• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wykład w IPN o rozwoju przemysłu w okresie Polski Ludowej

    25.10.2011. 18:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl


    Zbudowanie państwa opartego na wzorcach z ZSRR, w którym główną rolę miał odgrywać przemysł ciężki powstający w wielkich zakładach zatrudniających rzesze powstającej klasy robotniczej było - zdaniem historyka IPN Andrzeja Zawistowskiego - celem władz PRL po II wojnie.


    "Po zakończeniu II wojny i przejęciu w Polsce władzy przez komunistów kraj jak wiadomo trafił w strefę wpływów sowieckich. Zaowocowało to wpływem ZSRR na wszystkie dziedziny życiu w Polsce, a jedną z bardziej kluczowych stał się przemysł. Już przed 1939 rokiem nasi ekonomiści dostrzegali potrzebę industrializacji przemysłu, zwiększenia jego roli i rozbudowy. Idea ta była niejako kontynuowana przez władze komunistyczne, jednak ściśle według wzorców zza wschodniej granicy, opartych na gospodarce centralnie planowanej i oderwanych od realnych potrzeb społeczeństwa" - mówił zastępca dyrektora Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej Andrzej Zawistowski podczas seminarium "W cieniu fabrycznych kominów. Inwestycje przemysłowe w latach Polski Ludowej", które odbyło się 24 października w stołecznej siedzibie IPN.

    Jak zaznaczył, bezpośrednio po zakończeniu wojny celem komunistów była całkowite upaństwowienie wszystkich gałęzi gospodarki, kolektywizacja rolnictwa, zniesienie własności prywatnej, a dopiero na końcu poprawa stopy życiowej społeczeństwa. "Chociaż chciano się tu opierać ściśle na wzorcach sowieckich, jednak prezes Centralnego Urzędu Planowania w latach 1945-1948 Czesław Bobrowski przeforsował bardziej zrównoważoną koncepcję na plan trzyletni, który jako jedyny został zakończony sukcesem. Później Bobrowski został jednak odsunięty, a jego miejsce zajął Hilary Minc. Wprowadzane w kolejnych latach plany pięcioletnie były już ściśle ukierunkowane na rozwój przemysłu, głównie ciężkiego. Powstawały liczne fabryki i zakłady zatrudniające rzesze ludzi, nowych robotników, co stawało się podstawą tworzenia w Polsce klasy robotniczej" - relacjonował Zawistowski.

    Intensywnie rozwijany przemysł był jednak centralnie planowany i sterowany co - jak podkreślił historyk - przyczyniało się do jego słabej efektywności i wysokich kosztów. "Mimo ogromnego zaangażowania robotników, skłanianych do zwiększenia wysiłków poprzez zainicjowanie idei współzawodnictwa pracy i przekraczania norm, przemysł nie był skierowany za zaspokajanie potrzeb społeczeństwa. Trudna sytuacja życiowa obywateli owocowała co kilka lat protestami, które powodowały na pewien czas rozluźnienie gorsetu i niejaką poprawę stopy życiowej. Każda kolejna ekipa zaczynała cykl w pewnym sensie od nowa, jednak brak urynkowienia gospodarki, uniemożliwiał efektywność działań, co ostatecznie doprowadziło do wybuchu niezadowolenia społecznego, a w konsekwencji do upadku systemu komunistycznego" - podsumował Zawistowski.

    PAP - Nauka w Polsce, Anna Kondek

    akn/ abe/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Społeczeństwo przemysłowe (inaczej: społeczeństwo industrialne) to specyficzny rodzaj społeczeństwa, który wykształcił się w okresie nowoczesności - po rewolucji przemysłowej (wcześniejsze społeczeństwa są określane jako społeczeństwa tradycyjne). Społeczeństwa przemysłowe charakteryzuje malejąca liczba osób zatrudnionych w rolnictwie, dominująca rola przemysłu i inne zjawiska społeczne wynikające z procesu industrializacji (rosnąca produktywność, poprawa warunków życia, zmniejszanie się znaczenia instytucji rodziny, sekularyzacja, urbanizacja). Cecha istotną jest też wzrost heterogeniczności społeczeństwa, ze względu na podział pracy wymagany w przypadku produkcji masowej, charakterystycznego sposobu wytwarzania w tego typu społeczeństwach. Robotniczy ruch w Polsce: Powstanie robotniczego ruchu w Polsce wiąże się z szybkim rozwojem klasy robotniczej utworzonej w wyniku uprzemysłowienia ziem polskich. II połowa XIX wieku to intensywny rozwój społeczeństwa przemysłowego na ziemiach polskich. Duże znaczenie mają ziemie Królestwa Polskiego, które były poddane silnej rusyfikacji i rozwojowi ośrodków przemysłowych. Menedżeryzm (bądź też manageryzm) – koncepcja socjologiczna stworzona przez Jamesa Burnhama, według której rozwój społeczny dąży do społeczeństwa menedżerów, gdzie kierownicy będą stanowili nową klasę rządzącą. Jest to związane z opisanym przez Burnhama procesem oddzielania się własności od zarządzania i rozrastaniem się społeczno-zawodowej kategorii menedżerów. Ten kierunek rozwoju jest uniwersalny, ponieważ dotyczy wszystkich społeczeństw przemysłowych.

    Lewiatan (właśc. Centralny Związek Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów) – organizacja zrzeszeń gospodarczych powstała 15 grudnia 1919 reprezentująca polski przemysł wobec władz państwowych i społeczeństwa w okresie międzywojennym. "Lewiatan" został założony przez Andrzeja Wierzbickiego jako kontynuacja Towarzystwa Przemysłowców Guberni Królestwa Polskiego i skupiał początkowo 29 zrzeszeń gospodarczych. Od 1932, po połączeniu z Naczelną Organizacją Zjednoczonego Przemysłu i Rolnictwa Zachodniej i Południowej Polski funkcjonował jako Centralny Związek Przemysłu Polskiego. "Lewiatan" dysponował dużym zapleczem medialnym w skład którego wchodziły między innymi dziennik "Kurier Polski", tygodnik (później dziennik) "Depesza", oraz dwutygodnik "Przegląd Gospodarczy". Przemysł chemiczny w Polsce, stanowił pod koniec 2003 r. 10,1% wartości sprzedaży przemysłu ogółem w Polsce. Przemysł ten cechuje stały, powolny wzrost produkcji i sprzedaży, który w ostatnich 20 latach był jednak zawsze niższy od średniego wzrostu całego przemysłu, co powoduje, że jego udział procentowy w całej produkcji krajowej systematycznie maleje. Przemysł ten zatrudnia ok. 200 tys. osób.

    Społeczeństwo zbieracko myśliwskie (społeczeństwo łowców - zbieraczy) - pierwotny typ społeczeństwa ludzkiego, który dominował na Ziemi do około 10 000 lat p.n.e., a następnie zdominowany został przez społeczeństwa rolnicze i przemysłowe. Obecnie szczątkowo występuje ono jeszcze na trudnych do kolonizacji obszarach dżungli w Ameryce Południowej, Afryce czy Nowej Gwinei. Klasa społeczna – jeden z podstawowych terminów służących do określania stratyfikacji społeczeństwa. Termin ten wprowadzony został przez Hegla, który wyróżniał klasy: rolniczą, przemysłową i myślącą.

    IV plan pięcioletni (1971-1975) – szósty w historii PRL plan gospodarczy. W duchu zmian poprzedniego planu gospodarczego, już na początku 1971 roku odrzucono opracowany uprzednio plan pięcioletni. W zmodyfikowanej wersji planu przewidziano rozbudowę transportu, usług i szybki wzrost stopy życiowej społeczeństwa. Zakładano wzrost dochodu narodowego o 39% (w 1973 r. podniesiono wymagania do 55%), produkcji przemysłowej o 50% (w 1973 r. zwiększono do 60%), produkcji rolnej o 20% (w 1973 r. zwiększono do 23%) i płacy realnej o 18% (w 1973 r. zwiększono do 38%). Planowano też zwiększyć nakłady na inwestycje (co doprowadziło do podejmowania nieprzemyślanych decyzji, które zakładały realizację olbrzymich, ale mało opłacalnych przedsięwzięć). Społeczeństwo ryzyka - określenie autorstwa niemieckiego socjologa Ulricha Becka na opisanie konsekwencji wynikających z rozwoju społeczeństwa przemysłowego, spowodowanych rozwojem cywilizacyjnym i technologii, których skutkami są nieodwracalne zmiany, nad którymi nie można zapanować. Skażenie środowiska, globalne ocieplenie spowodowane emisją dwutlenku węgla i metanu, zagrożenia zewnętrzne (na przykład susze) będą uzupełniane sytuacjami spowodowanymi przez działania człowieka.

    "Trzecia droga" - system społeczno-gospodarczy pośredni między kapitalizmem a socjalizmem. Zwolennicy "trzeciej drogi" uznali, że oba systemy mają zarówno wady, jak i zalety, i że możliwe jest zbudowanie systemu, w którym zostałyby połączone pozytywne strony kapitalizmu i socjalizmu. Kapitalizm to - ich zdaniem - cykliczne wahania koniunktury, bezrobocie i znaczna dysproporcja dochodów, ale równocześnie wysoka efektywność gospodarki prowadząca do wzrostu dobrobytu ogólnego. Z kolei socjalizm ograniczał wolność gospodarczą i wprowadzał monopol państwa w gospodarce, zapewniał jednak ludziom bezpieczeństwo socjalne. Następstwem takiej organizacji gospodarki była jej niska efektywność. Twórcy "trzeciej drogi" przekonywali, że można stworzyć system efektywny i jednocześnie sprawiedliwy, gdy jego podstawą będzie prywatna własność, konkurencja i mechanizm rynkowy, a państwo będzie miało obowiązki socjalne wobec społeczeństwa, polegające na wyrównywaniu poziomu życia. Tak zorganizowana gospodarka miała pobudzać rozwój i zapewnić długookresową równowagę.

    Dodano: 25.10.2011. 18:04  


    Najnowsze