Mężczyzna, ciąża i hormony. :: Artykuły / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

Mobilny świat oczami dzieci, czyli „Moja Pierwsza Komórka” w szkołach

Hiszpańskie badania pokazują, że samoleczenie jest bardziej popularne wśród kobiet niż mężczyzn

Trzecia międzynarodowa konferencja nt. występowania, przeznaczenia, skutków oraz analizy pojawiających się substancji zanieczyszczających w środowisku, Kopenhaga, Dania

Palenie tytoniu w niemal 60% przyczyną różnicy między umieralnością kobiet i mężczyzn w Europie

Zaproszenie do składania ofert na badanie korzyści z realizacji unijnych celów dotyczących bioróżnorodności oraz określenia brakujących kwalifikacji obecnie dostępnych kadr

Prof. Udalski o wynikach badań dotyczących powszechności występowania planet pozasłonecznych

Dane będące efektem zainteresowania nauki tematem zjawisk, jakie towarzyszą mężczyznom w trakcie brzemienności ich partnerek, wyraźnie pokazują, że nie tylko kobiety doświadczają przemian w organizmie związanych z ciążą. Chociaż obecnie sporo już wiadomo, o zmianach emocjonalnych i behawioralnych towarzyszących przyszłym ojcom, przed narodzinami ich potomków, wiedza o hormonalnych podstawach tych procesów była do niedawna zupełnie niezbadanym obszarem. Stosunkowo nowe, chociaż nadal nieliczne, badania w tym zakresie, dostarczają interesujących faktów na temat fizjologicznych reakcji mężczyzn w okresie rozwoju prenatalnego ich dzieci, w tym także syndromu couvade określanego czasem mianem „męskiej ciąży”.

Bycie rodzicem jest bardzo istotnym punktem zwrotnym w życiu człowieka, z którym współwystępują różnorodne przemiany, dotyczące wielu sfer funkcjonowania. Jednym z mniej poznanych zjawisk, jakie towarzyszą mężczyznom na początku ich drogi do stania się ojcem, jest zespół couvade, zwany także po polsku syndromem kuwady.

Termin couvade został po raz pierwszy użyty przez angielskiego antropologa E. B. Tylora w 1865 roku i służył do nazwania grupy różnorodnych rytuałów, wykonywanych przez mężczyzn przed, w trakcie, oraz niedługo po, narodzeniu ich dziecka. Obecne one były w kulturach starożytnej Grecji, częściach Imperium Rzymskiego, a także w Chinach, w wielu rdzennych plemionach obu Ameryk, czy też na Papui Nowej Gwinei. Samo słowo couvade wyprowadzone zostało z francuskiego czasownika couver, oznaczającego leżenie, lub wysiadywanie jaj. W literaturze używa się obecnie określenia kuwada zarówno mając na myśli opis całokształtu doświadczenia mężczyzn w trakcie ciąży ich partnerek, widzianego z perspektywy antropologii kulturowej, jak i specyficzny zespół objawów behawioralnych i somatycznych, towarzyszących temu doświadczeniu, objętych nazwą zespołu kuwady.

Objawy syndromu kuwady, rozumianego w kategoriach medycznych, są podobne do tych, jakie spotykają w ciąży kobiety, obejmując przybieranie na wadze, nudności, wymioty, bóle głowy, zaburzenia snu czy zaburzenia łaknienia. Według niektórych danych, ich intensyfikacja przybiera charakter U-kształtny – nasilając się w pierwszym, a później trzecim trymestrze ciąży. Na ogół jednak symptomy te nie osiągają na tyle dużego nasilenia, by powodować zgłaszanie się dotkniętych nimi ojców do lekarza, co jest jedną z trudności przy oszacowaniu częstości tego zespołu. Drugą, jest ogólna powszechność występowania podobnych objawów wśród ludzi, które wcale nie wiążą się z ciążą. Utrudnia to oddzielenie oznak wywołanych brzemiennością partnerki od normalnej frekwencji ich występowania. Jest to powodem istnienia bardzo różnych oszacowań częstotliwości występowania samego syndromu, wahających się w granicach od 11 do 97 procent.

Podobnie do istnienia niespójności danych epidemiologicznych, także wyjaśnienie przyczyn syndromu couvade przez wiele lat pozostawało nierozwiązaną zagadką. W latach 60-tych uważano symptomy tego zespołu za niedojrzałą reakcję, doświadczaną tylko przez „neurotyczną” mniejszość mężczyzn, jednak w miarę pojawiania się nowych danych, wskazujących na wyższą częstość tego zjawiska, niż powszechnie sądzono, zaczęto poświęcać mu także więcej uwagi.

W studiach nad syndromem kuwady przez długi czas dominowały trzy główne nurty badawcze. W pierwszym z nich skupiano się głównie na odnalezieniu korelatów występowania tego zespołu, czego owocem było, między innymi, odnalezienie jego związku z poziomem wykształcenia, pochodzeniem etnicznym i religijnym, czy też brakiem finansowej stabilizacji. Wyniki tych poszukiwań były jednak niespójne i nie dały możliwości znalezienia jasnej odpowiedzi, co do przyczyn zespołu, jak również możliwości wytypowania osób bardziej lub mniej narażonych na jego wystąpienie.

Drugi kierunek eksploracji problemu kuwady obejmował rozważania nad leżącymi, jak się spodziewano, u jego podłoża, przyczynami natury psychologicznej, o świadomym lub podświadomym charakterze. W większości tych dociekań objawy uznawane były, za zewnętrzny wyraz konfliktu, związanego przykładowo z postrzeganiem przyszłego dziecka, jako rywala o uwagę matki, obawy o to, czy rzeczywiście jest się ojcem dziecka, czy też ambiwalencją w stosunku do swej przyszłej roli, jako ojca. Te wyjaśnienia dawały możliwość rozwinięcia pewnego wglądu w wewnętrzne odczucia, przeżywających kuwadę mężczyzn, jednak miały charakter głównie spekulacyjny.

W trzecim prądzie badań skoncentrowano się głównie na zmianach zachowania mężczyzn w trakcie ciąży ich partnerek. Niektóre dane wskazują na przykład na zwiększenie ilości pozamałżeńskich kontaktów płciowych w tym okresie, intensyfikację napięć w związkach czy też zwiększoną konsumpcję alkoholu oraz większą ilość przestępstw seksualnych popełnianych przez przyszłych ojców. Porządkując podobne dane socjologowie Richman i Goldthorp w 1978 roku ukuli termin tzw. „ciążowej kariery”, opisującej rozwój zachowań mężczyzn w czasie ciąży ich partnerek. Uporządkowali oni możliwą drogę rozwoju takiej „kariery”, na czterech osiach. Ekstremalne krańce tych osi opisywały postępowanie takie jak, opuszczenie matki z jednej, aż do totalnej identyfikacji z płodem, z drugiej strony kontinuum. Publikując swoje obserwacje pod koniec lat 70tych autorzy podkreślali, iż postrzeganie rozwoju męskiej więzi z dzieckiem, już na etapie jego życia płodowego, jako drugorzędnej, bez zainteresowania zmianami emocjonalnymi, fizjologicznymi i hormonalnymi, towarzyszącymi mężczyznom, było dużym błędem. Niestety, interesujące wyniki Richmana i Goldthorpa nie zawierały obserwacji tego, jak obrany przez mężczyznę rodzaj „ciążowej kariery”, ma się do stworzenia więzi i wypełniania roli ojca, już po narodzeniu dziecka, co było istotnym brakiem w ich rozważaniach.

Nowe światło na doświadczenie kuwady, rozumiane zarówno, jako doświadczenie antropologiczne, jak i zagadnienie medyczne, przyniosły w końcu badania na gruncie endokrynologii. Od dawna wiadomo było już, że hormony takie jak oksytocyna i prolaktyna, pełnią ogromnie ważną rolę w zmianie zachowań oraz tworzeniu więzi pomiędzy rodzicami, a ich potomstwem, u wielu różnych gatunków zwierząt, przede wszystkim ssaków. U niektórych gatunków obserwowane są bardzo drastyczne zmiany zachowania: samce wykazują zarówno skłonności do „dzieciobójstwa” - w okresie, gdy nie mają własnego potomstwa - jak i czynności rodzicielskie, które pojawiają się jednak dopiero tuż przed narodzeniem ich własnych młodych (zachowania te są generalizowane na wszystkie napotkane młode osobniki, co świadczy, iż ich źródłem nie jest postrzeganie pokrewieństwa, a zmiana behawioralna o bardziej ogólnej przyczynie).

Bogactwo danych wykazujących wariancję w poziomie takich hormonów jak prolaktyna, oksytocyna, czy testosteron i ich związek z zachowaniem samców w kontekście rodzicielstwa w całym królestwie zwierząt, skłoniły ostatecznie naukowców do bliższego przyjrzenia się temu zagadnieniu u ludzi, co przyniosło bardzo interesujące rezultaty.

Na przykład zespół prowadzony przez Anne E. Storey w 2000 roku wykazał nie tylko istnienie znaczących zmian gospodarki hormonalnej u mężczyzn, w trakcie ciąży ich partnerek, ale także istotną korelację poziomu hormonów pomiędzy partnerami. Wyniki pokazały, że ilość badanych substancji u kobiet wiązała się bezpośrednio z etapem rozwoju płodu, zaś ich koncentracja u mężczyzn zależała z kolei od jego poziomu u kobiet. Co więcej, nasilenie objawów syndromu kuwady u przyszłych ojców – co także było przedmiotem badań A. E. Storey - powiązane było ściśle z wyższym, notowanym u nich poziomem prolaktyny, oraz niższym testosteronu. Kolejne dane pozwoliły postawić silną hipotezę, że podstawowym czynnikiem zaistnienia i siły tej korelacji, jest poziom intymności oraz jakość związku pomiędzy rodzicami.

Nowsze badania wykazują, że poziom prolaktyny u mężczyzn odpowiada także za natężenie zachowań ojcowskich, takich jak zabawy eksploracyjne z dziećmi, które mają miejsce w kilka miesięcy po jego narodzinach. Koncentracja oksytocyny zaś wiąże się pozytywnie z koordynacją emocjonalną pomiędzy ojcem, a niemowlęciem, zaś obecność i wydzielanie obydwu hormonów w ciele mężczyzny są ściśle skorelowane między matką a ojcem dziecka, także, co najmniej przez okres kilku miesięcy, po narodzeniu potomka.

Badania na gruncie biologii pokazują, więc, że przeciwnie, niż początkowo sądzono, syndrom kuwedy, nie jest, jak go klasyfikowano, „egzotyczną prymitywną farsą”, albo też „patologizowaną psychosomatyczną nad-identyfikacją”, jak ujął to antropolog Thomas Csordas, lecz objawem przystosowawczego mechanizmu fizjologicznego, dzięki któremu organizm mężczyzny, będącego w stałym, intymnym związku ze swoją partnerką, przygotowuje go do pełnienia przyszłej roli ojca.

Ojciec trzymający swoje dziecko podczas stresującego szczepienia

Więcej informacji na temat „zespołu couvade” w języku polskim można znaleźć w serwisie Ciażowy.pl pod tym adresem:http://www.ciazowy.pl/...,680,1.html
Obszerna definicja tego syndromu w języku angielskim, na stronie The Free Dictonary znajduje się tutaj: http://medical-diction...de+Syndrome

Źródła:
Gordon, I., Zagoory-Sharon, A., Leckman, J. F. i Feldman, R. (2010). Prolactin, Oxytocin, and the development of paternal behavior across the first six months of fatherhood. Hormones and Behavior. doi:10.1016/j.yhbeh.2010.04.007
Gordon, I., Zagoory-Sharon, O., Leckman, J. F. i Feldman, R. (2010). Oxytocin and the Development of Parenting in Humans. Biological Psychiatry doi:10.1016/j.biopsych.2010.02.005
Mason, C. i Elwood, R. (1995) Is there a physiological basis for the couvade and onset of paternal care? International Journal of Nursing Studies , 32, 137 – 148. doi:10.1016/0020-7489(94)00038-L
Storey, A. E., Walsh, C. J., Quinton, R. L. i Wynne-Edwards, K. E. (2000). Hormonal correlates of paternal responsiveness in new and expectant fathers. Evolution & Human Behavior, 21, 79 – 95.

Grafika:
Autor: James Gathany
Licencja: własność publiczna.
Źródło: Public Health Image Library (PHIL)

komentuj publikację

Czy wiesz że...?

wersja BETA

Niemowlę, okres niemowlęcy dziecko od urodzenia do końca pierwszego roku życia. Wyodrębnienie to w psychologii rozwojowej dokonywane ze względu na szczególną wagę rozwoju małego dziecka w tym okresie. Wyodrębnienie okresu niemowlęctwa jest ważne także z uwagi na mnogość i intensywność przemian zachodzących w organizmie dziecka w tym czasie. Pierwszy miesiąc życia dziecka jest okresem noworodkowym. pełny tekst

Prohormony ogólnie związki z których, lub pod wpływek których, powstają hormony. Pojęcie to spotykane jest w 2 znaczeniach ścisłym, używanym w biologii od połowy XX w., oraz popularnym odnoszonym do wspomagania sportowego. pełny tekst

Uznanie ojcostwa, na podstawie art. 73.§ 1. KRiO, ma miejsce w sytuacji, gdy mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadczy przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka, a matka dziecka potwierdzi jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka jest ten mężczyzna. pełny tekst

Cytokininy to grupa regulatorów wzrostu i rozwoju roślin wśród których znajdują się hormony roślinne oraz substancje o działaniu podobnym do hormonów roślinnych jednak nie występujące naturalnie w roślinach. Znanymi cytokininami są: pełny tekst

Alienacja rodzicielska (ang. parental alienation, PA) - zespół świadomych, bądź nieświadomych zachowań wywołujących zaburzenia w relacji pomiędzy dzieckiem, a drugim rodzicem na skutek niewłaściwych postaw jednego lub obojga głównych opiekunów, najbliższego otoczenia dziecka i funkcjonowania prawa rodzinnego i jego instytucji, w sytuacji rozchodzenia się rodziców. Może przyczyniać się do powstawania zaburzeń emocjonalnych, rozwojowych, osobowościowych i psychicznych u dziecka. pełny tekst

Cytokininy to grupa regulatorów wzrostu i rozwoju roślin wśród których znajdują się hormony roślinne oraz substancje o działaniu podobnym do hormonów roślinnych jednak nie występujące naturalnie w roślinach. Znanymi cytokininami są: pełny tekst

Moduł "Czy wiesz że...?" (wersja testowa, beta): definicje/pojęcia wygenerowane w obrębie tego modułu pochodzą z Wikipedii i udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Dostęp do pełnej wersji każdego hasła (oraz dokładnch informacji na temat licencji, autora oraz edycji) możliwy jest po kliknięciu w odnośnik opisany jako "pełny tekst".