• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kod stresu w centrum uwagi

    04.11.2011. 16:49
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Naukowcy z Uniwersytetu w Leicester w Wlk. Brytanii zidentyfikowali białko swoiste wytwarzane przez mózg w reakcji na stres. Odkrycia opublikowane w czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) mogą pomóc w pogłębieniu wiedzy na temat chorób psychicznych, których podłożem jest stres, w szczególności dzięki poznaniu, jak mózg ludzki radzi sobie ze stresem i łagodzi jego oddziaływanie. Badania zostały dofinansowane w części z grantu Marie Curie dla najlepszych z budżetu Siódmego Programu Ramowego (7PR) UE.

    Naukowcy z Wydziału Fizjologii Komórki i Farmakologii Uniwersytetu w Leicester zbadali "cienkie" i "grzybowate" części komórek nerwowych mózgu, które odgrywają kluczową rolę w procesach uczenia się i zapamiętywania. Zdaniem naukowców ludzie potrafią ulepszać swoje wspomnienia, łagodząc w ten sposób stres związany z bolesnymi wspomnieniami.

    Odkrycie wytwarzanego przez mózg białka swoistego, które może pomóc chronić ludzi przed "nadmiernym niepokojem" i zapewnić organizmowi potrzebną pomoc w radzeniu sobie z negatywnymi zdarzeniami życiowymi to przełomowe dokonanie.

    "Stres dnia codziennego 'kształtuje' mózg - komórki nerwowe zmieniają swoją morfologię, liczbę połączeń z innymi komórkami i sposób komunikacji z innymi neuronami" - wyjaśnia dr Robert Pawlak, wykładowca neurologii na Uniwersytecie w Leicester i współautor raportu z badań. "W większości przypadków to reakcje adaptacyjne i dobroczynne - wspomagają mózg w radzeniu sobie ze stresem i kształtują odpowiednią reakcję behawioralną."

    Niemniej, jak dodaje dr Pawlak, w przypadku wystąpienia poważnego stresu, rzeczy mogą się wymknąć spod kontroli. "Zdolność 'buforowania' mózgu zostaje wyczerpana, a komórki nerwowe hipokampu - obszaru mózgu odpowiedzialnego za uczenie się i pamięć - zaczynają wycofywać swoje procesy, nie komunikują się skutecznie z innymi komórkami i wykazują objawy choroby" - dodaje.

    "Jedna ze strategii, którą komórki mózgowe szczególnie lubią wykorzystywać w radzeniu sobie ze stresem, polega na zmienianiu kształtu malutkich mechanizmów, które zwykle wykorzystywane są do wymiany informacji z innymi neuronami, zwanych kolcami dendrytycznymi."

    Wielkość kolców może wynosić zaledwie 1/1000 milimetra, a ich kształt również jest zróżnicowany. Naukowcy porównali długie kolce, nazywane przez ekspertów "cienkimi", u dzieci. Są one nie tylko mobilne, ale również ciekawskie. Często zmieniają kształt i odgrywają główną rolę w procesach uczenia się. Kiedy kolce się uczą, dojrzewają, stają się grzybowate i wytwarzają trwałe połączenia. Nie tylko nie zmieniają partnerów, ale również wolą się już nie ruszać.

    "Kolce grzybowate pomagają nam w zapamiętywaniu rzeczy, których kiedyś już się nauczyliśmy, ale to nie zawsze ma swoje dobre strony" - podkreśla dr Pawlak. "Niektóre stresujące wydarzenia lepiej szybko zapomnieć, bo inaczej mogą doprowadzić do zaburzeń lękowych. Trwa nieustanna walka sił w naszym mózgu o utrzymanie odpowiedniej równowagi między cienkimi a grzybowatymi kolcami - czyli o to, ile pamiętać, a co lepiej zapomnieć" - dodaje.

    "Zidentyfikowaliśmy białko, które mózg wytwarza w reakcji na stres, aby zmniejszyć liczbę grzybowatych kolców, a przez to zmniejszyć przyszły niepokój powiązany ze stresującymi zdarzeniami. Białko to - lipokalina 2 - nie jest normalnie wytwarzane, niemniej jego produkcja w hipokampie gwałtownie rośnie w reakcji na stres. Po dodaniu lipokaliny 2 do neuronów w hodowli, czyli podobnie jak się dzieje w sytuacji stresowej, neurony zaczęły tracić swoje 'kolce pamięci' - dojrzałe i grzybowate. Identyfikacja lipokaliny 2 jako nowego sposobu wykorzystywanego przez mózg, by pomóc nam radzić sobie ze stresem to istotny krok naprzód. Zbliżamy się do odcyfrowania molekularnych mechanizmów stresu, które - jeżeli nie funkcjonują prawidłowo - mogą doprowadzić do chorób psychicznych, których podłożem jest stres."

    Zdaniem naukowców ponad jedna trzeci populacji cierpi na zaburzenia psychiczne, których podłożem jest stres. Kolejnym krokiem, jaki zamierzają podjąć będzie ustalenie, czy zidentyfikowane mechanizmy można wykorzystać w strategiach klinicznych w celu opanowania zaburzeń lękowych i depresji.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Zarządzanie stresem - znanym i najbardziej obiecującym podejściem do problemu zarządzania stresem w organizacji jest metoda prewencyjnego zarządzania stresem – „filozofia organizacji oraz zbiór zasad, kształtujący konkretne metody, które poświęcono zdrowiu jednostek i organizacji w celu ochrony jednostek i organizacji przed złymi skutkami stresu” Autorzy tej koncepcji opracowali pięć podstawowych zasad, na których powinno być oparte zapobiegawcze zarządzanie stresem. Miejsce sinawe (łac. locus coeruleus) – jądro pnia mózgu, położone z tyłu mostu. Jego aktywację powodują stresory fizykalne (np. hipoglikemia, spadek ciśnienia krwi, objętości krwi, zaburzenia termoregulacji) oraz stresory psychologiczne. Pełni rolę w regulacji stopnia pobudzenia mózgu, fazy snu REM i niektórych funkcjach autonomicznych (np. termoregulacji). Odpowiada też za produkcję noradrenaliny. Dzięki połączeniom z podwzgórzem bierze udział w wyzwalaniu reakcji stresowej. Gra rolę w wzmacnianiu zachowań lękowych i w zespole stresu pourazowego (PTSD). Kenneth I. Pargament (ur. 3 listopada 1950 w Waszyngtonie) - profesor psychologii na Uniwersytecie Stanowym w Bowling Green. Jego główne zainteresowanie naukowe to badanie roli, jaką religijność i duchowość odgrywają w procesie radzenia sobie ze stresem i traumą. Starania Pargamenta ukierunkowane są na stworzenie ugruntowanych poglądów w kwestii religijności i duchowości, aby mogły stać się one przedmiotem uwagi naukowców i profesjonalistów z różnych dziedzin. Badacz religijności i jej związków ze zdrowiem psychicznym, autor książek i artykułów o tej tematyce, praktykujący psycholog kliniczny.

    Ewa Agnieszka Pisula (ur. 14 grudnia 1964) − polska psycholog, profesor nauk humanistycznych, pracownik naukowy Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, Kierownik Zakładu Psychologii Rehabilitacyjnej. Zajmuje się zaburzeniami rozwojowymi u dzieci, szczególnie autystycznym spektrum zaburzeń, psychologiczną sytuacją rodziców i rodzeństwa dzieci z zaburzeniami rozwoju oraz stresem i radzeniem sobie ze stresem u dzieci i młodzieży. Odporność roślin na czynniki środowiskowe – mechanizmy obronne pozwalające przetrwać roślinom w warunkach stresu. Odporność na stres może mieć charakter konstytutywny albo indukowany. W pierwszym przypadku mechanizmy obronne występują trwale przez całe życie rośliny. Odporność indukowana to zespół mechanizmów obronnych pojawiających się na skutek działania czynnika stresowego, stresora.

    Osobowość typu A, WZA (wzór zachowania A), zachowanie typu A to typ osobowości, charakteryzującej się wysokim poziomem stresu, wywołanym presją czasu, tendencją do zachowań rywalizacyjnych, wysokim poziomem ambicji, agresywnością i wrogością wobec innych. Osoba z WZA postrzega otoczenie jako zagrażające i żyje w nieustannej reakcji alarmowej (fazie stresu). W kategoriach psychologicznych konstruktów teoretycznych WZA charakteryzuje neurotyczna ekstrawersja (EPQ-R) i niski poziom ugodowości (NEO-FFI). Złudzenie optyczne – błędna interpretacja obrazu przez mózg pod wpływem kontrastu, cieni, użycia kolorów, które automatycznie wprowadzają mózg w błędny tok myślenia. Złudzenie wynika z mechanizmów działania percepcji, które zazwyczaj pomagają w postrzeganiu. W określonych warunkach jednak mogą powodować pozornie tylko prawdziwe wrażenia.

    Hipnopedia - uczenie się w czasie snu; sposób uczenia się oparty na założeniu, że w początkowej fazie snu mózg ludzki jest w stanie odbierać sygnały i magazynować werbalne informacje, które z kolei w ciągu dnia mogą być przedmiotem ponownego uczenia się i szybszego utrwalania. Nocne "lekcje" eksponuje się wiec w okresie od zaśnięcia do zapadnięcia w głęboki sen i przed obudzeniem się, tj.: w okresach "płytkiego" snu. Badania nad hipnopedią znajdują się dopiero w stadium pocztowym. Zaburzenia adaptacyjne - zaburzenia psychiczne powstałe pod wpływem trudności z dostosowaniem się do znacząco nowych okoliczności życiowych (np: pójście do szkoły, rodzicielstwo, brak sukcesów osobistych, przejście na emeryturę, utrata obiektu o wartości emocjonalnej): stany stresu, napięcia, niepokoju, przygnębienia i rozstroju emocjonalnego, które w podobnym nasileniu u dorosłych zdrowych jednostek w takich sytuacjach nie występują.

    Strach – jedna z podstawowych cech pierwotnych (nie tylko ludzka) mających swe źródło w instynkcie przetrwania. Stan silnego emocjonalnego napięcia, pojawiający się w sytuacjach realnego zagrożenia, naturalną reakcją organizmu jest np odruch silnego napięcia mięśni a w konsekwencji ucieczka lub walka. Spowodowany jest zdolnością zapamiętywania i kojarzenia podobnych sytuacji (podobna sytuacja w przeszłości miała groźny skutek) oraz w przypadku ludzi umiejętnością abstrakcyjnego myślenia (z mojej decyzji wyniknie sytuacja która spowoduje groźny skutek). Nierozerwalnie związany z przyszłością (odstęp czasowy jest nieistotny) gdyż zdarzenia z przeszłości odczuwamy inaczej (żal po jakiejś stracie) a jeszcze inaczej teraźniejsze (ból sprawia nam cierpienie). Straty lub bólu mającego nadejść możemy się bać (odczuwamy przed nimi strach). Strach może mieć skutek pozytywny gdy efektem jest ochrona nas lub naszego interesu albo negatywny gdy powstrzymuje nas przed konsekwentnym dążeniem do celu. Jest subiektywny gdyż ten sam spodziewany skutek nie zawsze i nie u wszystkich spowoduje poczucie zagrożenia.

    Inteligencja roślin – złożone zachowania adaptacyjne występujące u roślin. Zachowania te umożliwiają organizmom roślinnym dostosowanie się do warunków środowiska. Mechanizmy adaptacyjne, będące plastyczną reakcją fenotypową w odpowiedzi na sygnały ze środowiska powstały w wyniku ewolucji i obejmują zachowania takie jak reakcja na stres lub obrona przed patogenem. Właściwe reagowanie na zmieniające się warunki wymaga istnienia pamięci, uczenia się i inteligencji. Reakcje roślin mogą mieć charakter morfologiczny lub fizjologiczny. Koncepcja inteligentnych zachowań u roślin została zapoczątkowana przez Karola Darwina.

    Mruczenie – charakterystyczny dźwięk o niskiej częstotliwości (25 do 150 Hz) wydawany przez koty domowe, stanowiący element komunikacji kotów. Przeważnie sygnalizuje dobre samopoczucie, ale może być również emitowany w stresie. Encefalizacja (gr. enképhalos – mózg), cerebralizacja, cerebryzacja (łac. cerebrum – mózg) – ewolucyjny proces, który prowadzi do przejmowania funkcji niższych ośrodków nerwowych przez ośrodki wyższe. Polega na koncentracji neuronów w przedniej, głowowej części ciała zwierzęcia i jest związany z wykształceniem się głowy (cefalizacja) i powstaniem mózgu. W antropologii znaczenie terminu cerebryzacja zawężane jest do ewolucyjnego wzrostu rozmiarów mózgu u naczelnych.

    Dodano: 04.11.2011. 16:49  


    Najnowsze