• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wykopaliska na zamku w Człuchowie

    28.04.2010. 05:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Trwają wykopaliska na zamku w Człuchowie - drugiej pod względem wielkości, po Malborku, twierdzy krzyżackiej. Celem badań jest pełne rozpoznanie XIV-wiecznego założenia zamkowego, które powstało niedługo po zajęciu Pomorza Gdańskiego przez Krzyżaków. Inicjatorem wykopalisk, prowadzonych przez Instytut Archeologii UW i Fundację Przyjaciół IAUW, jest Urząd Miasta w Człuchowie, który realizuje projekt rewitalizacji zamku.

    Planowane jest w nim udostępnienie dla ruchu turystycznego wieży i przystosowanie północnego skrzydła zamku na cele muzealne.

    Nowy projekt archeologiczny ruszył w 2008 roku - poprzednie realizowano w latach 1964-65 i 1971. Wysiłki badaczy skupiają się obecnie na północnym skrzydle Zamku Wysokiego, czyli głównej części założenia obronnego. Tegoroczne prace rozpoczęły się przed miesiącem i potrwają do końca lata.


    "Usuwamy gruzy, które pochodzą z XIX i XX wieku i w ten sposób udaje się nam dotrzeć do dawnych, średniowiecznych poziomów użytkowych terenu. Naszym celem jest wyeksponowanie zachowanych pod ziemią bruków i fundamentów zabudowań zamkowych" - informuje kierownik badań Michał Starski.

    Dotychczasowe prace pozwoliły na rozpoznanie całego północnego międzymurza Zamku Wysokiego, wycinka dziedzińca zamkowego, przejazdu bramnego oraz wschodniego i zachodniego międzymurza.

    "Międzymurze to obszar wysunięty poza czworobok murów zamkowych, ograniczony murem oporowym, spełniający rolę dodatkowej linii obronnej tej części założenia. Pełnił on funkcję drugiego obwodu, ale miał też za zadanie utrudniać atakującym przeprowadzanie akcji zaczepnych podczas oblężenia w razie przedarcia się do tej części zamku" - wyjaśnia Starski.

    Archeologom udało się ustalić, że cała przestrzeń przejazdu bramnego przed zamkiem i w jego wnętrzu została wybrukowana ciasno spasowanymi, średniej wielkości kamieniami polnymi. Bruk obniżał się ku osi przejazdu, w której ułożono płaskie kamienie stanowiące rynsztok.

    Obszar międzymurza Zamku Wysokiego pełnił przede wszystkim rolę obronną i do czasów późnego średniowiecza teren ten nie był użytkowany intensywnie.

    "Najprawdopodobniej wynika to z faktu, że ówcześni właściciele zamku dbali o utrzymanie walorów obronnych tej części założenia - nie wznoszono tutaj zbędnej zabudowy. Dopiero w okresie nowożytnym zmienił się sposób zagospodarowania tego obszaru. Świadczą o tym zachowane fundamenty zabudowań oraz warstwy śmietniskowe zawierające dużą liczbę zabytków ruchomych datowanych od drugiej połowy XV po XVIII wieku" - tłumaczy Michał Starski.

    Badacze rekonstruują kolejność podejmowania prac przy wznoszeniu zamku. Ustalono, że najpierw powstały fundamenty Zamku Wysokiego, a dopiero później podjęto prace przy wznoszeniu części naziemnych oraz murów oporowych międzymurza.

    Na razie archeologom udało się przebadać ok. 900 m2 zamku. W wyniku prowadzonych prac pozyskali wielką liczbę zabytków ruchomych - ok. 160 tys. Najliczniejszą grupę pozyskanych artefaktów stanowią fragmenty naczyń ceramicznych i kafli oraz fragmenty naczyń szklanych. Odkryto także wyroby metalowe - głównie okucia budowlane i gwoździe, a także sporą grupę militariów w postaci grotów bełtów kusz i kamiennych kul armatnich.

    "Wszystkie znalezione przez nas przedmioty stanowią ciekawy zbiór, pozwalający rekonstruować kulturę materialną mieszkańców zamku człuchowskiego" - zauważa kierownik badań.

    Istotnym źródłem pozwalającym na odtworzenie wystroju wewnętrznego zamku są również znajdowane przez ekipę archeologów detale architektoniczne, w tym cegły żeber sklepiennych tzw. kształtki, płytki posadzkowe i inne.

    Zamek uległ niemal zupełnej destrukcji po pożarach miasta w 1786 i 1793 r., kiedy zezwolono na jego rozbiórkę w celu pozyskania materiału na odbudowę Człuchowa. W latach 1822-1825 lokalna gmina ewangelicka odbudowała w stylu neogotyckim północne skrzydło zamkowe z przeznaczeniem na kościół ewangelicki.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/ kap/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Dom letni Bractwa św. Jerzego w Toruniu – późnogotycki budynek zbudowany po 1489 roku na terenie międzymurza staromiejskiego, między Basztą Wartownią a tamą fosy zamkowej. Zbudowano go po zburzeniu zamku krzyżackiego, prawdopodobnie z wykorzystaniem cegieł z zamku. Zamek Sobieskich w Oławie – budowla renesansowo-barokowa, wybudowana w miejscu dawnego gotyckiego zameczku myśliwskiego księcia Ludwika I z końca XIV wieku jako trzeci z kolei oławski obiekt zamkowy (pierwszy, siedziba kasztelanii, istniał w południowo-wschodniej części grodu do czasu wojen husyckich). Budowlę w stylu renesansowym rozpoczął w 1541 mistrz Jakub z Mediolanu (prawdopodobnie o nazwisku Parr, budowniczy zamku w Bolkowie), a kontynuował ją od 1588 roku roku również Włoch, Bernard Niuron. Dzisiaj, po wielu przebudowach, ta część zamku jest plebanią kościoła pod wezwaniem świętych Apostołów Piotra i Pawła. Przebudowie uległ cały obszar gotyckiego zamku, z nieistniejącymi już skrzydłami zachodnim i północnym, gdzie znajdował się kościół zamkowy. Wieża kościelna, ostatni fragment północnej zabudowy, zawaliła się pod koniec lat. 70. XX wieku. Kierownictwo Odnowienia Zamku Królewskiego na Wawelu – instytucja utworzona w 1905 r. przez władze lokalne Galicji w celu prowadzenia prac konserwatorskich w zamku wawelskim po jego wykupieniu od austriackich władz wojskowych, działała do końca 1985 r. Początkowo nosiła nazwę Kierownictwo Restauracji Zamku na Wawelu.

    Muzeum Zamku i Szpitala Wojskowego na Ujazdowie – muzeum mieszczące się w Zamku Ujazdowskim, w jednej z sal należących do Centrum Sztuki Współczesnej, w północno-zachodniej baszcie zamku. Muzeum powstało w 2003 z inicjatywy Stowarzyszenia Twórców Muzeum Zamku i Szpitala Wojskowego na Ujazdowie. Zamek w Stopnicy – zamek królewski wzniesiony w Stopnicy około 1350 roku przez króla Kazimierza Wielkiego w zachodniej części dawnego miasta. Pełnił on funkcję stacji królewskiej przy drodze z Krakowa do Sandomierza oraz ośrodka okolicznych dóbr. Nie jest znany kształt zamku z czasów Kazimierza Wielkiego, ponieważ niewielki zamek przez niego wybudowany (określony przez Długosza wręcz jako kamienny dwór) został przebudowany w XVI wieku. Starosta Marcin Zborowski w tym też okresie na terenie zamku założył zbór kalwiński. Na początku XVII wieku zamek składał się z kamienicy gotyckiej, drugiego budynku z kaplicą i z krużgankami w stylu renesansowym i trzeciego budynku drewnianego z murowanymi piwnicami. Zamek został zniszczony w czasie potopu szwedzkiego. Po zniszczeniu w roku 1661 zamek został odbudowany w nowym kształcie (w stylu włoskim), przez Jana Klemensa Branickiego. W roku 1783 starosta Eliasz Wodzicki przebudował zamek na pałac. Z lustracji z 1789 roku wynika, że założenie składało się od tego czasu z głównego dworu oraz dwóch oficyn. Jedynym z zachowanych elementów dawnej architektury zamku była już tylko okazała skarpa od południowo-wschodniej jego strony. Przed II Wojną światową w zamku mieściła się siedziba starostwa powiatowego i gimnazjum. Podczas działań wojennych w 1944 roku całkowicie spłonął.

    Zamek w Solcu nad Wisłą – zamek wzniesiony przez Kazimierza Wielkiego ze względu na strategiczne położenie Solca na szlakach handlowych. Dokumenty mówiące o istnieniu zamku pochodzą już z 1394 roku. W latach 1604-1627 poważnie przebudowany i umocniony trzema bastionami przez księcia Krzysztofa Zbaraskiego w stylu renesansowym. Zniszczony w czasie potopu szwedzkiego. Około 1780 roku podjęto próby odbudowy zamku. Do zamieszkania nadawał się do XIX wieku., kiedy to zaczęto rozbierać jego szczątki. Do dziś zachowały się dolne partie murów zamkowych. Muzeum Trzech Koron (szw. Museum Tre Kronor) – muzeum znajdujące się w Zamku Królewskim w Sztokholmie. Powstało w 1999. Przedstawia historię Zamku Trzy Korony. W zbiorach muzeum znajdują się obiekty ocalałe z pożaru 7 maja 1697 oraz modele zamku.

    Kościół ewangelicki w Szprotawie – został wzniesiony na fundamentach zamku książęcego. Prace budowlane zaczęły się w roku 1744. Gruz po starym zamku został wykorzystany do zasypania starej fosy. Fragmenty średniowiecznych murów zamkowych zostały wykorzystane do budowy nowych ścian świątyni. Zamkową basteję wykorzystano urządzając w niej kryptę, natomiast w wyższej kondygnacji zakrystię. Ściany północne oraz wieżę wzniesiono od podstaw. 27 sierpnia 1747 roku odbyło się uroczyste otwarcie świątyni. W 1821-1822 wieża kościelna została przebudowana, co upamiętniają napisy nad wejściem głównym. Pod koniec XIX wieku wieża zostaje odnowiona. Naprzeciw kościoła wznosi się gmach szkoły ewangelickiej z zegarem słonecznym. Kościół funkcjonuje do roku 1945. Po wysiedleniu ludności niemieckiej po II wojnie światowej systematycznie popada w ruinę. W latach 60. XX wieku zawala się dach oraz miedziana kopuła wieży. Obecnie kościół jest odbudowywany przez parafię polskokatolicką. Muzeum Martyrologii "Pod Zegarem" w Lublinie – Oddział Muzeum Lubelskiego powstał w 1979 r. z inicjatywy Stowarzyszenia Byłych Więźniów Politycznych Zamku Lubelskiego i klubu "Pod Zegarem". Mieści się w celach byłego aresztu Gestapo przy ulicy Uniwersyteckiej 1 w Lublinie. Pracownia Konserwacji Zabytków przeprowadziła w dwóch celach prace konserwatorskie i zabezpieczyła inskrypcje pozostawione przez więźniów na ścianach. Odtworzono wygląd jednej z cel oraz karcer-ciemnię. Muzeum Martyrologii ma dużą kolekcję korespondencji więźniów zamku (listy, grypsy, karty pocztowe) oraz hitlerowskich obozów koncentracyjnych do których trafili, obwieszczeń i zarządzeń niemieckich z lat 1939-1944. Osobną grupę stanowią dokumenty i pamiątki osobiste po więźniach zamku, a także archiwum fotograficzne przetrzymywanych tu w latach 1939-1954. Muzeum ma też bogaty materiał ikonograficzny Lublina z lat 1939-1944. Wystawami stałymi są: "Historia więzienia na Zamku i domu "Pod Zegarem". "Martyrologia młodzieży Lublina i harcerstwa Lubelszczyzny 1939-1945".

    Brama Wybrańców, zwana również "Wartą" − powstała w 1687 roku, najstarsza zachowana do dziś w niezmienionej formie część kompleksu zamkowego w Pszczynie. Usytuowana w południowo-zachodniej części rynku, była głównym wjazdem na teren zamku. Wzniesiona została przez budowniczego Consilio Miliusa na zlecenie ówczesnego właściciela zamku, Baltazara Promnitza, w miejscu dawnej, XV-wiecznej wartowni z mostem zwodzonym przez fosę. Mieściła pomieszczenia dla straży zamkowej. Żołnierze do straży, wybierani przez Promnitzów spośród chłopów z podległych im włości, byli nazywani właśnie "wybrańcami". Pszczyńscy "wybrańcy" strzegli zamku do 1875 roku.

    Tajemniczy Zamek. Historia zamku w Wolborzu w dobie Odrodzenia i Baroku – popularnonaukowa książka autorstwa Marka Gajdy będąca zbiorem wszystkich informacji, które kiedykolwiek napisano na temat nieistniejącego już zamku w Wolborzu – rezydencji biskupiej, który uległ zniszczeniu w wyniku pożaru dn. 13 czerwca 1766 r.

    Zamek w Buczaczu – pierwszy drewniany zamek obronny na trójkątnym cyplu nad rzeką Strypą został wzniesiony w XII wieku, kolejny wybudowano w końcu XIV w. Obronny zamek należał do rodów Buczackich, Golskich i na początku XVII wieku do Potockich. Budowlę wzniesiono z jasnego i czerwonego piaskowca na zaprawie wapiennej. Najstarsza część zamku od strony północnej jest pozostałością założenia średniowiecznego. Po przejściu zamku w ręce Potockich, żona Stefana Potockiego, Maria Mohylanka rozbudowała i wzmocniła warownię o część południową z dwiema wielkimi półkolistymi bastejami od wschodu i zachodu, które flankowały załamująca się kurtynę południową. Mury tej części dochodzą do dzisiaj do 4 m grubości. Strzelnice umieszczone w bastejach do prowadzenia ognia krzyżowego zlokalizowano na kilku kondygnacjach. Na murach obronnych od wewnątrz widoczne są do dzisiaj kamienne wsporniki, dźwigające dawniej drewniane ganki strzelnicze. Wewnątrz obwodu zamkowego od strony wschodniej, zbudowano budynek renesansowy z krużgankami. Mieściła się w nim także brama wjazdowa na wysokości I piętra z mostem zwodzonym i pochylnią. Dzięki tym modyfikacjom, zamek odparł liczne najazdy kozackie, tatarskie, tureckie i moskiewskie. W czasie wojny z Turcją, w 1676 r. Turcy zdobyli zamek i zniszczyli paląc jego część mieszkalną. Wzmianki z 1784 roku mówią o tym, że zamek został jednak odbudowany przez Jana Potockiego. Jednak w owym okresie był on już opuszczony. W 1772 r. trafił do zaboru rosyjskiego, a w XIX wieku zabudowania zamku zaczęto sukcesywnie rozbierać na materiał budowlany, przez co do dzisiaj przetrwały tylko części murów południowych i wschodniej bastei a także fragmenty pałacu z ciosami piaskowcowymi na narożach i z otworami okien. Ruiny zamku znajdują się na wzniesieniu 200 m od kościoła Wniebowzięcia NMP. Do zamku dojść można ul. Zamkową. Plac Zamkowy w Warszawie – plac w Warszawie, w Śródmieściu, na granicy Starego Miasta i Śródmieścia Północnego, wytyczony w latach 1818–1821 według projektu Jakuba Kubickiego w miejscu wcześniej istniejących zabudowań w postaci Bramy Krakowskiej, miejskich murów obronnych i zabudowy przylegającej do narożnika zachodniej fasady zamku. Plac ma kształt nieregularnego czworokąta u wylotu pięciu ulic, zniszczony w 1944, odbudowany w latach 1949–1958 w jednolitym stylu architektonicznym. Od lat 70. XX wieku wschodnią pierzeję placu stanowi zrekonstruowana fasada Zamku Królewskiego w Warszawie.

    Dodano: 28.04.2010. 05:17  


    Najnowsze