używany na terenach Zagłębia Dąbrowskiego. Widoczne są wpływy 3 typów ubiorów: mazowieckiego, śląskiego (tzw. rozbarsko-bytomski) oraz siewierskiego (zwanego też siewiersko-będzińskim czy będzińskim), mającego wiele analogii ze strojem małopolskim. Strojem właściwym dla Zagłębia jest właśnie ten ostatni. Został dość szybko zarzucony, jednak udało się zrekonstruować jego wygląd na podstawie strojów z przełomu XIX/XX w. Sampling, sampling probabilistyczny – w archeologii, jedna z technik prowadzenia badań powierzchniowych. Przedmiotem badań są fragmenty interesującego nas rejonu na których prowadzi się szczegółowe badania. W przypadku kiedy zachodzi konieczność szybkiego przeprowadzenia badań i równocześnie brakuje środków finansowych lub czasu, archeolodzy decydują się na zastosowanie tego rodzaju badań.

    Dodano: 06.09.2010. 00:04  


    Najnowsze