• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Akustyk o nieznośnych dźwiękach miasta

    01.12.2010. 09:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Dlaczego bardziej dokuczliwy jest hałas samolotów niż pociągów i dlaczego coraz większą uwagę Polacy zwracają na hałas sąsiedzki? O tym, jakie dźwięki są dokuczliwe i jaki mają wpływ na człowieka mówi PAP dr hab. Anna Preis z Zakładu Akustyki Środowiska na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.

    Czym charakteryzuje się trudny do zniesienia dźwięk? Jak wyjaśnia Anna Preis, głównym wyznacznikiem dokuczliwości dźwięku jest jego głośność. Ale niektóre dźwięki irytują bardziej niż inne, nawet jeśli nie są głośne. Akustyk wyjaśnia, że na to, czy dźwięk cichy uznamy za dokuczliwy, wpływ ma jego barwa.

    "Dla takiego samego wskaźnika głośności spośród środków transportu najbardziej dokuczliwy będzie samolot, potem samochód, a potem tramwaj bądź pociąg" - mówi Preis. Dźwięk będzie przeszkadzał, jeśli cechuje się określoną ostrością, czyli w jego widmie znajdują się składowe o wysokiej częstotliwości. Naukowiec jako przykład podaje odgłosy wiertła u dentysty czy drapania paznokciem po szybie. Dokuczliwy dźwięk charakteryzuje się też chropowatością i określoną siłą fluktuacji, co jest związane ze zmiennością dźwięku w czasie. Taka irytująca nasze ucho zmienność cechuje np. odgłos młota pneumatycznego czy warkotu traktora.

    Zdaniem specjalistki, na odbiór dźwięku wpływ mają jednak nie tylko cechy dźwięku, ale i nastawienie odbiorcy. W przypadku dźwięku dokuczliwego, słuchacz nie analizuje jego barwy, nie zastanawia się nad jego wysokością, tylko czeka, aż dźwięk się wybrzmi, przestanie być słyszalny.

    Jak wyjaśnia dr Preis, głównym niebezpieczeństwem wynikającym z przebywania w hałasie jest trwałe lub czasowe osłabienie słuchu. Poza tym hałas, szczególnie dobrze odczuwalny w nocy, może zwiększać częstotliwość przebudzeń, a to skutkować może niewyspaniem, zwiększeniem ryzyka chorób naczyniowych, podwyższeniem ciśnienia. Obecność hałasu w ciągu dnia może zaś pogorszyć wydajność pracy i sprawność komunikacji (zrozumiałości mowy na tle hałasu), a także przyczynić się do nadmiernego stresu.

    Unijne przepisy wymuszają na władzach miast zwracanie uwagi na ochronę mieszkańców przed hałasem i przygotowanie map akustycznych, w których analizowane są wartości wskaźników oceny hałasu na obszarze danego miasta. W szczególności analizuje się te miejsca w mieście, gdzie nastąpiły przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu.

    Jak zaznacza Anna Preis, w przygotowaniu takich map bierze się pod uwagę przede wszystkim hałas emitowany przez środki transportu. Pomijane są natomiast odgłosy nietypowe, takie jak np. hałas karetek, sąsiadów, szczekających psów, torów wyścigowych, boisk sportowych, czy głosy ludzi wracających nocą do domu. Okazuje się, że odgłosy te wcale nie są wiele mniej dokuczliwe niż hałas emitowany przez środki transport.

    "Dyrektywa unijna dotycząca hałasu obowiązująca w Polsce spowodowała, że władze miast trudniej dają przyzwolenie na hałas. W związku z tym, nad hałasem zewnętrznym częściowo zapanowano dzięki wymianie okien, ustawianiu ekranów, zakładaniu cichego asfaltu. Ale okazuje się, że jeśli nie ma tego hałasu zewnętrznego, to zaczynamy słyszeć swoich sąsiadów." - mówi Preis. "Kiedy było głośno na zewnątrz, to ludziom nie przeszkadzał hałas sąsiedzki, bo byli zaabsorbowani tym, co dociera do nich z ulicy" - tłumaczy naukowiec.

    Jak zaznacza, spostrzeżenia te potwierdziły badania przeprowadzone wśród mieszkańcach bloków w Poznaniu. W miejscach położonych dalej od ulic, hałas sąsiedzki staje się bardziej dokuczliwy niż w miejscach sąsiadujących z traktami komunikacyjnymi. Problem ten wymyka się ze statystyk na mapach akustycznych.

    Badania przeprowadzone w Szwecji wykazały natomiast, że hałas dochodzący od sąsiadów jest tam dokuczliwy dla 9 proc. społeczeństwa, zaraz po hałasie samochodowym. Mniejszym problemem jest nawet hałas lotniczy i hałas pojazdów szynowych.

    "Hałas sąsiedzki w bardzo dużym stopniu zależy od konstrukcji domu, w którym mieszkamy. Największy problem z hałasem sąsiedzkim mają osoby mieszkające w budownictwie wielkopłytowym" - mówi badaczka.

    W budownictwie na razie nie ma ustalonych ogólnoeuropejskich standardów, które gwarantowałyby mieszkańcom komfort akustyczny. Anna Preis mówi jednak, że urzędnicy europejscy pracują nad stworzeniem takich norm. Jej zdaniem, w przyszłości przy oddawaniu lokali do użytku, mieszkania mogłyby uzyskiwać atest akustyczny. Zawarta byłaby w nim informacja o tym, jaki hałas może docierać do lokalu z ulicy czy nawet z mieszkań sąsiadów.

    Jak sobie radzić z hałasem w mieszkaniu? Dr Preis zaznacza, że skuteczna może się okazać wymiana okien. Rozwiązaniem może być prośba do sanepidu o ustalenie zgodności docierającego do mieszkania hałasu z normami. Jeśli hałas z zewnątrz rzeczywiście jest zbyt duży, miasto powinno podjąć działania, żeby go zmniejszyć. "A jak ktoś jest mało wymagający, to może sobie puścić muzyczkę w tle, która zamaskuje hałasy" - dodaje Anna Preis.

    Bo - jak tłumaczy akustyk - muzyka może pełnić rolę "wyciszacza". Obecność jednego źródła dźwięku sprawia, że odbiorcy głośność drugiego źródła dźwięku wydaje się mniejsza. Jak wyjaśnia Preis, jest to jeden z powodów, dla których młodzież słucha muzyki: "W ten sposób młodzi odizolowują się od hałasów życia rodzinnego, czyli od odgłosów telewizora czy rozmów innych mieszkańców domu" - zaznacza akustyk.

    Maskowanie dźwięków innymi dźwiękami Preis wykorzystuje w swojej pracy. Badaczka uczestniczy w międzynarodowym projekcie, w którym ustala, jak za pomocą przyjemnych dźwięków zamaskować hałas miasta. W wielu miejscach w Europie powstają już ogrody dźwiękowe, w których dzięki emitowanym z głośników odpowiednim odgłosom (np. świergotu ptaków, szumu wody) wzmacniane są dźwięki przyjemne. Dzięki temu odgłosy ulicy stają się mniej dokuczliwe.

    PAP - Nauka w Polsce, Ludwika Tomala

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Izolator akustyczny – struktura, mająca na celu zapobieżenie niepożądanemu przenikaniu dźwięków (najczęściej hałasów i tym podobnych zakłóceń) rozchodzących się w przestrzeni (w powietrzu) przez fale dźwiękowe. Przy pomocy izolatorów akustycznych osłania się m.in. wnętrza (np. mieszkalne, szpitalne, biurowe) przed hałasami zewnętrznymi (np. hałasem ulicznym), a także zapobiega się wydostawaniu się hałasu z wnętrz (np. z takich, w których hałasują pracujące maszyny) na zewnątrz. Hałas – dźwięki zazwyczaj o nadmiernym natężeniu (zbyt głośne) w danym miejscu i czasie, odbierane jako: "bezcelowe, następnie uciążliwe, przykre, dokuczliwe, wreszcie szkodliwe”. Reakcja na hałas w dużym stopniu zdeterminowana jest nastawieniem psychicznym. Na ochronę przed hałasem organizm zużywa ogromne ilości energii. Do hałasu nie można się przyzwyczaić i jeśli nawet nie odbieramy go świadomie, to "zawsze przeżywamy go najgłębiej", a zamiast przyzwyczajenia co najwyżej następuje "adaptacja patologiczna". Przyczyną hałasu mogą być dźwięki zarówno intensywne, jak również wszelkiego rodzaju niepożądane dźwięki wpływające na tło akustyczne, uciążliwe z powodu długotrwałości, jak na przykład stały odgłos pracujących maszyn lub muzyki. Próba Webera (ang. Weber test) – subiektywna metoda badania słuchu polegająca na przyłożeniu wprawionego w drgania stroika do czoła lub szczytu czaszki pacjenta. Zadaniem chorego jest określenie w którym uchu dźwięk słyszany jest głośniej. W przypadku zdrowych badanych dźwięk słyszany jest jednakowo w obu uszach. Badanemu z przewodzeniowym uszkodzeniem słuchu dźwięk wyda się głośniejszy w chorym uchu. Dzieje się tak ponieważ ucho to nie słyszy dźwięków otoczenia i może skupić się wyłącznie na odbiorze dźwięków przewodzonych drogą kostną. Taka sytuacja może być nawet uzyskana eksperymentalnie poprzez zatkanie jednego ucha palcem. Natomiast chory z odbiorczym uszkodzeniem słuchu będzie lepiej słyszał stroik w uchu zdrowym.

    Lokalizacja dźwięku – czynność, polegająca na określaniu położenia źródła dźwięku w przestrzeni oraz jego odległości od słuchacza. Fakt posiadania pary uszu umożliwia człowiekowi lokalizację źródła dźwięku. Lokalizacja jest dokonywana przez mózg na podstawie analizy głośności dźwięku docierającego do każdego ucha i porównanie obu sygnałów. Kierunek jest określany na podstawie różnic głośności. Miejsce (odległość do źródła dźwięku) może być rozpoznane tylko wówczas, gdy jest to dźwięk o znanej głośności, np. klakson samochodu, wołanie innego człowieka. Mizofonia (z gr. misos - nienawiść, phone - dźwięk), inaczej SSSS (Selective Sound Sensitivity Syndrome) jest jednym z rodzajów nadwrażliwości na dźwięki. Chory na mizofonię doznaje silnie negatywnej emocjonalnej reakcji w odpowiedzi na określone odgłosy, szczególnie te wydawane przez innych ludzi, jak np.: głośny oddech, chrapanie, mlaskanie, pociąganie nosem, chrząkanie itp. Reakcję tę opisuje się często jako niemożliwą do opanowania mieszaninę złości i lęku, połączoną z psychicznymi i somatycznymi objawami reakcji walki i ucieczki. Osoba z mizofonią może nie tolerować różnej ilości dźwięków, przy czym najtrudniejsze do zniesienia są z reguły odgłosy wydawane przez najbliższych .

    Muzyka konkretna – kierunek w muzyce współczesnej, w którym oprócz dźwięków instrumentów lub śpiewu wykorzystuje się realne dźwięki – dźwięki przyrody, odgłosy fabryczne, dźwięki ruchu ulicznego, przypadkowe głosy ludzkie itp. Dźwięki takie są rejestrowane, a następnie preparowane i miksowane w celu osiągnięcia zamierzonego efektu estetycznego. Long Range Acoustic Device (LRAD) (ang. urządzenie dźwiękowe dalekiego zasięgu) - urządzenie dźwiękowe, wytwarzające dźwięk o bardzo wysokiej głośności, który jest słyszalny na dużych odległościach. Jego głównym celem jest emitowanie fal dźwiękowych, które będą wywołały u odbiorcy nieprzyjemną reakcję i wpływały na jego zachowanie poprzez odstraszanie. Urządzenie może także pełnić rolę wzmacniacza dużej mocy, który nie wywołuje negatywnych reakcji u słuchacza i nie powoduje bólu.

    Mówi się, że dźwięk ma brakującą częstotliwość podstawową, gdy jego nadtony (tony składowe górne) sugerują istnienie częstotliwości podstawowej, ale dźwięk jej samej nie zawiera. Antropologia dźwięku jest jedną z dyscyplin podlegających rozległej nauce społecznej – antropologii. Antropologia zajmuje się człowiekiem jako jednostką w danej społeczności, natomiast antropologia dźwięku dotyka warstwy dźwiękowej oraz bada zależności i powiązania pomiędzy człowiekiem a tym co ten słyszy oraz sprawdza co się z nim dzieje gdy jego środowisko akustyczne ulega zmianie. Stawia także pytanie o to czy pejzaż dźwiękowy świata jest niezależną kompozycją, czy też ludzie mają nad nim może kontrolę i są jego twórcami.

    Tonalność – rodzaj systemu dźwiękowego zakładającego hierarchiczne relacje między dźwiękami oraz współbrzmieniami. Podstawowym założeniem tonalności jest istnienie dźwięku podstawowego, centrum tonalnego, do którego w procesie kontinuum muzycznego ciążą wszystkie inne dźwięki.

    Lirogony (Menuridae) – monotypowa rodzina ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes). Żyją wyłącznie w Australii. Lirogony potrafią naśladować indywidualne odgłosy innych ptaków. Ponadto lirogony potrafią naśladować ludzkie dźwięki, a także dźwięki mechaniczne każdego rodzaju, eksplozje i dźwięki instrumentów muzycznych. Zdolność tych ptaków do naśladownictwa (ptaki mimetyczne) jest praktycznie nieograniczona - od dźwięku gwizdu po dźwięk piły ręcznej czy łańcuchowej, a także odgłos silnika samochodu, syreny alarmowej, wystrzałów strzelby, odgłosów migawki aparatu, szczekania psów, płaczących dzieci itd.

    Bark – skala wysokości dźwięku w modelu psychoakustycznym. 1 bark odpowiada 100 melom i obejmuje cały zakres częstotliwości znajdujących się w obszarze jednego z 24 tzw. pasm krytycznych: pasm częstotliwości akustycznych, w których odbiór jednego dźwięku zależy od obecności innego dźwięku. Dźwięk wielokanałowy, dźwięk dookolny, dźwięk przestrzenny (ang. surround sound) – technika będąca rozwinięciem stereofonii, pozwalająca na utrwalanie i odtwarzanie co najmniej trzech kanałów dźwięku. Zastosowanie dodatkowych kanałów i odpowiadających im głośników po bokach i z tyłu słuchacza pozwala na zwiększenie poczucia otoczenia dźwiękiem.

    Dodano: 01.12.2010. 09:04  


    Najnowsze