• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Węgierscy naukowcy odkrywają dinozaura przemieszczającego się z wyspy na wyspę

    25.06.2010. 19:12
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Archeologowie z Węgier odkryli szczątki krótkorogiego dinozaura, który jak wcześniej sądzono, występował wyłącznie w Ameryce Północnej i Azji. Członkowie Węgierskiej Akademii Nauk (MTA) są przekonani, że ceratopsy dotarły na Węgry z Azji przemieszczając się z wyspy na wyspę przez starożytny Ocean Tetydy, by znaleźć się w miejscu, które tworzy dzisiejszą Europę. Odkrycie, opisane w czasopiśmie Nature, zapowiadane jest jako niezwykle istotne i w jego świetle pojawiły się już głosy nawołujące do ponownego zbadania biogeografii tamtych czasów.

    Skamieliny roślinożernego dinozaura, który jak się uważa był długi na około 150 centymetrów, ważył 25-30 kilogramów i miał mały róg oraz pysk przypominający dziób papugi, znalazł ubiegłego lata archeolog z MTA, Attila Osi, na stanowisku Iharkút, w górach Bakony w zachodnich Węgrzech.

    Naukowcy długo zakładali, że ceratopsy, czyli rogate dinozaury, występowały wyłącznie po stronie północno-amerykańskiej i azjatyckiej superkontynentu Laurazji, ale nie w środku części europejskiej. Kiedy superkontynent rozpadł się w okresie późnej kredy, paleontologowie założyli, że fauna również się podzieliła - zasadniczo nie odkryli zbyt wiele elementów wspólnych między mieszkańcami Europy, a ich pobratymcami z byłego superkontynentu.

    Niemniej odkrycie dr Osi wydaje się podważać tę teorię, jak to sam szczegółowo przedstawił w zeszłym miesiącu w czasopiśmie Nature, w artykule którego współautorami są Richard Butler, pracownik naukowy Fundacji Humboldta przy Bayerische Staatssammlung für Paläontologie und Geologie (Bawarskie Zbiory Państwowe Paleontologii i Geologii) w Niemczech oraz David Weishampel z Ośrodka Anatomii Funkcjonalnej i Ewolucji przy Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa, USA.

    Podkreślają, że szczątki nowo odkrytego ceratopsa - nazwanego Ajkaceratops kozmai od nazwy Ajka, miasta rodzinnego dr Osi oraz na część węgierskiego geologa Karoly'a Kozmy - sprawiły, iż pogląd jakoby występowanie tych stworzeń było geograficznie ograniczone do Azji i zachodniej części Ameryki Północnej jest "nazbyt uproszczony" oraz stwierdzili, że teoria ta "wymaga ponownej oceny".

    Naukowcy podkreślili, że odkrycie skamieliny liczącej 85 milionów lat "bezsprzecznie wykazuje, że ceratopsy występowały w Europie w okresie późnej kredy". Gdy weźmiemy pod uwagę, że "zważywszy na niedawne odkrycie prawdopodobnych zębów leptoceratopsa w Szwecji" gatunki te "mogły dotrzeć do Europy w dwóch niezależnych rzutach". Prawdopodobne odkrycie w 2006 r. pojedynczych zębów leptoceratopsa w kotlinie Kristianstad, w południowej Szwecji, ogłoszono jako pierwszy ślad rogatego dinozaura w Europie.

    Dr Osi wraz z kolegami jest przekonany, że Ajkaceratops kozmai najprawdopodobniej przybył na Węgry z Azji przemieszczając się z wyspy na wyspę, pokonawszy archipelag, który obecnie tworzy Europę.

    "Obecność ceratopsów w zachodnim archipelagu Tetydy jest prawdopodobnie konsekwencją wyjścia z Azji na początku późnej kredy, prawdopodobnie poprzez przemieszczanie się z wyspy na wyspę przez Ocean Tetydy" - napisali autorzy. "Rozproszenie mogła ułatwić subdukcja Oceanu Tetydy wzdłuż południowego obrzeża azjatyckiego, w wyniku której powstały łuki wysp w tym regionie.

    "W ten sposób Ajkaceratops kozmai wprowadza nową zawiłość do naszej wiedzy na temat fauny dinozaurów z okresu późnej kredy i wskazuje na potrzebę ponownej oceny bieżących hipotez biogeograficznych."

    Przewodniczący MTA, Jozsef Palinkas, zgadza się, że odkrycia wymagają przemyślenia dróg migracji i obszarów występowania kręgowców lądowych w okresie późnej kredy.

    Nazwisko dr Osi po raz pierwszy trafiło na pierwsze strony gazet 10 lat temu, kiedy odkopał niewielką, intrygująco wyglądającą kość w czasie geologicznej sesji badawczej na stanowisku Iharkút. Później okazało się - według MTA - że trzymał w ręku pierwszą skamielinę dinozaura, jaką odnaleziono na Węgrzech.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Ajkaceratops – rodzaj neoceratopsa należący prawdopodobnie do rodziny Bagaceratopidae. Żył w późnej kredzie na terenach Europy. Został opisany w 2010 roku przez Attilę Ősiego i współpracowników w oparciu o szczątki kilku osobników odkryte w datowanych na santon osadach stanowiska Iharkút w węgierskiej formacji Csehbánya. Holotypem są złączone kości przedszczękowe i dziobowe z fragmentami kości szczękowych (MTM V2009.139.1). Oprócz niego odkryto również cztery kości przedzębowe prawdopodobnie należące do przedstawicieli tego samego gatunku. Wieku największego z odnalezionych osobników nie można ustalić z całą pewnością, jednak prawdopodobnie był on dorosły, na co wskazuje złączenie kości dziobowych z przedszczękowymi, kości przedszczękowych ze sobą oraz bardzo silne zakrzywienie kości dziobowych, przedszczękowych i przedzębowych na całej ich długości. Ősi i współpracownicy ocenili jego długość na około 1 m, co dowodzi, że był znacznie mniejszy od prawdopodobnie blisko z nim spokrewnionych i współczesnych mu ceratopsów. Ajkaceratops należy do kladu Coronosauria (obejmującego ostatniego wspólnego przodka protoceratopsa i triceratopsa oraz wszystkich jego potomków), jednak jego dokładna pozycja filogenetyczna pozostaje niejasna – prawdopodobnie jest on najbliżej spokrewniony z ceratopsami z grupy Bagaceratopidae (zdaniem autorów prawdopodobnie parafiletycznej), takimi jak Magnirostris i Bagaceratops, której przedstawiciele znani byli wcześniej jedynie z górnokredowych osadów we wschodniej Azji. Ajkaceratops jest jednym z pierwszych ceratopsów, których szczątki odnaleziono w Europie, a jego odkrycie dowodzi, że ceratopsy co najmniej dwukrotnie niezależnie dotarły do Europy w późnej kredzie. Gatunkiem typowym tego rodzaju jest A. kozmai. Nazwa rodzajowa Ajkaceratops pochodzi od miasta Ajka, w pobliżu którego odkryto szczątki dinozaura, oraz greckiego słowa ceratops, oznaczającego „rogate oblicze”. Nazwa gatunkowa honoruje Károlya Kozmę. Protoceratops – rodzaj niewielkiego ceratopsa z rodziny Protoceratopsidae. Występował pod koniec kredy na terenach Azji. Nazwa rodzajowa tego dinozaura składa się z greckich słów proto – pierwszy, cerat – róg i ops – twarz i oznacza „pierwsze rogate oblicze”, natomiast nazwa gatunkowa gatunku typowego, andrewsi, honoruje Roya Chapmana Andrewsa – amerykańskiego paleontologa. Bagaceratopidae – rodzina dinozaurów z grupy ceratopsów (Ceratopsia). Została nazwana w 2003 roku przez Władimira Alifanowa, jednak nie przedstawił on jej definicji filogenetycznej, w związku z czym Sereno (2005) uznał Bagaceratopidae za takson nieaktywny. W 2003 Alifanow zaklasyfikował do Bagaceratopidae rodzaje Bagaceratops, Breviceratops, Lamaceratops i Platyceratops, a w publikacji z 2008 roku włączył do niej także Magnirostris oraz nowo opisany rodzaj Gobiceratops. Alifanow zasugerował, że w przeciwieństwie do innych rodzin neoceratopsów, Bagaceratopidae wyewoluowały w Paleoazji. Według Alifanowa Bagaceratopidae tworzą grupę monofiletyczną, obejmującą klad ((Bagaceratops + Gobiceratops) + (Breviceratops + Magnirostris) + (Platyceratops + Lamaceratops)) i stanowiącą takson siostrzany dla Protoceratopsidae, jednak nie przeprowadził on analiz kladystycznych mogących zweryfikować te teorie. W 2010 roku opisany został Ajkaceratops z późnej kredy Węgier, podobny do Magnirostris i bagaceratopsa i mogący również należeć do Bagaceratopidae (według Ősiego i współpracowników grupa ta jest jednak prawdopodobnie parafiletyczna). Jeśli tak jest, byłby on pierwszym znanym przedstawicielem tej grupy występującym w Europie.

    Helioceratops – rodzaj dinozaura z grupy ceratopsów. Jest uznawany za bazalnego przedstawiciela neoceratopsów (Neoceratopsia). Żył na przełomie wczesnej i późnej kredy na terenie współczesnych Chin. Jego szczątki odnaleziono w formacji Quantou w prowincji Jilin. Od innych bazalnych neoceratopsów odróżniały go przede wszystkim cechy budowy czaszki. Wraz z agujaceratopsem i jamaceratopsem Helioceratops reprezentuje najbardziej zaawansowaną grupę ceratopsów nienależących do kladu Coronosauria. Sigilmassazaur (Sigilmassasaurus brevicollis) – rodzaj teropoda, którego nazwa oznacza "jaszczur z Sijilmassa". Występował on w późnej kredzie na terenach północnej Afryki. Obecnie wiadomo bardzo mało o tym dinozaurze, jednak z pewnością był dwunożnym mięsożercą, jak większość teropodów. Skamieliny tego dinozaura zostały znalezione w oazie Tafilalt obok antycznego miasta Sijilmassa (Maroko, Afryka). Właśnie od miejsca znalezienia skamielin pochodzi nazwa rodzajowa tego dinozaura. Epitet gatunkowy pochodzi zaś od łacińskich słów brevi – krótki i collum – szyja. Odnosi się ona do krótkich kręgów szyjnych tego dinozaura. Russel znalazł też skamieliny, które przypisał do innego nienazwanego gatunku sigilmassazaura. Sigilmassazaur został odkryty w osadach formacji Kem Kem (południowe Maroko). Występował w cenomanie ok. 100-94 mln lat temu.

    Ceratops – niepewny rodzaj ceratopsa, który żył pod koniec kredy na terenach Ameryki Północnej. Jego nazwa pochodzi z greckich słów kerat – róg i ops – oblicze. Zapewne tak jak inne ceratopsy był roślinożercą, który zrywał roślinność za pomocą charakterystycznego papuziego dzioba. Mimo że od nazwy Ceratops pochodzą nazwy rodzajowe większości ceratopsów oraz grupy Ceratopsia i kilku innych taksonów, obecnie jest on uważany za nomen dubium, czyli rodzaj wątpliwy. Iguanodon („ząb iguany”) – rodzaj dinozaura z grupy ornitopodów zajmujący pozycję pośrodku pomiędzy pierwszymi z szybkich, dwunożnych hipsylofodontów z jury środkowej, a hadrozaurami stanowiącymi najbardziej zaawansowane formy z kredy późnej. Do rodzaju zaliczano wiele gatunków datowanych w czasie od jury późnej do kredy późnej, zamieszkujących Europę, Azję i Amerykę Północną. Taksonomia rodzaju pozostaje przedmiotem badań, opisywane są nowe gatunki, a stare przenosi się do odrębnych rodzajów. Na początku XXI wieku badacze zasugerowali pozostawienie w nim tylko jednego dobrze uzasadnionego gatunku I. bernissartensis, żyjącego od późnego barremu do najwcześniejszego aptu (kreda wczesna) na terenie dzisiejszej Belgii i prawdopodobnie na innych terenach Europy. Dokładniej okres ten przypada na 126-125 milionów lat temu. Były to masywne, duże zwierzęta roślinożerne wyróżniające się dużym kolcem na kciuku służącym prawdopodobnie do obrony przed drapieżnikami, podczas gdy cztery kolejne chwytne palce używane były podczas żerowania.

    Styrakozaur (Styracosaurus) – rodzaj roślinożernego dinozaura z grupy ceratopsów żyjącego w późnej kredzie, w kampanie i mastrychcie – około 83,5–65,5 mln lat temu (w różnych źródłach można zneleźć różne wartości mieszczące się w tym zakresie) na obszarze Ameryki Północnej. Jego skamieniałości były znajdywane w kanadyjskiej prowincji Alberta. Miał od czterech do sześciu rogów wyrastających z chroniącej szyję kryzy, mniejsze rogi na policzkach oraz jeden róg nosowy, dochodzący do 60 cm długości i 15 cm szerokości. Funkcja rogów i kryzy była przedmiotem wieloletnich debat.

    Dodano: 25.06.2010. 19:12  


    Najnowsze