• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • AIDS: ryzyko znasz- reszta zależy od ciebie

    25.11.2008. 13:56
    opublikowane przez:

    Wirus HIV ( Human Immunodeficiency Virus- ludzki wirus upośledzenia odporności) jest zaliczany do grupy retrowirusów, zawierających RNA jako materiał genetyczny. Po zainfekowaniu organizmu gospodarza wirus atakuje komórki układu odpornościowego, głównie limfocyty CD4, namnażając się i niszcząc je. Pierwszy okres zakażenia jest niespecyficzny i może przypominać grypę, następnie wirus przez wiele lat może nie dawać znać o sobie. Dlatego część zakażonych osób nie zdaje sobie sprawy ze swojego nosicielstwa, dopóki układ odpornościowy nie zacznie szwankować i pojawią się zakażenia oportunistyczne oraz choroby towarzyszące.

    Obraz kliniczny takiego pacjenta przyjmuje postać AIDS, czyli zespołu nabytego upośledzenia odporności. Obecne leczenie zakażonych pacjentów nie jest w stanie wyeliminować wirusa całkowicie, może jednak znacznie wydłużyć okres od zakażenia do rozwinięcia pełnoobjawowego AIDS. Choć wirus HIV jest stosunkowo młodym wirusem, stanowi bardzo poważny problem epidemiologiczny. Liczba osób zakażonych szacowana jest na ok. 40 mln na świecie ( dane z 2006 r) . W Polsce do czerwca 2008 roku zarejestrowano ponad 11,5 tys przypadków , a przypuszczalnie zakażonych może być ok. 30 tys. Biorąc pod uwagę liczby, a także ciężki przebieg zakażenia, najczęściej kończący się śmiercią w przebiegu AIDS, HIV jest zagrożeniem, którego nie można lekceważyć.

    Przy takiej randze pandemii i braku skutecznego leczenia eradykującego należy szczególny nacisk położyć na profilaktykę zakażeń. Sposoby zapobiegania zakażeniu stają się jasne, jeżeli pozna się drogi przenoszenia wirusa oraz ryzykowne zachowania.


    Wirus HIV znajduje się w znacznych ilościach we krwi, nasieniu, wydzielinie z żeńskich narządów płciowych osób zakażonych, a także w mleku matek. W niewielkich ilościach i nie u wszystkich zakażonych wykrywany jest w ślinie, łzach i moczu. Do zakażenia dochodzi po bezpośrednim kontakcie materiału zakaźnego z błonami śluzowymi lub poprzez uszkodzenia skóry. Sytuacje stanowiące zagrożenie to stosunki homo- i heteroseksualne, dożylne środki odurzające, niesterylne narzędzia medyczne czy zakłucia w służbie zdrowia. Zakażenie noworodka od matki może nastąpić albo w wyniku bezpośredniego kontaktu z krwią matki, najczęściej okołoporodowo, bądź w wyniku karmienia piersią.

    Na podstawie powyższych informacji można wyodrębnić pewne grupy ludzi szczególnie narażonych na zakażenie. W Polsce wciąż najliczniejszą grupą osób HIV- dodatnich są narkomani stosujący dożylnie środki odurzające. Ze względu na charakter uzależnienia, brak higieny i zaniechanie podstawowych środków ostrożności wśród narkomanów często zdarza się używanie jednej igły przez kilka osób, co oczywiście sprzyja szerzeniu się HIV w tym środowisku. W związku z tym profilaktyka zakażeń w tej grupie opiera się przede wszystkim na likwidacji podstawowego problemu, czyli na zapobieganiu narkomanii i terapii uzależnienia. Poza tym w niektórych krajach rozdaje się darmowe strzykawki narkomanom.

    Drugą dużą grupę zakażonych stanowią osoby o ryzykownych zachowaniach seksualnych. Należą tu zarówno homoseksualiści, jak i osoby bi- i heteroseksualne. Dodatkowo ryzyko zakażenia podczas stosunków seksualnych podnoszą infekcje narządów płciowych i menstruacja u kobiet. Najlepszą ochroną jest więc unikanie ryzykownych kontaktów w życiu osobistym. Pod pojęciem ryzykownych kontaktów mieszczą się więc stosunki homoseksualne, promiskuityzm ( częste stosunki seksualne z częstą zmianą partnerów), uprawianie bądź korzystanie z prostytucji. Duże znaczenie ma używanie prezerwatywy jako zabezpieczenia. WHO ocenia skuteczność prezerwatyw w zapobieganiu transmisji wirusa na około 90-95%, nie sposób więc przecenić tą metodę profilaktyki, zwłaszcza w kontaktach o podwyższonym stopniu ryzyka. Stąd biorą się kampanie promujące używanie prezerwatyw, mające często na celu nie tyle pochwałę antykoncepcji, co profilaktykę zakażenia HIV. Nie dziwi również postawa Kościoła w Ameryce Łacińskiej, gdzie liczba osób zakażonych HIV wciąż zatrważająco wzrasta. Tamtejsi biskupi już od lat z determinacją nalegają, by używanie prezerwatyw jako metody zapobiegania zakażeniom zostało zaakceptowane przez Kościół. Zwiększanie świadomości społecznej w tym zakresie pełni niebagatelną rolę. Każde widoczne uszkodzenie lub stany zapalne powodujące mikrouszkodzenia skóry bądź błon śluzowych ułatwiają wirusowi zakażanie. Sposobem na zmniejszenie ryzyka zakażenia wirusem HIV jest zatem zapobieganie bądź leczenie już obecnych infekcji narządów płciowych oraz unikanie kontaktów seksualnych w czasie menstruacji u kobiet.

    Groźba zainfekowania groźnym wirusem wiąże się nie tylko z życiem osobistym jednostek, ale również ze służbą zdrowia. Osoby pracujące w służbie zdrowia są w większym stopniu narażone na kontakt z wirusem niż przeciętnie w populacji. Lekarze i pielęgniarki pracujący na oddziałach zakaźnych lub innych z reguły przestrzegają podstawowych zasad bezpieczeństwa w kontakcie z pacjentem. W takim wypadku ryzyko zakażenia HIV nie odbiega od podstawowego poziomu. Problem pojawia się wówczas, gdy zasady te nie są przestrzegane, personel medyczny nie używa jednorazowych rękawiczek itd. Największe zagrożenie stanowi zakłucie się igłą iniekcyjną czy zacięcie skalpelem. Do takich przypadków stosuje się zasady profilaktyki poekspozycyjnej, o której kilka słów jest zamieszczone w dalszej części tekstu. Zanotowano przypadki zakażenia pacjenta wirusem HIV w wyniku przeprowadzania procedur medycznych, najczęściej w wyniku użycia do zabiegów operacyjnych nie wysterylizowanych bądź źle wysterylizowanych narzędzi, a także w trakcie zabiegów stomatologicznych. W dzisiejszych czasach szpitale muszą przestrzegać wielu norm, w tym także kontroli sterylizacji wszystkich narzędzi, tak więc ryzyko zakażenia tą drogą zdaje się mieć raczej potencjalne znaczenie. Profilaktyka w tym wypadku polega więc na skrupulatnej sterylizacji narzędzi, także dentystycznych.

    Kobieta zakażona wirusem HIV może urodzić dziecko niezakażone, ryzyko zakażenia wertykalnego (matka- dziecko) wynosi 8 %. Matka w trakcie ciąży od 14 tyg. powinna przyjmować zydowudynę ( lek antyretrowirusowy), dziecku podaje się lek przez 6 tygodni. Pamiętając o obecności wirusa w mleku matki, niemowlę już od pierwszych powinno być karmione sztucznym pokarmem.

    Nie należy zapominać, że normalne kontakty z osobami zakażonymi, tzn wspólne spożywanie posiłków, podanie ręki, kontakty w pracy itp. nie stanowią zagrożenia dla innych osób. Niewiedza na ten temat powoduje nie tylko swego rodzaju AIDS-fobie, ale także niesie poważne konsekwencje psychospołeczne dla osób zakażonych.


    Wszystkie powyższe sytuacje dotyczą profilaktyki pierwotnej, czyli sposobów uniknięcia kontaktu z wirusem. Natomiast jeśli do takiego kontaktu już doszło w wyniku zetknięcia się materiału zakaźnego z uszkodzoną skórą bądź błonami śluzowymi, najczęściej w wyniku zakłucia czy zacięcia się w służbie zdrowia, należy zastosować się do zasad profilaktyki poekspozycyjnej. Po pierwsze: miejsce zranienia należy natychmiast obficie przemyć ciepłą wodą z mydłem, nie blokując w żaden sposób wypływu krwi. Po drugie: należy skontaktować się z odpowiednią jednostką zajmującą się zakażeniami ( najczęściej oddział zakaźny), gdzie w zależności od stopnia ryzyka zostanie ustalone dalsze postępowanie. U osób, u których ryzyko zostało określone jako duże, stosuje się czterotygodniową terapię antyretrowirusową złożoną z 2 lub 3 leków. Takie postępowanie sprawia, że duża część osób po bezpośrednim kontakcie z wirusem HIV nie staje się jego nosicielami.

    Pamiętajmy, że wiedza jest kluczem do sukcesu. Podstawowym zadaniem profilaktyki zakażeń jest rozpowszechnianie wiedzy na temat wirusa, sposobów jego przenoszenia i konsekwencji zakażenia. Bardzo ważną rolę spełniają wszelkie kampanie informacyjne, 1 grudnia ogłoszony jest Światowym Dniem Walki z AIDS. W niektórych miastach można bezpłatnie przebadać się na obecność wirusa HIV, nosiciel wirusa może być nieświadomy swego zakażenia i przenosić je na innych. Wzrost świadomości społeczeństwa skutkuje nie tylko ograniczeniem liczby zakażeń, ale też zmianą postrzegania osób zakażonych. HIV i AIDS nie są już tylko groźną i tajemniczą chorobą ćpunów i homoseksualistów, ale realnym zagrożeniem, którego w prosty sposób można jednak unikać. Cel informacji i profilaktyki może zobrazować brytyjskie hasło : "AIDS: ryzyko znasz- reszta zależy od ciebie".

    Eliza Górniak, Małgorzata Mystek

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Zanokcica opryszczkowa – zakażenie wału paznokciowego spowodowane przez wirusa opryszczki zwykłej. Zmiany są bolesne i ograniczają się do palców rąk. Rzadko infekcja może dotyczyć palców stopy albo oskórka paznokcia. Zanokcica opryszczkowa może być wywołana przez infekcję wirusem HSV 1 albo HSV 2. Zanokcica wywołana przez wirusa HSV 1 często występuje u pracowników opieki medycznej, którzy mają kontakt z wirusem; dotyczy to przeważnie stomatologów i pracowników medycznych narażonych na kontakt z wydzielinami z jamy ustnej. Zanokcica opryszczkowa często dotyczy również niemowląt ssących kciuki z pierwotnym zakażeniem jamy ustnej przez wirus HSV 1 (samozakażenie) przed serokonwersją i u dorosłych w wieku 20–30 lat po kontakcie z okolicą narządów płciowych osób zakażonych wirusem HSV 2. Zastosowanie ogólnych środków ostrożności doprowadziło do zmniejszenia częstości występowania zanokcicy opryszczkowej u narażonej grupy zawodowej. Marawirok (łac. maraviroc) – organiczny związek chemiczny, będący silnym, selektywnym, wolno oddysocjowującym inhibitorem receptora CCR5 dla chemokin, przeznaczony do leczenia chorych zakażonych wirusem HIV-1. Marawirok należy do nowej grupy leków przeciwretrowirusowych – inhibitorów wejścia. Jest skuteczny jedynie w wypadku zakażenia wirusem HIV-1 wykazującym tzw. CCR5-tropizm, czyli takim, który wykorzystuje receptor CCR5 podczas wnikania do komórki. Nie wykazano, by marawirok indukował oporność na inne leki stosowane w leczeniu zakażeń HIV. Zespół nabytego niedoboru (rzadziej upośledzenia) odporności, AIDS (ang. Acquired Immunodeficiency Syndrome lub Acquired Immune Deficiency Syndrome, SIDA łac. Syndroma Immunitatis Defectus Acquisiti) – końcowe stadium zakażenia wirusem zespołu nabytego braku odporności (HIV) charakteryzujące się bardzo niskim poziomem limfocytów CD4, a więc wyniszczeniem układu immunologicznego (odpornościowego), co skutkuje zapadalnością na tzw. choroby wskaźnikowe (niektóre formy nowotworów, grzybic, nietypowe zapalenia płuc) mogące zakończyć się śmiercią pacjenta. W latach 1983–2008 na AIDS zmarło 25 mln ludzi; obecnie rocznie z tego powodu umiera 2 mln osób.

    Okienko serologiczne - jest to przedział czasu od chwili zakażenia do możliwości wykrycia tego zakażenia przez laboratorium za pomocą oznaczania obecności przeciwciał (na przykład za pomocą testu ELISA); inaczej okres od początku infekcji do wytworzenia przez organizm wykrywalnego stosowanymi w diagnostyce metodami miana przeciwciał zwalczających dany antygen. W przypadku HIV może trwać to kilka tygodni. Wcześniej chorobę można wykryć np. badaniami na obecność materiału genetycznego wirusa, np. metodą PCR. W okresie okienka serologicznego osoba może zakażać innych - już po 48 godz. od swojego zakażenia. Kiła wrodzona – zakażenie krętkiem Treponema pallidum może nastąpić w każdym okresie ciąży, ale zmiany charakterystyczne dla kiły wrodzonej obserwuje się w przypadku zakażenia po 4 miesiącu ciąży, gdy zaczyna rozwijać się układ odpornościowy płodu. Wynika z tego, że patogeneza kiły wrodzonej zależna jest bardziej od odpowiedzi immunologicznej gospodarza niż od bezpośredniego szkodliwego wpływu T. pallidum. Ryzyko zakażenia płodu przez matkę chorą na kiłę wczesną wynosi 75–95% i zmniejsza się do około 35% jeżeli choroba trwa ponad 2 lata. Niewielkie ryzyko infekcji płodu dotyczy matek chorych na kiłę późną i utajoną. Natomiast zastosowanie odpowiedniego leczenia u matek przed 16 tygodniem ciąży powinno zapobiec zakażeniu płodu. Brak leczenia kiły u ciężarnej w 40% przypadków doprowadzi do śmierci płodu (częściej dochodzi do urodzeń martwych niż poronień), wcześniactwa, śmierci w okresie okołonoworodkowym lub rozwinięcia się objawów kiły wrodzonej. Przeprowadzone badania retrospektywne ujawniły, że u matek chorujących na kiłę ponad 2 lata 21% ciąż zakończyło się poronieniem lub urodzeniem martwego noworodka, 13% urodzeniem dziecka, która zmarło w pierwszych 2 miesiącach życia, 43% urodzeniem noworodka z cechami kiły wrodzonej a 23% urodzeniem zdrowego dziecka. Jak z powyższych danych wynika, najczęściej spotykaną sytuacją jest noworodek bez klinicznych cech choroby, ale z dodatnimi testami w kierunku kiły. W chwili obecnej uważa się, że wykonywanie testów w kierunku kiły we wczesnej ciąży jest uzasadnione ekonomicznie i zalecane wśród rutynowych badań w przebiegu ciąży. W grupach wysokiego ryzyka badania przesiewowe powinny być powtórzone także w III trymestrze ciąży jak i przy porodzie.

    HIV-2 – typ wirusa wolniej doprowadzający do AIDS niż HIV-1. Pochodzenie wirusa HIV nie zostało ostatecznie wyjaśnione, przypuszczalnie jest on wynikiem mutacji retrowirusów występujących u małp, od których zaraził się człowiek. Najczęstszymi nosicielami tego wirusa (HIV-2) są ludzie zamieszkujący Afrykę Zachodnią. Nad specyfikiem hamującym rozwój wirusa HIV cały czas pracują naukowcy, najnowsze źródła donoszą, że odkryto naturalny składnik ludzkiej krwi, który efektywnie blokuje HIV-1, wirusa będącego najczęstszą przyczyną AIDS. Zakażenie szpitalne – zakażenie, które wystąpiło w związku z udzieleniem świadczeń zdrowotnych, w przypadku gdy choroba w czasie udzielania świadczeń nie była w okresie wylęgania (np. zakażenia bakteryjne) lub gdy choroba wystąpiła po udzieleniu tych świadczeń w okresie nie dłuższym niż najdłuższy okres wylęgania tej choroby (np. WZW typu B, WZW typu C). Najczęściej uznaje się zakażenie za szpitalne, jeśli wystąpiło w okresie 48 - 72 godzin od udzielenia świadczenia zdrowotnego. Dla zakażenia o długim okresie wylęgania (WZW typu B, WZW typu C, HIV, gruźlica) przyjmuje się okres od dwóch tygodni do wielu lat. Zakażenie szpitalne może dotyczyć zarówno pacjenta, jak i personelu. Może wystąpić zarówno w szpitalu, jak i w innej placówce opieki zdrowotnej.

    Ostra choroba retrowirusowa (ang. acute HIV infection, primary HIV infection, acute seroconversion syndrome) – pierwsza faza zakażenia wirusem HIV, pojawiająca się przed fazą latencji (ukrycia) i pełnoobjawowego AIDS. Angiomatosis bacillaris (ang. bacillary angiomatosis) – zakażenie oportunistyczne rozwijające się u osób z obniżoną odpornością. Czynnikiem etiologicznym może być jeden z dwóch gatunków gram-ujemnych bakterii z rodzaju Bartonella - B. hanselae lub B. quintana. Choroba często opisywana jest u osób zakażonych HIV.

    Zespół SCID (ang. severe combined immunodeficiency - ciężkie złożone niedobory odporności) – grupa chorób o podłożu genetycznym układu odpornościowego objawiających się upośledzeniem odporności komórkowej i humoralnej z zastępową podatnością za zakażenia wirusowe, bakteryjne i grzybicze (w tym zakażenia oportunistyczne). Choroba nieleczona doprowadza do śmierci przed ukończeniem 2 roku życia. W terapii stosuje się przeszczep szpiku kostnego. Ponadto w kilkunastu przypadkach zadziałała terapia genowa.

    Spermicydy to inaczej środki plemnikobójcze. Występują w postaci globulek i kremów antykoncepcyjnych. Ich zaletą jest niska cena i dostępność bez recepty. Ich wady to niska skuteczność, niewygoda stosowania i ryzyko reakcji alergicznych. Substancja plemnikobójcza, Nonoxynol-9 może zwiększać ryzyko zakażenia HIV i chorobami przenoszonymi drogą płciową, ponieważ u wielu kobiet wywołuje podrażnienia tkanki pochwy. Ryzyko jest największe w przypadku wielokrotnych stosunków w ciągu dnia lub stosunków analnych.

    Dodano: 25.11.2008. 13:56  


    Najnowsze