• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Mężczyzna, ciąża i hormony.

    29.07.2010. 23:23
    opublikowane przez: Jakub Juranek


    Dane będące efektem zainteresowania nauki tematem zjawisk, jakie towarzyszą mężczyznom w trakcie brzemienności ich partnerek, wyraźnie pokazują, że nie tylko kobiety doświadczają przemian w organizmie związanych z ciążą. Chociaż obecnie sporo już wiadomo, o zmianach emocjonalnych i behawioralnych towarzyszących przyszłym ojcom, przed narodzinami ich potomków, wiedza o hormonalnych podstawach tych procesów była do niedawna zupełnie niezbadanym obszarem. Stosunkowo nowe, chociaż nadal nieliczne, badania w tym zakresie, dostarczają interesujących faktów na temat fizjologicznych reakcji mężczyzn w okresie rozwoju prenatalnego ich dzieci, w tym także syndromu couvade określanego czasem mianem "męskiej ciąży".


    Bycie rodzicem jest bardzo istotnym punktem zwrotnym w życiu człowieka, z którym współwystępują różnorodne przemiany, dotyczące wielu sfer funkcjonowania. Jednym z mniej poznanych zjawisk, jakie towarzyszą mężczyznom na początku ich drogi do stania się ojcem, jest zespół couvade, zwany także po polsku syndromem kuwady.

    Termin couvade został po raz pierwszy użyty przez angielskiego antropologa E. B. Tylora w 1865 roku i służył do nazwania grupy różnorodnych rytuałów, wykonywanych przez mężczyzn przed, w trakcie, oraz niedługo po, narodzeniu ich dziecka. Obecne one były w kulturach starożytnej Grecji, częściach Imperium Rzymskiego, a także w Chinach, w wielu rdzennych plemionach obu Ameryk, czy też na Papui Nowej Gwinei. Samo słowo couvade wyprowadzone zostało z francuskiego czasownika couver, oznaczającego leżenie, lub wysiadywanie jaj. W literaturze używa się obecnie określenia kuwada zarówno mając na myśli opis całokształtu doświadczenia mężczyzn w trakcie ciąży ich partnerek, widzianego z perspektywy antropologii kulturowej, jak i specyficzny zespół objawów behawioralnych i somatycznych, towarzyszących temu doświadczeniu, objętych nazwą zespołu kuwady.

    Objawy syndromu kuwady, rozumianego w kategoriach medycznych, są podobne do tych, jakie spotykają w ciąży kobiety, obejmując przybieranie na wadze, nudności, wymioty, bóle głowy, zaburzenia snu czy zaburzenia łaknienia. Według niektórych danych, ich intensyfikacja przybiera charakter U-kształtny " nasilając się w pierwszym, a później trzecim trymestrze ciąży. Na ogół jednak symptomy te nie osiągają na tyle dużego nasilenia, by powodować zgłaszanie się dotkniętych nimi ojców do lekarza, co jest jedną z trudności przy oszacowaniu częstości tego zespołu. Drugą, jest ogólna powszechność występowania podobnych objawów wśród ludzi, które wcale nie wiążą się z ciążą. Utrudnia to oddzielenie oznak wywołanych brzemiennością partnerki od normalnej frekwencji ich występowania. Jest to powodem istnienia bardzo różnych oszacowań częstotliwości występowania samego syndromu, wahających się w granicach od 11 do 97 procent.

    Podobnie do istnienia niespójności danych epidemiologicznych, także wyjaśnienie przyczyn syndromu couvade przez wiele lat pozostawało nierozwiązaną zagadką. W latach 60-tych uważano symptomy tego zespołu za niedojrzałą reakcję, doświadczaną tylko przez "neurotyczną" mniejszość mężczyzn, jednak w miarę pojawiania się nowych danych, wskazujących na wyższą częstość tego zjawiska, niż powszechnie sądzono, zaczęto poświęcać mu także więcej uwagi.

    W studiach nad syndromem kuwady przez długi czas dominowały trzy główne nurty badawcze. W pierwszym z nich skupiano się głównie na odnalezieniu korelatów występowania tego zespołu, czego owocem było, między innymi, odnalezienie jego związku z poziomem wykształcenia, pochodzeniem etnicznym i religijnym, czy też brakiem finansowej stabilizacji. Wyniki tych poszukiwań były jednak niespójne i nie dały możliwości znalezienia jasnej odpowiedzi, co do przyczyn zespołu, jak również możliwości wytypowania osób bardziej lub mniej narażonych na jego wystąpienie.

    Drugi kierunek eksploracji problemu kuwady obejmował rozważania nad leżącymi, jak się spodziewano, u jego podłoża, przyczynami natury psychologicznej, o świadomym lub podświadomym charakterze. W większości tych dociekań objawy uznawane były, za zewnętrzny wyraz konfliktu, związanego przykładowo z postrzeganiem przyszłego dziecka, jako rywala o uwagę matki, obawy o to, czy rzeczywiście jest się ojcem dziecka, czy też ambiwalencją w stosunku do swej przyszłej roli, jako ojca. Te wyjaśnienia dawały możliwość rozwinięcia pewnego wglądu w wewnętrzne odczucia, przeżywających kuwadę mężczyzn, jednak miały charakter głównie spekulacyjny.

    W trzecim prądzie badań skoncentrowano się głównie na zmianach zachowania mężczyzn w trakcie ciąży ich partnerek. Niektóre dane wskazują na przykład na zwiększenie ilości pozamałżeńskich kontaktów płciowych w tym okresie, intensyfikację napięć w związkach czy też zwiększoną konsumpcję alkoholu oraz większą ilość przestępstw seksualnych popełnianych przez przyszłych ojców. Porządkując podobne dane socjologowie Richman i Goldthorp w 1978 roku ukuli termin tzw. "ciążowej kariery", opisującej rozwój zachowań mężczyzn w czasie ciąży ich partnerek. Uporządkowali oni możliwą drogę rozwoju takiej "kariery", na czterech osiach. Ekstremalne krańce tych osi opisywały postępowanie takie jak, opuszczenie matki z jednej, aż do totalnej identyfikacji z płodem, z drugiej strony kontinuum. Publikując swoje obserwacje pod koniec lat 70tych autorzy podkreślali, iż postrzeganie rozwoju męskiej więzi z dzieckiem, już na etapie jego życia płodowego, jako drugorzędnej, bez zainteresowania zmianami emocjonalnymi, fizjologicznymi i hormonalnymi, towarzyszącymi mężczyznom, było dużym błędem. Niestety, interesujące wyniki Richmana i Goldthorpa nie zawierały obserwacji tego, jak obrany przez mężczyznę rodzaj "ciążowej kariery", ma się do stworzenia więzi i wypełniania roli ojca, już po narodzeniu dziecka, co było istotnym brakiem w ich rozważaniach.

    Nowe światło na doświadczenie kuwady, rozumiane zarówno, jako doświadczenie antropologiczne, jak i zagadnienie medyczne, przyniosły w końcu badania na gruncie endokrynologii. Od dawna wiadomo było już, że hormony takie jak oksytocyna i prolaktyna, pełnią ogromnie ważną rolę w zmianie zachowań oraz tworzeniu więzi pomiędzy rodzicami, a ich potomstwem, u wielu różnych gatunków zwierząt, przede wszystkim ssaków. U niektórych gatunków obserwowane są bardzo drastyczne zmiany zachowania: samce wykazują zarówno skłonności do "dzieciobójstwa" - w okresie, gdy nie mają własnego potomstwa - jak i czynności rodzicielskie, które pojawiają się jednak dopiero tuż przed narodzeniem ich własnych młodych (zachowania te są generalizowane na wszystkie napotkane młode osobniki, co świadczy, iż ich źródłem nie jest postrzeganie pokrewieństwa, a zmiana behawioralna o bardziej ogólnej przyczynie).

    Bogactwo danych wykazujących wariancję w poziomie takich hormonów jak prolaktyna, oksytocyna, czy testosteron i ich związek z zachowaniem samców w kontekście rodzicielstwa w całym królestwie zwierząt, skłoniły ostatecznie naukowców do bliższego przyjrzenia się temu zagadnieniu u ludzi, co przyniosło bardzo interesujące rezultaty.

    Na przykład zespół prowadzony przez Anne E. Storey w 2000 roku wykazał nie tylko istnienie znaczących zmian gospodarki hormonalnej u mężczyzn, w trakcie ciąży ich partnerek, ale także istotną korelację poziomu hormonów pomiędzy partnerami. Wyniki pokazały, że ilość badanych substancji u kobiet wiązała się bezpośrednio z etapem rozwoju płodu, zaś ich koncentracja u mężczyzn zależała z kolei od jego poziomu u kobiet. Co więcej, nasilenie objawów syndromu kuwady u przyszłych ojców " co także było przedmiotem badań A. E. Storey - powiązane było ściśle z wyższym, notowanym u nich poziomem prolaktyny, oraz niższym testosteronu. Kolejne dane pozwoliły postawić silną hipotezę, że podstawowym czynnikiem zaistnienia i siły tej korelacji, jest poziom intymności oraz jakość związku pomiędzy rodzicami.

    Nowsze badania wykazują, że poziom prolaktyny u mężczyzn odpowiada także za natężenie zachowań ojcowskich, takich jak zabawy eksploracyjne z dziećmi, które mają miejsce w kilka miesięcy po jego narodzinach. Koncentracja oksytocyny zaś wiąże się pozytywnie z koordynacją emocjonalną pomiędzy ojcem, a niemowlęciem, zaś obecność i wydzielanie obydwu hormonów w ciele mężczyzny są ściśle skorelowane między matką a ojcem dziecka, także, co najmniej przez okres kilku miesięcy, po narodzeniu potomka.

    Badania na gruncie biologii pokazują, więc, że przeciwnie, niż początkowo sądzono, syndrom kuwedy, nie jest, jak go klasyfikowano, "egzotyczną prymitywną farsą", albo też "patologizowaną psychosomatyczną nad-identyfikacją", jak ujął to antropolog Thomas Csordas, lecz objawem przystosowawczego mechanizmu fizjologicznego, dzięki któremu organizm mężczyzny, będącego w stałym, intymnym związku ze swoją partnerką, przygotowuje go do pełnienia przyszłej roli ojca.


    Ojciec trzymający swoje dziecko podczas stresującego szczepienia

    Więcej informacji na temat "zespołu couvade" w języku polskim można znaleźć w serwisie Ciażowy.pl pod tym adresem:http://www.ciazowy.pl/artykul,zespol-couvade-czyli-mezczyzna-w-ciazy,680,1.html
    Obszerna definicja tego syndromu w języku angielskim, na stronie The Free Dictonary znajduje się tutaj: http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Couvade+Syndrome


    Źródła:
    Gordon, I., Zagoory-Sharon, A., Leckman, J. F. i Feldman, R. (2010). Prolactin, Oxytocin, and the development of paternal behavior across the first six months of fatherhood. Hormones and Behavior. doi:10.1016/j.yhbeh.2010.04.007
    Gordon, I., Zagoory-Sharon, O., Leckman, J. F. i Feldman, R. (2010). Oxytocin and the Development of Parenting in Humans. Biological Psychiatry doi:10.1016/j.biopsych.2010.02.005
    Mason, C. i Elwood, R. (1995) Is there a physiological basis for the couvade and onset of paternal care? International Journal of Nursing Studies , 32, 137 " 148. doi:10.1016/0020-7489(94)00038-L
    Storey, A. E., Walsh, C. J., Quinton, R. L. i Wynne-Edwards, K. E. (2000). Hormonal correlates of paternal responsiveness in new and expectant fathers. Evolution & Human Behavior, 21, 79 " 95.

    Grafika:
    Autor: James Gathany
    Licencja: własność publiczna.
    Źródło: Public Health Image Library (PHIL)

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Syndrom poaborcyjny (spotykana jest także nazwa syndrom postaborcyjny) – pojęcie używane w debatach nad tematyką aborcji odnoszące się do objawów psychiatrycznych występujących, według niektórych źródeł, u kobiet które poddały się zabiegowi aborcji. Postulujący istnienie tego zespołu uważają, że syndrom poaborcyjny dotyka też ojca abortowanego dziecka, lub też żyjące dzieci kobiety ciężarnej. W medycynie nie używa się w sensie ścisłym pojęcia zespołu poaborcyjnego i nie jest on powszechnie rozpoznawany przez psychiatrów. Część naukowców postuluje uznanie syndromu postaborcyjnego za jeden z typów zespołu stresu pourazowego Kuwada jest zbiorczym terminem, którym określa się grupę różnorodnych rytuałów i praktyk kulturowych, wykonywanych przez mężczyzn przed, w trakcie, oraz niedługo po, narodzeniu ich dziecka, szczególnie charakterystycznych dla plemion celtyckich przed przyjęciem chrześcijaństwa, obecnych jednak także w kulturach starożytnej Grecji, częściach Imperium rzymskiego, w Chinach, oraz w wielu rdzennych plemionach obu Ameryk i na Papui Nowej Gwinei. Zespół Lennoxa-Gastauta rozwija się między 1-8 miesiącem życia, częściej u chłopców. W sumie stanowi ok. 5-10% przypadków zespołów padaczkowych u dzieci. Podobnie jak zespół Westa należy do grupy padaczek lekoopornych. Objawy zespołu są zróżnicowane. Mogą to być napady atoniczne, z nagłą utratą napięcia mięśni i upadkiem, lub też napady miokloniczne ze skurczem grup mięśniowych. W zespole tym mogą się również zdarzyć miokloniczno-astatyczne objawy będące połączeniem dwóch wspomnianych wcześniej typów. Są one przez to dość niebezpieczne dla zdrowia a nawet życia dziecka, gdyż towarzyszą im liczne obrażenia ciała w trakcie upadku. Ostatnim rodzajem są nietypowe napady nieświadomości, z dłuższym okresem trwania (>20 sek.), automatyzmami, częściowymi utratami przytomności. Są one charakterystyczne dla tego zespołu. Następstwem tych dochodzących do 100/dzień napadów jest opóźnienie rozwoju i zaburzenia mowy.

    Pożądanie – stan silnego pragnienia posiadania czegoś lub odbycia stosunku płciowego. Występuje najczęściej pod wpływem bodźców wzrokowych (w przypadku mężczyzn), bądź też słuchowych (kobiety). Choć nie jest to regułą; jest wielka różnorodność i ilość impulsów, czy też sytuacji mogących wywołać pożądanie. U mężczyzn objawia się ono wzwodem prącia i obfitym ślinieniem, u kobiet jest to wzwód łechtaczki, sutków, wilgoć w ustach, a także w pochwie. U niektórych osób pożądanie (seksualne lub inne) może być niezwykle silne, może to prowadzić do aktów przemocy, ale bywa też motorem ambicji, zwłaszcza męskiej, co związane jest z wysokim poziomem testosteronu w organizmie. Owłosienie ciała – potoczne określenie dojrzałych włosów na ciele człowieka, rozwijających się w okresie dojrzewania i po nim, w odróżnieniu od włosów na głowie i mało widocznych włosów meszkowych. Rozwój owłosienia zależy przede wszystkim od poziomu androgenówhormonów płciowych występujących u mężczyzn, a także w małym stopniu u kobiet. Różnica poziomu androgenów jest przyczyną większego owłosienia u mężczyzn i mniejszego u kobiet, co jest jedną z cech dymorfizmu płciowego u ludzi. Specyficzne owłosienie ciała, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn jest trzeciorzędową cechą płciową.

    Niemowlę, okres niemowlęcy – dziecko od urodzenia do końca pierwszego roku życia. Wyodrębnienie to w psychologii rozwojowej dokonywane ze względu na szczególną wagę rozwoju małego dziecka w tym okresie. Wyodrębnienie okresu niemowlęctwa jest ważne także z uwagi na mnogość i intensywność przemian zachodzących w organizmie dziecka w tym czasie. Pierwszy miesiąc życia dziecka jest okresem noworodkowym. Rodzice – nazwa jednej z podstawowych relacji w rodzinie. W ogólnym znaczeniu, są to osoby, od których dziecko pochodzi bezpośrednio – ojciec i matka danego dziecka lub dzieci, czyli rodzeństwa. Rodzic to zarówno ojciec jak matka, ale w języku staropolskim oznaczało tylko ojca. Fakt posiadania dziecka przez kobietę i bycia matką to macierzyństwo, a fakt posiadania dziecka przez mężczyznę i bycia ojcem to ojcostwo. Bycie rodzicem to rodzicielstwo. Potocznie, ojciec to także tata (lub tatuś), a matka – mama (lub mamusia).

    Układ nagrody, zwany także ośrodkiem przyjemności – zbiór struktur mózgowych, związanych z motywacją i kontrolą zachowania. Ewolucyjnie, mechanizm ten wykształcił się, aby zwiększać prawdopodobieństwo niektórych zachowań, potencjalnie korzystnych dla organizmu. U naczelnych (a być może u filogenetycznie niższych zwierząt) jego pobudzenie związane jest z subiektywnym odczuwaniem przyjemności. System nagrody aktywowany jest w sytuacjach zaspokajania popędów (pożywienie, zachowania seksualne), a także w trakcie wykonywania innych, niepopędowych czynności, ocenianych jako przyjemne. Wiele substancji psychoaktywnych (m.in. alkohol, opiaty, amfetamina), mogących powodować uzależnienia, wiąże się z jego aktywacją. Szczury laboratoryjne, mogące kontrolować elektryczną stymulację tego ośrodka (np. przez naciśnięcie dźwigni w swojej klatce), koncentrują się na tej czynności, całkowicie zaniedbując odżywianie. Komisja Rodziny i Praw Kobiet – wchodziła w skład stałych sejmowych komisji Sejmu V kadencji. Do zakresu działania Komisji należały sprawy wynikające bezpośrednio z funkcjonowania rodziny, wypełniania jej ról i zadań, a także występowania z propozycjami regulacji prawnych dotyczących tych zagadnień oraz sprawy dotyczące ochrony praw kobiet i zapewnienia im równych szans w życiu zawodowym i społecznym, a także sprawy związane z przestrzeganiem konstytucyjnej zasady równych praw kobiet i mężczyzn.

    Zespół płodnego eunucha (zespół Pasqualiniego, ang. fertile eunuch syndrome) – bardzo rzadkie, genetycznie uwarunkowane zaburzenie, w którym u mężczyzn występuje eunuchoidalna budowa ciała przy prawidłowej objętości jąder; w badaniach laboratoryjnych stwierdza się niski poziom testosteronu i wykrywalne, ale niepulsacyjne wydzielanie gonadotropin. Występowanie zespołu wiąże się z mutacjami genu kodującego receptor dla GnRH. Płodność zazwyczaj nie jest zaburzona. Uważa się, że ilość GnRH wydzielanego u tych pacjentów jest wystarczająca, by zapewnić odpowiednie stężenie testosteronu w jądrach i tym samym zapewnić prawidłowy rozwój gonad, nie zapewnia jednak odpowiedniego systemowego stężenia testosteronu w osoczu, stąd objawy niedostatecznej wirylizacji. Opisowa alternatywna nazwa zespołu to "(idiopatyczny lub wrodzony) hipogonadyzm hipogonadotropowy z prawidłową objętością jąder i zachowaną spermatogenezą" (ang. hypogonadotropic hypogonadism in the presence of normal testicular size and some degree of spermatogenesis). Zespół płodnego eunucha uznaje się obecnie za schorzenie należące do szerokiego spektrum wrodzonego (idiopatycznego) hipogonadyzmu hipogonadotropowego (CIIH). Pewne mutacje w genie GnRH-R mogą powodować całkowitą bezpłodność (zespół Kallmanna), natomiast inne leżą u podłoża zespołu płodnego eunucha. Jak dotąd jedyna zidentyfikowana u tych pacjentów mutacja to Gln106Arg. Także niedobór gonadoliberyn u mężczyzny, izolowany niedobór LH i prawodopodobnie pierwotna niewydolność komórek Leydiga może dawać obraz "płodnego eunucha".

    Zespół Plummera-Vinsona (dysfagia syderopeniczna, zespół Patersona-Browna-Kelly’ego, ang. Plummer-Vinson syndrome (PVS)) – zespół chorobowy charakteryzujący się występowaniem anemii z niedoboru żelaza z towarzyszącą dysfagią z powodu skurczu przełyku w okolicy zapierściennej. Etiologia zespołu nie jest znana, podejrzewanym czynnikiem sprawczym jest proces autoimmunologiczny. Inne teorie wiązały jego występowanie z obecnością ektopowej błony śluzowej żołądka w górnym odcinku przełyku, która miała doprowadzać do krwawiących owrzodzeń prowadząc do zaburzeń połykania i niedokrwistości. Badania sekcyjne oraz badania wycinków nie potwierdziły obecności tej anomalii. Zespół Plummera-Vinsona obecnie występuje sporadycznie, co związane jest prawdopodobnie z lepszym stanem odżywienia i brakiem niedoborów żelaza. Kojarzony jest ze zwiększonym ryzykiem występowania raka płaskonabłonkowego przełyku (zwiększenie ryzyka >8 razy). Niektórzy autorzy kwestionują istnienie zespołu. W Wielkiej Brytanii jednostka chorobowa nosi nazwę zespołu Patersona-Browna-Kelly’ego.

    Bobomigi – nazywane językiem migowym dla niemowląt znaki bazujące na języku migowym służące komunikowaniu się z niemowlętami (także w słyszących rodzinach). Polska wersja bobomigów opiera się na metodzie SIGN2BABY Josepha Garcii. Zwolennicy bobomigów argumentują, że dzięki wykorzystaniu metody, możliwy jest obustronny kontakt z niemowlęciem, od razu, gdy rozwój koordynacji ręka-oko pozwala mu na powtórzenie prostych znaków najpopularniejszych słów, takich jak: jeść, pić, spać, mleko, światło, miś. Ma to miejsce w około dziewiątego miesiąca życia dziecka, po mniej więcej dwumiesięcznym okresie konsekwentnego powtarzania przyjętych znaków (dla porównania – dziecko wypowiada pierwsze proste słowa w ok. dwunastym miesiącu życia). Bobomigi zostały opracowane na potrzeby polskojęzycznych dzieci przez Danutę Mikulską bazują na znakach polskiego języka migowego, choć nie muszą być ich dokładnym odzwierciedleniem, słowniczek przykładowych znaków znajduje się na stronie http://www.migowy.pl/. Teoria przywiązania, teoria więzi jest teorią neopsychologiczną, której twórcą był brytyjski lekarz i psychoanalityk John Bowlby. Jest również pierwszą próbą zastosowania modelu etologicznego do wyjaśnienia problemów rozwoju psychologicznego człowieka, szczególnie w pierwszych latach jego życia. Teoria ta dotyczy negatywnego wpływu, jaki wywiera na rozwój małego dziecka utrata obiektów znaczących (ojca, matki bądź innego opiekuna) w wyniku nie poświęcania dziecku takiego czasu i uwagi, jakiego ono potrzebuje podczas swojego rozwoju emocjonalnego, co może ujawnić się w późniejszym okresie życia. Teoria przywiązania odnosi się głównie do związków partnerskich, ale także do psychologii rozwojowej. W oparciu o teorię przywiązania, zwolennicy rodzicielstwa bliskości zaczęli propagować w kulturze zachodniej zwyczaj spania rodziców razem z dzieckiem (łóżko rodzinne). Praktyka ta jest rozpowszechniona w wielu częściach świata, m.in. w Afryce, Azji i Ameryce Południowej.

    Dodano: 29.07.2010. 23:23  


    Najnowsze