• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • 210 lat szczepień w Polsce przeciwko ospie

    03.08.2011. 00:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Mija 210 lat od kiedy w Polsce zaczęto prowadzić szczepienia. Polska była jednym z pierwszych krajów, gdzie w 1801 r. zastosowano ,,krowiankę", szczepionkę przeciwko ospie prawdziwej, którą po raz pierwszą 5 lat wcześniej użył angielski lekarz Edward Jenner.

    O historii szczepień w Polsce i na świecie opowiada otwarta w Warszawie wystawa ,,200 lat szczepień ochronnych". Przypomina ona, że pierwszy próby zastosowania szczepienia czynnego przeciwko ospie prawdziwej na ziemiach polskich przeprowadzono już w XVII w. Pionierami tych akcji byli Vollgang z Wrocławia i Szulc z Torunia.

    Szczepienia polegały wtedy na wywołaniu łagodnej postaci ospy, która powodowała odporność czynną na tę chorobę. Jedną z metod, przejętą w Europie z Chin, było zdrapywanie chorym na ospę strupów, które suszono i ścierano na proszek, a potem mieszano z ziołami i wcierano zdrowym osobom.

    Ta metoda była jednak niebezpieczna, gdyż zanim wywołana ospa minęła, osoba zaszczepiona czasami zarażała chorobą rodzinę i otoczenie. Lepszy był sposób szczepienia, nazywany wakcynacją, opracowany przez Edwarda Jennera. Polegał on użyciu materiału zakaźnego od chorej krowy, a nie chorego człowieka.

    Pierwsza taka próbę Jenner przeprowadził 14 maja 1796 r. Pobrał ropę z wyprysku na ramieniu dojarki i wprowadził ją w dwa nacięcia na ramieniu ośmioletniego chłopca, Jamesa Phippsa. Chłopiec się rozchorował, ale był to jedynie łagodny przebieg choroby. Wyzdrowiał, a po roku uodpornił także na ospę prawdziwą.

    Metoda Jennera, nazwana krowianką, zapoczątkowała nowoczesne szczepienia. Tę sama technikę szczepień w latach 1801-1802 zastosowali polscy specjaliści: Hiacynt Dziarkowski, Wojciech Jerzy Boduszyński oraz Franciszek Neuhauser. Od tego czasu systematycznie rozwijane były szczepienia na ziemiach polskich.

    W 1808 r. w Wilnie i Warszawie zorganizowano pierwsze Instytuty Szczepień Ospy Krowiej. Trzy lata później Napoleon Bonaparte wydał w Polsce postanowienie o obowiązkowym szczepieniu w szkołach, a w 1815 r. wprowadzono obowiązkowe szczepieniu w wojsku.

    Masowe szczepienia wyeliminowały rodzime zachorowania na ospę prawdziwą. Ostatni zgon odnotowano w 1933 r., a ostatni przypadek rodzimego zachorowania - w 1937 r. Po II wojnie światowej ospa była trzykrotnie zawlekana z Indii do Polski, ale masowe szczepienia uchroniły Polaków przed wybuchem większej epidemii.

    W 1953 r. w Gdańsku i Gdyni na ospę zachorowało 13 osób, w tym 2 zmarły. W 1962 r. zachorowało 26 osób, ale nie było żadnego zgonu. Do największej epidemii po II wojnie doszło rok później. We Wrocławiu, Opolu, Wieruszowie i Gdańsku zachorowało wtedy 99 osób, a 7 zmarło.

    Wystawa przypomina, że w maju 1963 r. do jednego z wrocławskich szpitali niespodziewanie zgłosił się pacjent z objawami, które przypominały malarię lub ospę wietrzną. Wkrótce opiekująca się nim salowa oraz inni chorzy zaczęli mieć podobne objawy. Wkrótce stan niektórych z nich był ciężki. Pacjent, który przyjechał z Indii, przeżył, ale zmarła salowa oraz 5 innych osób; dwie z nich nigdy nie były szczepione przeciwko ospie.

    Ospa prawdziwa została wyeliminowana na całym świecie pod koniec lat 70. XX w., a Polscy lekarze mieli w tym swój znaczący udział.

    Dr Andrzej Oleś opracował strategię zwalczania ospy, opartą o konsekwentne, masowe szczepienia ochronne. Był epidemiologiem wojskowym, który uczestniczył w akcji zwalczaniu epidemii ospy we Wrocławiu w 1963 r. Był też członkiem zespołu epidemiologów z Regionalnego Biura Światowej Organizacji Zdrowia WHO na południowo-wschodnią Azję w New Delhi.

    9 grudnia 1979 r. został podpisany akt eradykacji ospy prawdziwej. Dokonała tego specjalnie powołana Międzynarodowa Komisja, której przewodniczył prof. Jan Kostrzewski z Polski. Wyeliminowanie ospy prawdziwej oficjalnie potwierdzono 8 maja 1980 r., podczas 33. Światowego Zgromadzenia Zdrowia.

    PAP - Nauka w Polsce, Zbigniew Wojtasiński

    zbw/ tot/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Krowianka – wirusowa choroba zakaźna występująca u bydła domowego i świń wywoływana przez wirusa krowianki (VACV). Wirus krowianki o niewyjaśnionym pochodzeniu używany był do szczepień przeciwko ospie prawdziwej. Pierwszego szczepienia dokonał angielski lekarz - Edward Jenner, który użył wirusa ospy krów (CPXV). Epidemia ospy we Wrocławiu w 1963 – ostatnia w Polsce epidemia ospy prawdziwej (łac. Variola vera, zwanej też po polsku czarną ospą), która wybuchła latem 1963 roku we Wrocławiu, zawleczona tutaj przez Polaka wracającego z Indii. Zachorowało 99 osób, z których siedem zmarło. Miasto zostało na kilka tygodni sparaliżowane i odcięte od reszty kraju kordonem sanitarnym. Ospa małpia (ang. monkeypox) – egzotyczna choroba zakaźna małp, wywołana przez wirus ospy małpiej należąc do rodzaju Orthopoxvirus. Rzadko wirus przenoszony jest na ludzi. Choroba u ludzi objawia się wysypka na całym ciele, ewoluująca podobnie jak wykwity w ospie prawdziwej i ospie wietrznej. W czerwcu 2003 w Stanach Zjednoczonych zanotowano wyjątkowo dużą liczbę przypadków tej zoonozy u ludzi.

    Ospa prawdziwa, inaczej czarna ospa (łac. Variola vera) – wirusowa choroba zakaźna o ostrym przebiegu wywoływana przez jedną z dwóch odmian wirusa ospy prawdziwej (variola minor lub variola maior). Okres inkubacji trwa od 7 do 17 dni, średnio 13 dni. Chorobę cechuje śmiertelność u osób szczepionych około 3% (dla najczęściej spotykanej odmiany), a u nieszczepionych średnio 30% (istnieją postacie choroby o śmiertelności szacowanej na 95%). Skaryfikacja, metoda zadraśnięcia naskórka – metoda szczepienia przeciw niektórym chorobom zakaźnym (np. przeciw ospie prawdziwej) polegająca na zadraśnięciu naskórka skaryfikatorem i wprowadzeniu szczepionki oraz metoda diagnostyczna stosowana przede wszystkim w alergologii i dermatologii.

    Półpasiec (łac. zoster) – ostra wirusowa choroba zakaźna, której czynnikiem wywołującym jest wirus herpes virus varicella. Jest to ten sam wirus, który wywołuje ospę wietrzną. Schorzenie występuje u osób, które przebyły w przeszłości ospę wietrzną i u których doszło do reaktywacji utajonego zakażenia w zwojach czuciowych lub zakażenie nastąpiło w wyniku zetknięcia się z chorym na wietrzną ospę. Półpasiec objawia się występowaniem bolesnych pęcherzyków i wysypki, zlokalizowanej w charakterystycznych miejscach, wzdłuż przebiegu nerwów. Eradykacja choroby (z łac. eradicatio) – w medycynie oznacza całkowite zwalczenie choroby zakaźnej na całym świecie i z niewystępowaniem wywołującego ją patogenu w organizmach ludzkich, zwierzęcych i innych elementach środowiska. Udało się to osiągnąć w przypadku tylko dwóch chorób – ospy prawdziwej, którą w 1980 roku WHO uznała za wyeliminowaną – oraz księgosuszu, uznanego za wyeliminowany w 2010 przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa. Ostatnie istniejące wirusy ospy prawdziwej są przechowywane w laboratoriach dla celów naukowych.

    Inkluzje typu B, znane jako ciałka Guarnieriego to wtręty komórkowe znajdowane podczas badania mikroskopowego komórek epitelialnych u osób zarażonych wirusem z rodziny Pokswirusów (łac.Poxviridae), np. wirusem ospy prawdziwej (łac. Variola virus) lub wirusem krowianki (łac.Vaccina virus). W komórkach barwią się eozyną, wyglądają jak różowe pęcherzyki w cytoplazmie zarażonych komórek nabłonkowych. Brak ciałek Guarnieriego nie może być czynnikiem wykluczającym ospy wietrznej. Ospa wietrzna (łac. varicella) – najczęstsza choroba zakaźna wieku dziecięcego, charakteryzująca się znaczną zaraźliwością. Nie należy mylić tej choroby z czarną ospą.

    Edward Jenner (ur. 17 maja 1749 w Berkeley w hrabstwie Gloucestershire, zm. 26 stycznia 1823 tamże) – angielski lekarz, odkrywca szczepień ochronnych przeciw ospie.

    William Heberden (ur. w sierpniu 1710 w Londynie, zm. 17 maja 1801), brytyjski lekarz. Od nazwiska pochodzi nazwa Guzków Heberdena. W swych pracach zróżnicował ospę wietrzną i prawdziwą, opisał dławicę piersiową.

    Wirus ospy wietrznej-półpaśca (Varicella zoster virus, VZV), formalnie Human herpesvirus 3 (ludzki herpeswirus typu 3, HHV-3) – wirus z rodziny Herpesviridae, wywołujący u ludzi ospę wietrzną (varicella) i półpasiec (zoster).

    Dodano: 03.08.2011. 00:19  


    Najnowsze