• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Warszawscy archeolodzy zbadali nietypowe średniowieczne cmentarzysko

    02.09.2011. 00:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W Twarogach Lackich (Podlaskie) archeolodzy z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego przebadali wykopaliskowo kilkadziesiąt grobów z XII-XIV wieku. Część z nich była obudowana wielkimi kamieniami.

    "Badana przez nas nekropola stanowi dowód na to, że w średniowiecznej Polsce przez długi czas żywe były praktyki przedchrześcijańskie. Wśród kilkudziesięciu zmarłych złożonych w grobach znalazło się bowiem kilka pochówków ciałopalnych" - wyjaśnia kierownik wykopalisk Michał Dzik.

     

    Archeolodzy natknęli się na cmentarzysko dopiero w 2007 roku, w trakcie badań powierzchniowych, polegających na poszukiwaniu, głównie na polach uprawnych, dawnych wytworów rąk ludzkich, w tym fragmentów ceramiki.

    "Od lokalnej społeczności dowiedzieliśmy się o położonym wśród pól ornych niewielkim nieużytku pokrytym kamieniami, nazywanym +Cmentarzyskiem Jaćwingów+ oraz +Kamionką+" - mówi archeolog.

    Na jego powierzchni badacze przeszłości ujrzeli szczyty kilku dużych głazów częściowo zagłębionych w ziemi. Ich układ sugerował obecność tzw. grobów w obudowach kamiennych, charakterystycznych dla wczesnośredniowiecznych cmentarzysk na Wysoczyźnie Drohiczyńskiej.

    Już w czasie pierwszego sezonu wykopaliskowego w 2007 r., kiedy pracami kierowała prof. Elżbieta Kowalczyk-Heyman, okazało się, że istotnie umiejscowiona tam jest nekropola. Korzystali z niej zamieszkujący okolice Słowianie, a nie Jaćwingowie - lud bałtycki zamieszkujący ziemie ponad 100 km na północ od Wysoczyzny Drohiczyńskiej. Jednak aż do tegorocznych badań nie było jasne, jak należy szacować jej wiek.

    "Badania podjęte w 2011 roku pozwoliły na określenie funkcjonowania nekropoli w Twarogach Lackich na czas od XII w. po XIV stulecie. Użytkowanie jej po późne średniowiecze jest szczególnie interesujące w kontekście wyników badań historycznych, wskazujących na znaczne wyludnienie regionu w tym czasie spowodowane licznymi najazdami" - wyjaśnia Michał Dzik.

    W trakcie dotychczasowych trzech sezonów wykopalisk odkryto 35 grobów. Zmarłych umieszczano w płytkich grobach, więc niektóre szkielety uległy całkowitemu zniszczeniu. Często jedynym śladem po pochówku były przedmioty włożone wraz z nieboszczykiem do grobu, a także stwierdzone na poziomie złożenia zmarłych wysokie stężenie fosforu w glebie.

    Kilku zmarłych złożono na cmentarzysku po uprzedniej kremacji.

    "Pochówki ciałopalne pochodzą z drugiej połowy XII wieku, co wskazuje na długie utrzymywanie się w tej okolicy przedchrześcijańskich zwyczajów pogrzebowych" - uważa archeolog.

    Naukowcy odkryli kilka grobów obudowanych kamiennymi konstrukcjami. Niektóre z zachowanych głazów ich obstaw mają ponad metr szerokości. Po zakończeniu badań najlepiej zachowane zrekonstruowano, dzięki czemu osoby zainteresowane mają możliwość obejrzenia, jak wyglądały te wczesnośredniowieczne mogiły.

    "A są to konstrukcje dość unikatowe, bowiem na terenie Polski występują jedynie na części Mazowsza i Podlasia" - mówi Michał Dzik.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

     

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Sampling, sampling probabilistyczny – w archeologii, jedna z technik prowadzenia badań powierzchniowych. Przedmiotem badań są fragmenty interesującego nas rejonu na których prowadzi się szczegółowe badania. W przypadku kiedy zachodzi konieczność szybkiego przeprowadzenia badań i równocześnie brakuje środków finansowych lub czasu, archeolodzy decydują się na zastosowanie tego rodzaju badań. Carrowmore (irl. An Cheathrú Mhór) – jedno z 4 dużych cmentarzysk megalitycznych z grobami korytarzowymi w Irlandii. Pozostałe cmentarzyska to: cmentarzysko w dolinie rzeki Boyne (Newgrange, Knowth i Dowth), Loughcrew i Carrowkeel. Carrowmore charakteryzuje się największą koncentracją grobów, chociaż tutejsze groby są mniejsze i prostsze w konstrukcji niż znane z innych irlandzkich miejsc. Cmentarzysko zajmuje obszar ponad 1 km². Część grobów stoi na prywatnych gruntach. Obecnie około 30 różnie zachowanych grobów jest rozmieszczonych wokół grobowca centralnego (nr 51). Groby zostały ponumerowane przez George’a Petriego podczas tworzenia pierwszego "Ordnance Survey of Britain and Ireland" w 1837 r. W tamtym czasie musiało istnieć więcej grobów (przynajmniej 25), a obecne luki w numeracji wskazują, że część z nich uległa zniszczeniu. System numeracji Petriego jest używany do dziś. Młynówka – pagórek na wyspie Wolin, oddalony od centrum miasta Wolina o ok. 1 km w kierunku północnym. Archeolodzy odkryli tu cmentarzysko birytualne z IX– XII wieku z bogato wyposażonymi grobami m. in. w inwentarzu znajdowały się paciorki i inne ozdoby, naczynia ceramiczne i nieceramiczne (misa wykonana z brązu), tzw. pisanka, lunula. Wśród grobów ciałopalnych można wymienić takie typy jak: jamowe, popielnicowe i typu Alt Käbelich (nie zawierały urn).

    Grób typu kietrzańskiego – forma pochówku ciałopalnego bezpopielnicowego, stosowana przez ludność kultury łużyckiej. Na pierwsze tego typu pochówki natrafiono podczas prac archeologicznych na cmentarzysku w Kietrzu. Cechą charakterystyczną tego rodzaju pochówków było grzebanie – wcześniej przepalanych – kości zmarłego w drewnianej trumnie (wykonanej w pojedynczej kłodzie). Przeprowadzone badania wskazały, że ta forma pochówku występowała przede wszystkim w pierwszych okresach rozwoju kultury łużyckiej, tj. od ok. 1300 r. p.n.e. do ok. 900 p.n.e. Stanowisko archeologiczne w Lăpuş – cmentarzysko z okresów brązu D i prawdopodobnie również Hallstatt A1. Odkryto na nim kilkadziesiąt grobów kurhanowych, wysokich na 5 metrów i o średnicy od 20 do 100 metrów. Były to groby ciałopalne, bezpopielnicowe.

    Stanowisko archeologiczne w Lăpuș – cmentarzysko z okresów brązu D i prawdopodobnie również Hallstatt A1. Odkryto na nim kilkadziesiąt grobów kurhanowych, wysokich na 5 metrów i o średnicy od 20 do 100 metrów. Były to groby ciałopalne, bezpopielnicowe. Cmentarzysko z kręgami kamiennymi w Grzybnicy - stanowisko archeologiczne położone ok. 3 km na północ od wsi Grzybnica, niedaleko Koszalina, pochodzące z I-III wieku. Na porośniętym lasem terenie widoczne są kręgi kamienne i kurhany. Odkryte przez archeologów przedmioty z wyposażenia grobów należą do kultury wielbarskiej.

    Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej im. Kazimierza Michałowskiego (ang. Polish Centre of Mediterranean Archaeology, w skrócie PCMA) - samodzielna placówka badawcza Uniwersytetu Warszawskiego. Pod obecną nazwą istnieje od 1990 roku. Do głównych celów Centrum należy organizacja oraz koordynacja badań archeologicznych, konserwatorskich i rekonstrukcyjnych w północno-wschodniej Afryce, na Bliskim Wschodzie oraz na Cyprze. Prace Centrum są prowadzone na stanowiskach obejmujących szeroki horyzont czasowy, od czasów prehistorycznych, poprzez wszystkie okresy historyczne starożytnych cywilizacji śródziemnomorskich, aż po późny antyk i arabskie wczesne średniowiecze. Oprócz prowadzenia badań terenowych do zadań Centrum należy kompleksowa dokumentacja znalezisk, publikacja wyników badań. Centrum zarządza Stacją Badawczą w Kairze. Kultura lateńska – sama nazwa pochodzi od eponimicznego stanowiska archeologicznego La Tène nad jeziorem Neuchâtel w Szwajcarii, w czasie badań archeologicznych w XIX wieku na tym stanowisku odkryto znaczne ilości zabytków związanych z ludnością celtycką. Archeolodzy terminem La Tène określają zbiór cech kulturowych charakterystycznych dla ludności celtyckiej, jednak kultura lateńska nie jest jednoznacznie tożsama z kulturą Celtów, gdyż niektóre grupy ludności celtyckiej znalazły się poza oddziaływaniem kultury lateńskiej (badania językowe). Kultura lateńska wykrystalizowała się na miejscowym podłożu kultury halsztackiej.

    Rodzimowierstwo słowiańskie (czasami także słowianowierstwo) – system wierzeń etnicznych odwołujących się do tradycji przedchrześcijańskich, głównie wspólnoty słowiańskiej – czasem z elementami mogącymi wywodzić się z mitologii i legend dawnych plemion zamieszkujących obecne tereny Polski przed osadnictwem słowiańskim (lub z tym osadnictwem się przenikającymi) jak ludność germańska, bałtycka (Prusowie), czy nawet celtycka, dla których wspólnym mianownikiem była świętość natury. Zespół poglądów opartych na mitologii słowiańskiej i zachowanych obyczajach lokalnej społeczności. Największy powrót do wierzeń etnicznych miał miejsce w Polsce w 1037 r. w czasie powstania ludowego.

    Rodzimowierstwo słowiańskie (czasami także słowianowierstwo) – system wierzeń etnicznych odwołujących się do tradycji przedchrześcijańskich, głównie wspólnoty słowiańskiej – czasem z elementami mogącymi wywodzić się z mitologii i legend dawnych plemion zamieszkujących obecne tereny Polski przed osadnictwem słowiańskim (lub z tym osadnictwem się przenikającymi) jak ludność germańska, bałtycka (Prusowie), czy nawet celtycka, dla których wspólnym mianownikiem była świętość natury. Zespół poglądów opartych na mitologii słowiańskiej i zachowanych obyczajach lokalnej społeczności.

    Cmentarz żydowski w Łodzi – cmentarz w Łodzi założony w 1892 roku, położony w południowej części Bałut, na niewielkim wzniesieniu pomiędzy ulicami Bracką, Zagajnikową, Zmienną i Inflancką; największa w Polsce pod względem powierzchni nekropola żydowska (42 ha, ponad 230 tys. pochowanych, w tym ok. 45 tys. stanowią mogiły zmarłych i zamordowanych w okresie funkcjonowania łódzkiego getta). Elżbieta Jastrzębowska - prof. dr hab., historyk sztuki wczesnochrześcijańskiej. Studiowała archeologię śródziemnomorską na Uniwersytecie Warszawskim pod kierunkiem Kazimierza Michałowskiego i Anny Sadurskiej oraz archeologię chrześcijańską w Rzymie i Fryburgu Bryzgowijskim, gdzie się doktoryzowała pod kierunkiem profesora Waltera N. Schumachera. Habilitowała się w roku 1993, tytuł profesora uzyskała w roku 2001. Od 1990 r. wykłada sztukę rzymską, wczesnochrześcijańską i wczesnobizantyjską na UW. W latach 2005-2009 kierowała Stacją Naukową PAN w Rzymie. Kierownik Zakładu Archeologii Klasycznej w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.

    Awdańcy – potężny ród rycerski pochodzenia germańskiego w dawnej Polsce, używający herbu Avdank. Dokładne pochodzenie rodu Awdańców, jak również czas i okoliczności w jakich przybyli na ziemie polskie, nie zostały jak dotąd całkowicie wyjaśnione. Na temat pochodzenia tego rodu sformułowano szereg, mniej lub bardziej prawdopodobnych teorii. Z racji dużej dowolności w interpretowaniu faktów historycznych, jak również braku oparcia w źródłach pisanych, teorie te należy na razie uznać za daleko posunięte hipotezy, wymagające weryfikacji na drodze badań historycznych. Mimo wielu niepewności i znaków zapytania dotyczących pochodzenia rodu Awdańców, wielu badaczy zgadza się, że założyciele tego rodu mogli być z pochodzenia Skandynawami lub Anglosasami, a przybyli do Polski na przełomie X-XI wieku. Ród Awdańców największe znaczenie osiągnął w XI-XII wieku, kiedy jego członkowie piastowali wysokie godności dworskie i kościelne. Do historycznych przedstawicieli Awdańców należeli m.in.: Michał, prawdopodobny fundator klasztoru w Lubiniu, oraz jego synowie – Skarbimir, wychowawca, następnie palatyn (wojewoda) Bolesława III Krzywoustego, wspomagający go w walce ze Zbigniewem i w wojnach na Pomorzu, fundator kościoła w Skalbmierzu, skazany na oślepienie za bunt w 1117 przeciwko księciu, jak i Michał Awdaniec, kanclerz Bolesława III Krzywoustego ok. 1112/13. Kolebką rodu Awdańców były okolice Lubinia, Krzywinia i Kościana w Wielkopolsce. Ród stracił znaczenie w XIV wieku;. Po śmierci św. Stanisława ród Awdańców udał się wraz z Bolesławem Śmiałym na emigrację na Węgry. Polski Cmentarz Wojenny w Bolonii, wł. Cimitero di guerra polacco – największa nekropola spośród czterech polskich cmentarzy usytuowanych na ziemi włoskiej. Spoczywa tam 1432 żołnierzy 2 Korpusu Polskiego poległych w walkach na Linii Gotów, w Apeninie Emiliańskim i w bitwie o Bolonię (w tym 18 żołnierzy nieznanych z nazwiska). Wśród nich znajdują się także groby 14 zmarłych w latach 1947 - 1957.

    Cmentarzysko to termin w archeologii oznaczający pozostałość po miejscu, gdzie ludność chowała swoich zmarłych (nazywane tak w odróżnieniu od dzisiejszych cmentarzy). Groby na cmentarzyskach mogą być np. szkieletowe lub ciałopalne- jamowe lub popielnicowe, płaskie lub kurhanowe.

    Dodano: 02.09.2011. 00:19  


    Najnowsze