• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kto ma lepszego nosa? Badania wskazują na współczesnego człowieka

    19.12.2011. 16:49
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Finansowany ze środków unijnych zespół naukowców odkrył, że płaty skroniowe człowieka, które mają kluczowe znaczenie dla zmysłu powonienia, pamięci, języka oraz funkcji społecznych, są stosunkowo większe u Homo sapiens niż u Neandertalczyków. Odkrycia zaprezentowane w czasopiśmie Nature Communications wskazują, że współczesny człowiek ma lepszy układ węchowy niż Neandertalczyk. Badania zostały dofinansowane z projektu EVAN (Europejska antropologiczna sieć wirtualna), który otrzymał grant sieci badawczo-szkoleniowej Marie Curie (RTN) w wysokości 3,3 mln EUR z budżetu Szóstego Programu Ramowego (6PR) UE.

    Encefalizacja - współczynnik mózgu do masy ciała - jest ściśle powiązana z ewolucją człowieka. Jednakże dwie genetycznie odmienne linie ewolucyjne dały początek gatunkom ludzkim o podobnie dużym mózgu. Naukowcy z Hiszpanii, Niemiec i Włoch przeanalizowali ewolucję mózgu współczesnego człowieka na podstawie oceny różnic w kształcie podstawy czaszki u ludzi o dużych mózgach. Analizie poddany został dół przedni czaszki (ACF), aby ustalić, czy przednie rozszerzenie u wysoce umózgowionego człowieka współczesnego i Neandertalczyka różniło się pod względem kształtu i układu.

    Markus Bastir i Antonio Rosas z Wydziału Paleobiologii Muzeum Nauk Przyrodniczych (CSIC) w Hiszpanii kierowali zespołem, który wykorzystał zaawansowane techniki obrazowania medycznego do oceny wewnętrznych struktur skamielin czaszek ludzkich. Trójwymiarowe (3D) metody ilościowego określania kształtu podstawy mózgu, takie jak w morfologii szkieletowej podstawy czaszki, przyniosły naukowcom wyniki, jakich szukali.

    "Struktury, które odbierają bodźce węchowe są w przybliżeniu o 12% większe u współczesnego człowieka niż u Neandertalczyka" - stwierdzili naukowcy.

    Zespół jest przekonany, że wyniki mogą mieć istotne implikacje dla zdolności węchowej i zachowania człowieka. Wielkość opuszek węchowych człowieka jest powiązana ze zdolnością do wykrywania i rozróżniania różnych zapachów. Powonienie to zdaniem naukowców jeden z najstarszych zmysłów kręgowców.

    "To również jedyny, który ustanawia bezpośrednie połączenie między mózgiem a jego otoczeniem" - zauważa dr Bastir. Inne zmysły muszą przechodzić przez rozmaite filtry korowe, a powonienie trafia ze środowiska bezpośrednio do najwyższych ośrodków mózgu - wskazuje zespół.

    Dr Rosas zauważył: "Powonienie nigdy nie śpi, ponieważ bez przerwy oddychamy i odbieramy zapachy." Obwód neuronalny powonienia pokrywa się z obwodem pamięci i emocji, "co wyjaśnia ogromną zdolność zachowywania w pamięci i wyrazistą intensywność wydarzeń z życia odbieranych powonieniem".

    Wyjaśniając różnice w modelach rozwoju mózgu między Homo sapiens a Neandertalczykiem w czasie decydującego etapu rozwoju kognitywnego, współautor Philipp Gunz z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Niemczech powiedział: "W pierwszym roku życia mózgi Neandertalczyków i współczesnych ludzi rozwijają się odmiennie. Współczesny człowiek ma mniejszą twarz i nos w porównaniu do neandertalskiego kuzyna. Tym niemniej część mózgu, która przetwarza zapachy jest większa u współczesnych ludzi niż u Neandertalczyków."

    Współautor, Jean-Jacques Hublin z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka, powiedział: "Pojawia się coraz więcej dowodów na to, że duże mózgi Neandertalczyków i współczesnych ludzi wykształciły się niezależnie i mogły odmiennie funkcjonować. Nasze badania dają wyobrażenie o funkcjonalnym znaczeniu tych różnic rozwojowych."

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Homo sapiens idàltu (człowiek współczesny starszy) - wymarły podgatunek wczesnego człowieka Homo sapiens . W jego szkieletach widać pewne nieznaczne różnice z człowiekiem współczesnym i został wyodrębniony jako osobny podgatunek. Jego występowanie datuje się na około 160 000 lat temu. Hipoteza multiregionalna – hipoteza wprowadzona do paleoantropologii przez Milford H. Wolpoffa mająca wyjaśniać zróżnicowanie populacji ludzkiej. Hipoteza multiregionalna zakłada, że różne podgatunki Homo sapiens wniosły istotny wkład genetyczny do obecnej puli genetycznej człowieka. Przyjmuje się nawet, że współczesny człowiek ma geny innych gatunków ludzi z rodzaju Homo jak Homo neanderthalensis czy Homo erectus. Przeciwstawną, konkurencyjną koncepcją jest teoria wyjścia z Afryki zakładająca, że człowiek współczesny pochodzi wyłącznie z Afryki. Współczynnik encefalizacji (EQ – ang. encephalization quotient), współczynnik umózgowienia – termin, który wprowadził Harry J. Jerison w celu oszacowania potencjalnych możliwości intelektualnych mózgu danego organizmu. Wskazuje ile razy większy lub mniejszy jest przeciętny mózg osobnika danego gatunku od mózgu, jakiego należy się spodziewać u zwierzęcia o rozmiarach typowych dla tego gatunku. Współczynnik encefalizacji obliczany jest różnymi metodami porównania masy mózgu do masy ciała, np. według swojej pierwotnej koncepcji Jerison zaproponował wzór:

    Pojemność czaszki – mierzona (najczęściej) w centymetrach sześciennych średnia objętość mózgoczaszki, w przybliżeniu określająca rozmiar mózgu. Relacja między wielkością mózgu, a rozmiarem ciała wskazuje na potencjalną inteligencję organizmu, według ogólnej zasady, że im większy mózg, tym wyższy iloraz inteligencji. W rzeczywistości jednak pojemniejsza czaszka nie zawsze oznacza większą inteligencję, ważny jest także stosunek objętości mózgu do masy ciała osobnika (współczynnik encefalizacji); ponadto nawet u osobników o zbliżonej masie mogą istnieć nie wpływające na poziom inteligencji znaczące różnice w wielkości mózgu, co wynika z faktu, że większy mózg może być konieczny do kontroli bardziej umięśnionego ciała, albo jako element przystosowania do życia w zimnym klimacie. Brain – drugi singel promujący debiutancki album Rita Pax, który ukazał się 15 lipca 2013. Piosenka jest pierwsza na płycie. To utwór w stylistyce współczesnego R&B, zbudowany w oparciu o instrumenty perkusyjne nadające latynoski rytm, a w drugiej jego części za pomocą linii basu i riffu wiolonczeli rozwija się energia piosenki. Tekst zwraca uwagę na zagrażające we współczesności "rozleniwienie mózgu" - karmienie się codzienną tanią sensacją, szybkim i niezdrowym stylem życia, ignorancją i zanikiem uczuć itp. To doprowadza do wypaczenia świadomości dzisiejszego człowieka. Przydałby się na to wszystko przysłowiowy kubeł wody.

    Erik Trinkaus (ur. 24 grudnia 1948) - paleoantropolog amerykański badający pochodzenie współczesnego człowieka. Cytowany kosigner wielu prac związanych z kontrybucją genetyczną antycznych populacji do puli genowej współczesnego człowieka, ekspert paleopopolacji Europy uważający że ludzie o cechach nendertalskich to przodkowie puli genetycznej europejczyków. Neurony lustrzane – grupy komórek nerwowych (neuronów), które uaktywniają się podczas wykonywania pewnej czynności lub obserwowania jej u innych osobników. Neurony lustrzane odkryto w mózgu małp i człowieka. Podejrzewa się, że dzięki nim osobnik na widok pewnej czynności jest w stanie niemal natychmiast odgadnąć intencje innego osobnika nie tylko tego samego gatunku. U człowieka odpowiadają prawdopodobnie również za zdolność do rozpoznawania cudzych emocji i intencji wyrażanych niewerbalnie, czyli empatię oraz współczucie.

    Frenologia (gr. phren - rozum, dusza) teoria z XVIII i XIX wieku opracowana przez Franza Josefa Galla (1758-1828) i Johanna Spurzheima (1776-1832), wedle której kora mózgu była podzielona na odrębne ośrodki, z których każdy zapewniał fizykalne podstawy zjawisk psychicznych. Zjawiska psychiczne o jakich stwierdza ta koncepcja, stanowią wybór, prawdopodobnie zupełnie subiektywny, różnych zdolności intelektualnych, muzycznych, cech charakteru itp. Frenolodzy zakładali, że te różne talenty i zdolności u różnych ludzi rozwijają się w różny sposób, co ma swoje odzwierciedlenie również w anatomicznych rozmiarach odpowiedniego ośrodka korowego - a więc odpowiedniej części kory mózgu. Ponieważ pewne przymioty intelektualne, o jakich koncepcja ta mówi, rozwijały się silniej, ich neuroanatomiczne podłoże również przyjmowało większe rozmiary, a tym samym, miało wpływ na rozwój kształtu czaszki. Tym samym określony ośrodek korowy (utożsamiony z określoną funkcją psychiczną) o większych rozmiarach powodował w tym właśnie miejscu uwypuklenie czaszki. W praktyce poglądy te sprowadzały się do twierdzeń frenologów, że na podstawie kształtu czyjejś czaszki są w stanie określić, jakie ta osoba ma talenty i ułomności. Koncepcja ta była bardzo popularna i przez wiele osób traktowana poważnie. Przeprowadzane przez frenologów badania czaszek i wnioski wysuwane na tej podstawie były subiektywne i prowadziły do potwierdzenia istniejących ówcześnie stereotypów płciowych czy rasowych. Nauka nie potwierdza związku kształtu czaszki ze zdolnościami intelektualnymi, cechami charakteru, czy talentami muzycznymi. Równomierna przestrzeń barw to taka przestrzeń barw, w której obszary różnicy percepcyjnej barw mają postać kul o jednakowym promieniu w obrębie całej przestrzeni barw.
    Dla wyjaśnienia powyższej definicji wprowadźmy pojęcie barwy obiektywnej i barwy subiektywnej. Barwę obiektywną określijmy jako punkt w danej przestrzeni barw opisany liczbowo przez określenie jego współrzędnych. Zatem dwa różne punkty w przestrzeni barw mają dwie różne współrzędne, a zatem są to dwie różne barwy obiektywne. Barwa subiektywna jest wrażeniem barwy, które powstaje w mózgu człowieka. Dwie barwy obiektywne stosunkowo mało odległe od siebie w przestrzeni barw mogą wywołać wrażenie tej samej barwy. Zatem dwie barwy obiektywne mogą być tą samą barwą subiektywną. Człowiek posiada określoną różnicę percepcyjną barw czyli zdolność rozróżniania różnicy barw. Różnica percepcyjna zmienia się z wiekiem danego człowieka, jego kontaktami z barwą (czasem związanymi z wykonywanym zawodem, np. artysta-malarz), jego nastrojem. Wiąże się też z indywidualnymi cechami danego człowieka. W równomiernej przestrzeni barw bierze się pod uwagę teoretycznego, wystandaryzowanego obserwatora, określonego za pomocą empirycznych badań statystycznych. W równomiernej przestrzeni barw można określić stały promień kuli taki, że obiektywne barwy zawarte w tej kuli będą przez statystycznego obserwatora traktowane jako jedna barwa subiektywna, czyli barwy te znajdują się poniżej progu różnicy percepcyjnej barw. Przestrzeń barw CIELab i CIELUV pretendują do miana równomiernych przestrzeni barw jednak faktycznie są jej przybliżeniem.

    Antropogeneza (gr. ánthrôpos – człowiek, génesis – pochodzenie) – filogeneza człowieka, czyli pochodzenie, droga rozwojowa i procesy biologiczne, które doprowadziły do powstania anatomicznie nowoczesnego człowieka rozumnego (Homo sapiens sapiens), wyjaśniane na gruncie teorii ewolucji w oparciu o osiągnięcia antropologii, filogenetyki molekularnej i antropolingwistyki.

    James Shreeve – amerykański popularyzator nauki. Autor Zagadka Neandertalczyka. W poszukiwaniu rodowodu współczesnego człowieka i współautor Lucy’s Child: The Discovery of a Human Ancestor. Jego artykuły ukazywały się w "The Atlantic Monthly", "Discover", "National Geographic", "Science", "Smithsonian" i innych periodykach. Był członkiem Fundacji Alfreda P. Sloana i Fundacji Alicia Patterson.

    Współprogramy (ang. coroutines) - Pojęcie współprogramu ma dwie odmienne definicje(!). Obie definicje zgodnie stwierdzają, że współprogram cechuje się posiadaniem ciągu instrukcji do wykonania i ponadto możliwością zawieszania wykonywania jednego współprogramu A i przenoszenia wykonywania do innego współprogramu B. W szczególności można wznowić pracę zawieszonego współprogramu A, a wykonywanie będzie podjęte w miejscu, w którym zostało zawieszone. Tym co różni obie definicje jest zdolność współpracy z rekurencyjnymi procedurami. (Nb. W językach programowania funkcyjnego koncepcja współprogramu istnieje pod postacią kontynuacji - pojęcia wprowadzonego niemal równocześnie z współprogramami. ) Zespół Hornera – choroba spowodowana przerwaniem współczulnego unerwienia oka pomiędzy ośrodkiem w pniu mózgu, a samym okiem. Do uszkodzenia może dojść na poziomie pierwszego neuronu drogi podwzgórzowo-rdzeniowej (np. przy uszkodzeniu rdzenia szyjnego), na poziomie drugiego neuronu przed zwojem (np. gdy pień współczulny jest uciśnięty przez guz płuca) lub po przełączniu włókien w zwojach (np. na wysokości tętnicy szyjnej wewnętrznej, w guzach zatoki jamistej). U dzieci zespół Hornera może prowadzić do heterochromii. Zespół został nazwany od szwajcarskiego okulisty Johanna Friedricha Hornera, który jako pierwszy opisał zespół w 1869.

    Teoria wyjścia z Afryki - w paleoantropologii jedna z dwóch teorii wyjaśniających pochodzenie człowieka współczesnego. Zgodnie z nią gatunek Homo sapiens powstał około 200 tys. lat w Afryce z miejscowych populacji wcześniejszych hominidów, podczas gdy wszystkie linie rozwojowe innych gatunków hominidów, które opuściły Afrykę i zasiedliły Azję lub Europę wymarły. Obecnie jest powszechnie uznawana za najbardziej potwierdzoną danymi paleontologicznymi i genetycznymi. Drugą, konkurencyjną koncepcją jest hipoteza multiregionalna. Śmierć mózgu – definicja śmierci utożsamiająca śmierć człowieka jako całości z nieodwracalnym ustaniem funkcji mózgu. Obecnie przyjęta w Polsce definicja śmierci jako śmierci całego mózgu obowiązuje od 2007 roku. Rozpoznanie śmierci mózgu pozwala na zaprzestanie dalszego, niecelowego leczenia oraz na pobranie ze zwłok narządów do celów transplantacyjnych.

    Encefalizacja (gr. enképhalos – mózg), cerebralizacja, cerebryzacja (łac. cerebrum – mózg) – ewolucyjny proces, który prowadzi do przejmowania funkcji niższych ośrodków nerwowych przez ośrodki wyższe. Polega na koncentracji neuronów w przedniej, głowowej części ciała zwierzęcia i jest związany z wykształceniem się głowy (cefalizacja) i powstaniem mózgu. W antropologii znaczenie terminu cerebryzacja zawężane jest do ewolucyjnego wzrostu rozmiarów mózgu u naczelnych.

    Dodano: 19.12.2011. 16:49  


    Najnowsze