• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wzrost zdolności mózgu podstawą postępu technologicznego w starożytności

    08.11.2010. 19:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Wyniki nowych badań dofinansowanych ze środków unijnych sugerują, że za wytwarzaniem coraz bardziej złożonych narzędzi przez ludzi z epoki kamienia stoi wzrost zdolności mózgu. W artykule opublikowanym w czasopiśmie PLoS ONE naukowcy wyjaśniają, w jaki sposób doszli do tego wniosku na podstawie obserwacji współczesnego kamieniarza przy pracy.

    Źródłem unijnego wsparcia badań był projekt HANDTOMOUTH (Z dnia na dzień: droga do zrozumienia danych archeologicznych i skamielin w kontekście kognitywnej ewolucji człowieka), który otrzymał 1,1 mln EUR z budżetu "Nowe i pojawiające się technologie" (NEST) Szóstego Programu Ramowego (6PR).

    Na początku dolnego paleolitu, około 2,6 mln lat temu, starożytni ludzie wytwarzali bardzo proste narzędzia z kamienia, uderzając po prostu odłamkami z zawartością krzemienia o inne kamienie, aby uzyskać ostre jak brzytwa odłupki. Aczkolwiek dopiero 500.000 lat temu naszym przodkom udało się zbudować duże toporki w kształcie łzy, które nadawały się do znacznie szerszego zakresu zastosowań niż bardziej prymitywne odłupki krzemienne.

    Naukowców nurtowało od pewnego czasu pytanie, dlaczego naszym przodkom przejście od wytwarzania prostych, ostrych odłupków do produkcji bardziej złożonych toporków zajęło 2 miliony lat. Jedni sugerują, że pradawnym ludziom brakowało subtelnych zdolności motorycznych potrzebnych do wytworzenia toporka, podczas gdy zdaniem innych na początku dolnego paleolitu nasze mózgi nie były dostatecznie rozwinięte, aby wymyślić nowe, bardziej skomplikowane sposoby obrabiania krzemieni w celu uzyskania bardziej złożonych narzędzi.

    Aby dotrzeć do sedna sprawy, w ostatnie badania zaangażowali się neurologowie, archeologowie, antropologowie i kamieniarze ze Szwecji, USA i Wlk. Brytanii. Kluczową rolę w badaniach odegrał profesor Bruce Bradley, archeolog eksperymentalny z Uniwersytetu Exeter w Wlk. Brytanii, który opanował starożytną sztukę wyrabiania krzemiennych narzędzi.

    Z nałożoną specjalną rękawicą DataGlove, która monitorowała ruchy dłoni i ramion, profesor Bradley wykonał kilka prostych odłupków ostrych jak brzytwa oraz bardziej złożonych toporków. Porównanie ruchów potrzebnych do wytworzenia dwóch typów narzędzi pozwoliło naukowcom określić, czy do wykonania toporków potrzebne były większe zdolności motoryczne.

    "Odkryliśmy, że techniki wytwarzania zarówno odłupków, jak i toporków wymagały tej samej sprawności dłoni i ramion" - mówi profesor Bradley. "To pozwoliło nam wykluczyć zdolności motoryczne jako główny czynnik umożliwiający rozwój narzędzi z kamienia."

    Inaczej mówiąc, to ewolucja mózgu człowieka umożliwiła pradawnym ludziom wytwarzanie bardziej złożonych narzędzi. Zespół zasugerował również, że pojawienie się toporków mogło zbiec się z wykształceniem się języka, bowiem badania za pomocą technik obrazowania mózgu wykazały, że niektóre części mózgu zaangażowane w wytwarzanie narzędzi mają również kluczowe znaczenie dla naszych umiejętności językowych.

    "Postęp od prymitywnych narzędzi z kamienia do toporków stanowił potężny skok technologiczny dla naszych pierwszych przodków. Toporki były bardziej użytecznym narzędziem do obrony, polowania i codziennych prac" - stwierdza naczelny autor raportu, dr Aldo Faisal z Imperial College w Londynie, Wlk. Brytania.

    "Nasze badania wspierają tezę, że umiejętność wytwarzania narzędzi i język ewoluowały razem, gdyż wymagały bardziej złożonego myślenia, sprawiając że koniec dolnego paleolitu był decydującym okresem w naszej historii. Po tym okresie pierwsi ludzi opuścili Afrykę i rozpoczęli kolonizację innych części świata."

    Wybiegając w przyszłość zespół planuje obecnie badanie mózgu neandertalczyka za pomocą tej samej technologii, aby przeanalizować techniki kamieniarskie wykorzystywane w całej Eurazji w okresie od 150.000 do 35.000 lat temu.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Oko – narząd receptorowy umożliwiający widzenie. W najprostszym przypadku chodzi o zdolność wykrywania pewnego zakresu promieniowania elektromagnetycznego. Bardziej skomplikowane oczy są w stanie dostarczyć informacje o kierunku padania światła, jego intensywności oraz kształtach obiektów. Narzędzia wnękowe - są to narzędzia kamienne formowane retuszem wnękowym. Narzędzia tego typu mogą posiadać od jednej do kilku wnęk co jest podstawą dla typologii tych narzędzi. Kultury paleolitu: W paleolicie pojawił się człowiek zdolny wytwarzać narzędzia, a te stopniowo dały mu coraz większą przewagę nad zwierzętami. Narzędzia były początkowo bardzo prymitywne i nieobrobione, z czasem coraz mniej przypominały przypadkowo znaleziony kamień, a coraz bardziej pieczołowicie obrobiony sprzęt użytkowy.

    Przemysł - w archeologii to duży zespół narzędzi charakteryzujących się identycznymi lub zbliżonym parametrami takimi jak: kształt, jakość obróbki, technika wykonania, wielkość, sposób użytkowania itp. Jest to pojęcie używane w starszej literaturze archeologicznej. Odnosiło się do starszej epoki kamienia, gdzie podstawą wydzielenia jednostek kulturowych jest zazwyczaj jedna kategoria zabytków - narzędzia kamienne. Dokonywano analizy typologicznej, statystycznej, badano udziały procentowe poszczególnych typów narzędzi i surowców z jakich zostały wykonane, odpadków, odłupków itp. Narzędzia kamienne – narzędzia używane przez praludzi, wykonane z kamienia. Najstarsze znane narzędzia kamienne pochodzą sprzed 3,39 mln lat, odkryto je w pobliżu osady Dikika w Etiopii. Są one o około 800 tys. lat starsze od najstarszych znanych wcześniej kamiennych narzędzi i dowodzą, że posługiwał się nimi już Australopithecus afarensis. Wykonywane były w od paleolitu do neolitu . Były to kolejno:

    Narzędzie – przedmiot lub urządzenie służące do bezpośredniego oddziaływania w procesie pracy na przedmiot pracy stanowiące wyposażenie człowieka lub maszyny. Większość prostych narzędzi jest maszynami prostymi. Narzędzie pozwala wykonać to, czego przeciętny człowiek nie byłby w stanie wykonać "gołymi rękami", lub ułatwia to, co może wykonać sam. Narzędziami posługują się też niektóre gatunki zwierząt. Prawo Flataua – reguła, wedle której w rdzeniu kręgowym włókna nerwowe dla odcinków ciała położonych bliżej mózgu (szyja, kończyna górna) leżą bardziej przyśrodkowo niż włókna dla bardziej odległych mięśni (tułów, kończyna dolna); tym samym, im dłuższe włókna, tym bardziej obwodowe ich ułożenie.

    Pięściak, tłuk pięściowy - narzędzie wykonane techniką rdzeniowania z naturalnych fragmentów krzemieni i innych skał twardych (rzadziej z grubych odłupków) przy zastosowaniu obustronnej obróbki na większej części lub na całym obwodzie. W ten sposób powstawały narzędzia o migdałowatym, sercowatym czy owalnym kształcie, o dopasowanej do dłoni podstawie. Pierwsze pięściaki abwilskie charakteryzowały się przypadkową formą i brakiem wyraźnej krawędzi tnącej. Narzędziownia lub narzędziarnia - budynek lub część hali zakładu przemysłowego, wydzielone jako odrębny dział, służący jako magazyn, wypożyczalnia oraz miejsce na wykonywanie wszelkich prac służących utrzymaniu narzędzi i przyrządów technicznych (np. pomiarowych) we właściwym stanie technicznym. Ponadto narzędziownia służy jako miejsce wykonywania narzędzi na potrzeby produkcji lub ich modyfikowanie i przystosowanie na potrzeby procesu technologicznego. W narzędziowni dokonuje się również napraw i konserwacji narzędzi i przyrządów.

    Dermoleksja jest to zdolność do odtwarzania kształtów oraz odczytywania znaków zakreślonych tępym narzędziem lub palcem po skórze. Badanie dermoleksji obok badania stereognozji, dyskryminacji czuciowej oraz badania umiejscowienia bodźca należy do badania czucia na poziomie korowym.

    Pięściak, tłuk pięściowy - narzędzie wykonane techniką rdzeniowania z naturalnych fragmentów krzemieni i innych skał twardych (rzadziej z grubych odłupków) przy zastosowaniu obustronnej obróbki na większej części lub na całym obwodzie. W ten sposób powstawały narzędzia o migdałowatym, sercowatym czy owalnym kształcie, o dopasowanej do dłoni podstawie. Pierwsze pięściaki abwilskie charakteryzowały się przypadkową formą i brakiem wyraźnej krawędzi tnącej.

    Narząd szczątkowy, rudyment – w biologii określa się tak narządy o uproszczonej budowie w porównaniu do ich odpowiedników u innych organizmów, zwłaszcza przodków. Uwstecznienie budowy tych narządów nastąpiło wskutek zatracenia ich pierwotnej funkcji. Narządy szczątkowe zwykle nie spełniają żadnej biologicznej funkcji i zazwyczaj w toku ewolucji zanikają. Jeśli jednak narząd taki nie upośledza funkcjonowania organizmu, to nie jest eliminowany przez dobór naturalny. Narządy szczątkowe są pośrednimi dowodami ewolucji. Epoka kamienia – najwcześniejsza i najdłuższa z trzech epok prehistorycznych (po niej nastąpiły epoka brązu i żelaza) obejmująca okres od pojawienia się pierwszych używanych przez człowieka narzędzi kamiennych (najwcześniej w Afryce ok. 2,6 mln lat temu) aż do momentu zdobycia umiejętności masowego wytwarzania przedmiotów metalowych.

    Dodano: 08.11.2010. 19:17  


    Najnowsze