Konfirmacja i falsyfikacja - uzasadnienie twierdzeń :: Kompendium / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

[Logika] Tautologia rachunku zdań, funkcje zdaniowe

[TEORIA ZBIORÓW] Pojęcie zbioru, działania na zbiorach

Filozofia grecka w pigułce. Przegląd wielkich myślicieli greckich.

Studium przypadku - dziecko z nadpobudliwością psychoruchową

Fundamentalnym elementem procesu tworzenia nauki jest stawianie teorii i twierdzeń. Wysnuwane zdania na podstawie badań i doświadczeń nie są jeszcze do końca potwierdzone. Muszą przejść długi proces sprawdzenia, proces ten trwać może w nieskończoność, zakończyć go może obalenie prawdziwości zdania, teorii.

Teorie są to zbiory twierdzeń, które opisują wybraną dziedzinę. Twierdzenia uzyskujemy z hipotez, a te są przypuszczeniami, które poddawane są procedurze sprawdzania. Zatem twierdzenie od hipotezy różni się tym, że twierdzenie to hipoteza, która została potwierdzona, zweryfikowana. Teorie mają na celu opisywanie i tłumaczenie zaistniałych faktów, wyjaśnienia powodów ich występowania, a także przewidywania przyszłych zdarzeń (doświadczalnych). Przy czym mniej istotne są teorie wynikające i ograniczające się z wiedzy już dobrze poznanej i uzasadnionej. Bardziej wpływające na wiedzę i ją rozwijające są hipotezy nowe, swobodne przypuszczenia, najlepiej z zakresu jeszcze dobrze nie zbadanego (tutaj wiedza rozwija się na zasadzie prób i błędów). Zdaniem Poppera teoriami naukowymi można nazwać tylko te teorie, które można zbadać po wykonaniu doświadczenia, czyli teorie obalalne (dalej nazywane falsyfikowalnymi). Z teorii nieobalalnych nie wynika żadne przewidywanie empiryczne i nie poddaje się jej sprawdzeniu. (np. zdanie „Teraz może padać deszcz” nie jest zdaniem empirycznym, natomiast zdanie „Teraz pada deszcz” już tym zdaniem jest.). Podobnie twierdzili neopozytywiści, że teorie nieweryfikowalne nie są teoriami naukowymi.

Jak już wspomniano, zdania, sądy, hipotezy wymagają odpowiedniego uzasadnienia i sprawdzenia. Procedura ta odgrywa bardzo ważną rolę w nauce oraz pełni funkcję „selektora wiedzy naukowej”: , „tylko te wyniki badań wchodzą do skarbnicy dojrzałej wiedzy naukowej, które uzyskają dostateczne uzasadnienie naukowe”. Zatem zajmijmy się bliżej tym zagadnieniem.

Uzasadnić to znaczy wykazać, że dana teoria jest prawdopodobna i zyska mniejszą lub większą akceptację uczonych. Nigdy nie dojdziemy natomiast do takiego stopnia uzasadnienia aby uzyskać pewność że dana teoria jest zupełną prawdą. Nie możemy zbadać w danej chwili wszystkiego, nie dysponujemy odpowiednim sprzętem, czasami jest to nawet niemożliwe. Bliżej przyglądając się uzasadnieniu naukowemu możemy wyróżnić dwie jego odmiany, są to dowodzenie i sprawdzenie empiryczne. Dowodzenie jest to wnioskowanie dedukcyjne. Polega ono na wykazaniu prawdziwości danego zdania na podstawie zdań które wcześniej zostały uznane za prawdziwe. Ma ono charakter niezawodny, a to wynika z logiki dowodzenia. Stanowi ono jednak metodę uzasadnienia w dziedzinach matematycznych. Jako że nas bardziej interesują nauki przyrodnicze i techniczne, możemy się przyjrzeć bliżej sprawdzeniu empirycznemu. Jest to, jak nazwa może wskazywać procedura zmierzająca do uzasadnienia danego twierdzenia na podstawie jego logicznych następstw empirycznych . Sprawdzanie tą metodą ma odmiennie od dowodzenia charakter redukcyjny i jest bardziej zawodną procedurą.

W sprawdzeniu empirycznym możemy wyróżnić dwie odmiany, są to sprawdzenie pozytywne oraz sprawdzenie negatywne. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z weryfikacją, czyli całkowitym sprawdzeniem oraz sprawdzeniem częściowym zwanym konfirmacją. Warto zauważyć, że weryfikacja jest pojęciem raczej nie wykonywalnym w praktyce gdyż nie można dowieść czegoś całkowicie, gdyż zawsze w przyszłości mogą pojawić się jakieś fakty, które mogą zaprzeczyć zweryfikowanej teorii. Weryfikacja wymagałaby zbadanie całego Wszechświata oraz poznania przyszłości i niezmienności warunków. Także częściej korzysta się z konfirmacji jako sprawdzania pozytywnego częściowego, która daje nam wiedzę prawdopodobnie prawdziwą. Dajmy za przykład zdanie: wszystkie orbity planet są elipsami. Całkowite potwierdzenie tego zdania (weryfikacja) nie jest możliwe, gdyż nie mamy takiej wiedzy ani dostępnego sprzętu, aby zbadać wszystkie orbity planet, nie wiemy także jak będą wyglądały orbity planet, które dopiero powstają. Natomiast dzięki konfirmacji, możemy stwierdzić to z dużym prawdopodobieństwem na podstawie dotychczasowych doświadczeń i badań, że orbity planet są elipsami. Korzystamy ze zbioru zbadanych planet i dzięki niemu możemy twierdzić, że wszystkie pozostałe planety zachowują się tak samo.

Proces uzasadniania często może doprowadzić do obalenia teorii. Sprawdzenie negatywne może być całkowite, kiedy mówimy o falsyfikacji, bądź częściowe, gdy na myśli mamy dyskonfirmację. Falsyfikacja jest to wykazanie fałszywości, czyli dążenie do obalenia danego twierdzenia i szukania takich argumentów oraz faktów, które będą świadczyły o jego nieprawidłowości. Częściowe sprawdzenie negatywne, czyli dyskonfirmacja ma na celu zmniejszenie stopnia wiarygodności danej teorii a nie całkowitego jej obalenia. Tak więc osłabia tylko daną teorie. Z falsyfikacją łączy się także pojęcie koroboracji lecz jest ona raczej zaliczana do metod pozytywnego sprawdzenia. A jest to nieudana próba falsyfikacji, to znaczy nie udało się udowodnić jej fałszywości.

Najbardziej pożądanymi metodami sprawdzenia są falsyfikacja i konfirmacja. Weryfikacja jest nie możliwa z wyżej wymienionych powodów, natomiast dyskonfirmacja nie obala całkowicie teorii co nie jest istotne, gdyż w nauce dąży się do całkowitego jej obalenia.
W chwili obecnej przyjrzyjmy się bliżej samej konfirmacji. Konfirmacja ma na celu wzrost prawdopodobieństwa danego twierdzenia, ale także może przyczynić się do jej osłabienia. Składa się ona z wielu prób, obserwacji, doświadczeń. Wzrost wiarygodności rośnie szybciej, jeżeli doświadczenia są bardziej zróżnicowane i przebiegają pod zmiennymi czynnikami i warunkami. Mniej ważna jest ilość doświadczeń od ich zróżnicowania. Konfirmacja przebiega wedle czterech ustalonych schematów, trzeba wziąć pod uwagę, że jest to procedura nie ograniczona żadnym prawe logiki a co za tym idzie jest procedurą.

Nieodłącznie z pojęciem sprawdzania empirycznego związana jest indukcja. Indukcja zatem jest to typ rozumowania redukcyjnego, określanego jako wnioskowanie „od szczegółu do ogółu”, polega na tworzeniu wiedzy na podstawie doświadczeń i obserwacji. Uczony jest w tym momencie nazywany obserwatorem. Spostrzeżenia na podstawie jego obserwacji mogą być podstawą do powstania hipotez. Nie gwarantuje nikt tutaj bynajmniej słuszności i prawdziwości tych twierdzeń. Po pierwsze nie mają one nic wspólnego z logiką i są empiryczne; a po drugie, rozumowanie takie może być zawodne. W tej metodzie chodzi o złożenie teorii z małych składowych, które powstają na podstawie tak zwanych zdań obserwacyjnych(zdania szczegółowe). Przykładami takich zdań mogą być następujące obserwacje:

-Papierek lakmusowy przybrał barwę czerwoną po zanurzeniu go w tym płynie.
-Kamień wrzucony do wody tonie.
-1 maja o godzinie 4:30 wzeszło słońce.

Te zdania są jedynie obserwacją i nie zawierają w sobie żadnej wiedzy. Prawdziwość tych zdań może potwierdzić każdy obserwator przy użyciu swoich zmysłów. Zdanie to jest bowiem wynikiem użycia zmysłów obserwatora w pewnym czasie i w pewnym miejscu. Zdanie, które może być składnikiem wiedzy powinno wyglądać tak: „Lakmus zanurzony w kwasie barwi się na czerwono”. To zdanie w przeciwieństwie od jego wcześniejszego odpowiednika odnosi się już do konkretnych rzeczy i możemy je zastosować w każdym czasie i w każdym miejscu. Takie zdanie nazwane zostało zdaniem ogólnym i składa się ono na wiedzę naukową. Zostało sformułowane na podstawie doświadczeń. Oto trzy warunki jakie trzeba spełnić aby takie zdanie ogólne było uprawnione z indukcjonistycznego punktu widzenia :

-Ilość zdań obserwacyjnych składających się na podstawę danego uogólnienia musi być duża,
-Obserwacje należy powtarzać w bardzo różnorodnych warunkach
-Żadne zdanie obserwacyjne nie może przeczyć wyprowadzonemu prawu ogólnemu.

Pierwszy punkt musi być koniecznie spełniony, nie można bowiem wnioskować na podstawie tylko kilku doświadczeń, próba musi być powtarzalna. Tylko wtedy będziemy wnioskować o słuszności naszego twierdzenia. Samo jednak to nie dałoby dobrej podstawy, dlatego trzeba użyć drugiego warunku. Obserwacje należy prowadzić w rozmaitych warunkach otoczenia, na przykład w przypadku papierka lakmusowego w wielu cieczach (różnych kwasach), pod różnym ciśnieniem, temperaturą itd. Należy to jedynie do konfirmacji gdyż nie unikniemy błędu który dyskwalifikuje weryfikację, mianowicie nie możemy przewidzieć niektórych warunków jak na przykład zachowanie się w różnych fazach księżyca, położenia jakiejś planety, intensywności promieni słonecznych i tym podobnych (jednak nie mają one wielkiej istotności, aczkolwiek znane są przypadki gdzie faza księżyca odgrywa pewną rolę). Nie możemy także przewidzieć czy nie powstanie taka ciecz – kwas który nie będzie barwił papierka lakmusowego, lub taka ciecz nie będąca kwasem która będzie go barwić na czerwono. Jako kolejny przykład do zasady indukcji można się posłużyć obserwacją tabliczek ewakuacyjnych w budynkach użyteczności publicznej. We wszystkich zbadanych budynkach na terenie Lubelszczyzny takie tabliczki się znajdowały. Indukcjonizm nakazywał by nam sądzić, oraz sformułować zdanie, że wszystkie budynki użyteczności publicznej na Lubelszczyźnie posiadają tabliczki ewakuacyjne. Jednak nie możemy z całą pewnością stwierdzić, że takie tabliczki posiadają wszystkie budynki w pozostałych województwach. Nie mamy pewności że nie natrafimy na budynek w Polsce gdzie takiej tabliczki po prostu zabraknie. Również nie mamy pewności czy z tabliczką na Lubelszczyźnie nic się nie stanie. Rozwój nauki u indukcjonistów ma charakter ciągły i kumulatywny oraz zależy od wzrostu ilości danych obserwacyjnych.

Rozumowanie indukcyjne i zasady indukcji zostały podważone, między innymi przez Karla Poppera. Jak już wcześniej wtrącano, nigdy nie mamy pewności co do twierdzeń indukcjonistów. Np. gdy stwierdzili oni na podstawie obserwacji że „wszystkie kruki są czarne” nie mają oni żadnej logicznej gwarancji, że następny spotkany kruk nie będzie innego koloru. A zatem rozumowanie indukcyjne prowadziło by do fałszu mimo, że przesłanki i zdania obserwacyjne były słuszne i prawdziwe. Odpierając krytykę indukcjoniści przyjęli nową zmodyfikowaną wersję indukcji , twierdząc, że „wiedza naukowa nie jest wiedzą udowodnioną, jest jedynie wiedzą prawdopodobnie prawdziwą”. Im więcej jest przesłanek oraz im większa różnorodność okoliczności tym prawdopodobieństwo jest większe. Taki model już bardziej odpowiada rzeczywistości.

Analizując procedury uzasadniania naukowego możemy zauważyć jak żmudny i długi proces musi być przeprowadzony, aby nowo powstałe twierdzenia i teorie zostały powszechnie zaakceptowane. Wciąż dowiadujemy się o pomysłach uczonych, postawionych przez nich hipotezach i przeprowadzanych doświadczeniach. Mimo że nigdy nie zostaną zweryfikowane, a czasem może dojść do ich całkowitego obalenia, czyli falsyfikacji, są one nieodłącznym elementem oraz podstawą całej nauki. Nauka natomiast wymagana jest dla ciągłego rozwoju współczesnego świata.

Alan Chalmers, Czym jest to, co zwiemy nauką?
Michał Heller, Filozofia nauki – wprowadzenie, (rozdział 4. Filozofia faktu)
John G. Kemeny, Nauka w oczach filozofa, (część II nauka)
Jan Such, Małgorzata Szcześniak, Filozofia nauki

Praca jest moją własnością, przetwarzanie, kopiowanie tylko i wyłącznie za moją zgodą.

W załączniku są dwie prace, jedna powyższa wraz z przypisami, druga wcześniejsza wersja nieco większa.

komentuj publikację

Nowy folder.rar

Pobierz Plik ściągnięto 158 raz(y) 25,87 KB