• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Laureat TEAM na tropie nowych substancji leczących uzależnienia

    22.02.2010. 16:03
    opublikowane przez: Piotr aewski-Banaszak

    Opracowanie nowych substancji skutecznych w leczeniu uzależnień, problemów pamięciowych i kłopotów z układem krążenia to zadania, które czekają zespół badawczy pod kierunkiem dra hab. Krzysztofa Jóźwiaka z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Naukowiec jest jednym z laureatów Programu TEAM Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP). Na realizację projektu badawczego pt. "Nowoczesne metody opracowania nowych substancji leczniczych działających na wybrane receptory neuronalne" otrzymał ponad 2 mln 60 tys. złotych.

    Receptory - czyli znajdujące się mózgu białka czuciowe - odpowiadają za odbieranie bodźców i komunikację między komórkami neuronów. Różne rodzaje receptorów są pobudzane przez rozmaite bodźce, po czym odpowiadają na nie rozmaitymi reakcjami. W medycynie wykorzystuje się leki pobudzające lub hamujące określonego typu receptory. W prowadzonych badaniach naukowcy skupią się na dwóch rodzajach receptorów. Jeden to receptor nikotynowy, a drugi to receptor beta 2-adrenergiczny.

    Jak wyjaśnił PAP dr Jóźwiak, dysponując informacjami na temat struktury molekularnej danego receptora, mechanizmu jego działania i rodzajach cząsteczek leków, które na niego działają, naukowcy tak zmodyfikują nowe cząsteczki, aby były one bardziej aktywne, czyli miały większą skuteczność.

    "Będziemy poszukiwali nowych substancji za pomocą tzw. metody racjonalnego poszukiwania leków. Do samego projektowania wykorzystujemy w dużym stopniu komputery i metody modelowania molekularnego. W dalszym etapie trzeba będzie syntezować substancje, które będą później testowane w badaniach biologicznych metodami in vitro" - powiedział lauerat.

    Naukowiec wraz z utworzonym zespołem pracuje nad nową substancją, którą będzie można wykorzystać do leczenia uzależnień, zwłaszcza uzależnienia nikotynowego. Naukowcy wykorzystają związek z grupy substancji pochodnych dekstrometofranu. "Jest on częściowym antagonistą receptorów nikotynowych (czułych na działanie nikotyny - PAP). Na bazie tej cząsteczki poszukujemy substancji, która będzie działała zwłaszcza na jeden z podtypów tego receptora, który w największym stopniu odpowiada za uzależnienia - tłumaczył rozmówca PAP.

    Opracowane przez naukowców substancje mają być również przydatne do leczenia różnych problemów pamięciowych. Badania będą dotyczyć tego samego receptora nikotynowego, ale innych jego podtypów, które biorą udział w zachodzących w mózgu procesach pamięciowych.

    "W przypadku demencji czy rozwoju choroby Alzheimera w dużym stopniu neurony zawierające te receptory zanikają. Jest to jeden z najważniejszych powodów pojawiania się kłopotów ze zdolnościami poznawczymi i pamięcią u starszych osób" - tłumaczył dr Jóźwiak. "Naszym zadaniem jest również monitorowanie wpływu różnych substancji na te receptory i ewentualnie opracowanie nowych związków, które mogłyby pomóc osobom chorym" - dodał.

    Naukowcy poszukają również sposobu na skuteczną walkę z wybranymi chorobami układu krążenia. W oparciu o fenoterol - jeden z leków używanych w leczeniu astmy - będą szukali nowej substancji, która silniej zadziałała na receptory beta 2-adrenergiczne. "Chorobą, która nas najbardziej interesuje jest zastoinowa niewydolność krążenia, która pojawią się u starszych osób i jest związana z nieprawidłowym działaniem mięśnia sercowego" - zapowiedział dr Jóźwiak.

    Choć nagrodzony projekt rozpocznie się w maju i jest przewidziany na cztery lata, to opisywane badania trwają już od blisko 10 lat. "W niektórych przypadkach mamy dobre efekty, w niektórych dopiero na nie liczymy. Dzięki dofinansowaniu będzie można prowadzić kompleksowe badania w przyszłości, rozszerzyć ich zakres i poszerzyć możliwości naszego zespołu, wzbogacając go o odpowiednią aparaturę" - wyjaśnił badacz.

    Zaznaczył przy tym, że opracowanie nowych leków to bardzo kosztowny i bardzo długi proces.

    "Nawet jeśli my zrobimy wszystko co możemy, czyli opracujemy nową substancję, zbadamy ją i potwierdzimy jej skuteczność, wyniki naszych prac będą potem sprawdzane w laboratoriach największych koncernów farmaceutycznych. Tam się bada, czy te substancje nie są toksyczne, czy nie mają efektów ubocznych. Niestety na każdym z tych etapów substancja może nie zostać zaakceptowana. Wtedy najczęściej cały projekt trafia do kosza. Dlatego otrzymanie wymiernych efektów naszej pracy w postaci leków, to perspektywa około 10 lat" - podsumował dr Jóźwiak.

    Źródło:
    PAP - Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Leki beta-adrenolityczne (inaczej β-blokery, leki β-sympatykolityczne; ATC (medycyna): C07) – grupa leków działających antagonistycznie na receptory β1 i β2 adrenergiczne. Hamują aktywność układu współczulnego, wywierając działanie na niemal cały organizm. Jest to jedna z najważniejszych grup leków stosowanych w kardiologii, a zwłaszcza w chorobie niedokrwiennej serca. Znajdują też zastosowanie w leczeniu innych schorzeń. Białka receptorowe (receptory) – białka łączące się z określoną inną substancją (ligandem), taką jak np. neuroprzekaźnik albo hormon, i inicjujące kaskadę przewodzenia sygnału i reakcji komórki w odpowiedzi na ligand. W zasadzie ligand pasuje do receptora jak klucz do zamka, jednak jeden ligand może wiązać się z różnymi receptorami oraz jeden receptor może być pobudzany przez jeden lub więcej ligandów. Receptory mają ogromne znaczenie w biotechnologii i medycynie: badania nad nowymi lekami koncentrują się na znalezieniu substancji chemicznych blokujących lub pobudzających receptory. Postać leku (postać farmaceutyczna, forma aplikacyjna, lek) - to forma w jakiej przygotowuje się i podaje lek. Substancji leczniczych, będących aktywnym składnikiem leku, nie podaje się per se (jako takich). W technologii produkcji leków, substancje lecznicze miesza się z odpowiednimi substancjami pomocniczymi i mieszaninom tym nadaje się odpowiednią, wymaganą dla danego leku, postać, czyli formę. Postać leku jest uzyskiwana przez odpowiednią obróbkę mieszaniny substancji leczniczych i pomocniczych - obróbka ta jest różna dla różnych postaci leków.

    Sympatykomimetyki, sympatykotoniki to grupa substancji pobudzających współczulny (sympatyczny) układ nerwowy pośrednio lub bezpośrednio. Substancje stymulujące bezpośrednio receptory adrenergiczne nazywa się też adrenomimetykami. Są to substancje o budowie i działaniu podobnym do naturalnie występujących we współczulnym układzie nerwowym neuroprzekaźników tj. adrenaliny i noradrenaliny. Pośrednie działanie sympatykomimetyków polega na zwiększaniu stężenia neuroprzekaźników w synapsach układu współczulnego poprzez:
    a. zahamowaniu wychwytu zwrotnego przekaźnika; np. Trójcykliczne leki przeciwdepresyjne, kokaina
    b. zahamowaniu monoaminooksydazy (Inhibitory monoaminooksydazy)
    c. zahamowaniu katecholo-o-metylotransferazy (inhibitory COMT) - rzadko wykorzystywane
    d. zwiększenie wydzielania przekaźnika z zakończenia nerwowego, tzw. działanie na ziarnistości; np. efedryna, amfetamina

    Sympatykomimetyki mają wielokierunkowe działanie na organizm, wiele z nich jest środkami psychoaktywnymi lub lekami. Znanym psychoaktywnym sympatykomimetykiem jest amfetamina, która działa jednocześnie na dwa sposoby - hamuje wychwyt zwrotny monoamin oraz zwiększa wydzielanie przekaźników - przez co jej euforyzujący efekt działania jest mocno odczuwalny. W Polsce amfetamina została skreślona z listy leków ze względu na jej niski efekt terapeutyczny przy jednocześnie wysokim efekcie uzależniającym. Escitalopram (łac. Escitalopramum) – organiczny związek chemiczny, S-enancjomer citalopramu, który jest dotychczas najbardziej selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny, klasyfikowany jako allosteryczny inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny (ASRI). Wprowadzony do lecznictwa światowego w 2001 roku przez duńską firmę H. Lundbeck. Znalazł zastosowanie jako lek przeciwdepresyjny w leczeniu stanów o dużym nasileniu, przebiegających z lękiem, z agorafobią lub bez agorafobii. W porównaniu z citalopramem działanie escitalopramu jest silniejsze, a działania niepożądane pojawiają się rzadziej. Różni się od citalopramu bardziej wybiórczym działaniem hamującym wychwyt zwrotny serotoniny. Nie wykazuje powinowactwa lub wykazuje bardzo niewielkie powinowactwo do wielu receptorów, w tym receptorów 5-HT1A, 5-HT2, receptorów dopaminergicznych D1 i D2, receptorów adrenergicznych ɑ1, ɑ2 i ß oraz receptorów histaminowych H1, muskarynowych, benzodiazepinowych i opioidowych.

    Naltrekson (łac. Naltrexonum) – organiczny związek chemiczny, analog kodeiny. Antagonista (a ściślej: odwrotny agonista) receptorów opioidowych o okresie półtrwania dłuższym niż nalokson. Wykazuje silne działania antagonistyczne na receptory μ, nieco słabsze działanie na receptory κ i znacznie słabsze działanie na receptor δ. Używany w terapii odwykowej u pacjentów uzależnionych od opioidów (dawki przekraczające 50 mg). W przypadku tzw. terapii naltreksonem w niskiej dawce (ang. low dose naltrexone) stosuje się ok. 3–5 mg substancji na dobę, jednakże skuteczność takich działań nie jest potwierdzona naukowo. Sam wpływ naltreksonu na skuteczność terapii uzależnień bywa kwestionowany. Receptory serotoninowe (określane często jako receptory 5-HT) – są to receptory umieszczone na błonie komórkowej neuronów i niektórych innych komórek m.in. mięśni gładkich. Receptory 5-HT pośredniczą w działaniu serotoniny, ich endogennego ligandu. Do tej pory wyróżniono 7 rodzin tych receptorów, a w ich obrębie po kilka podtypów. Wszystkie z nich związane są z białkiem G, z wyjątkiem receptorów 5-HT3, należących do receptorów jonotropowych. Mechanizm działania wielu psychodelików (LSD, DMT, meskalina) opiera się na działaniu agonistycznym na receptory serotoninowe, niektóre leki przeciwpsychotyczne są zaś ich antagonistami.

    Dodano: 22.02.2010. 16:03  


    Najnowsze