• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ocena promieniowrażliwości może pomóc pacjentom przed radioterapią

    12.08.2010. 07:18
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Organizm każdego człowieka inaczej reaguje na promieniowanie jonizujące. W Polsce metodę umożliwiającą ocenę promieniowrażliwości chcą wprowadzić dr Maria Kowalska i mgr Monika Szymańska z Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej. Taki wskaźnik szczególnie przyda się pacjentom oczekującym na radioterapię lub osobom pracującym z materiałami promieniotwórczymi.

    Jak wyjaśniają PAP specjalistki, ich metoda opiera się na badaniu częstości występowania tzw. złamań chromatydowych w limfocytach krwi obwodowej.

    Charakterystycznym skutkiem działania promieniowania jonizującego na organizm jest przerwanie podwójnych łańcuchów DNA. Z połączenia dwóch rozerwanych przez promieniowanie części łańcucha DNA powstaje bardzo charakterystyczna, łatwa do zaobserwowania struktura, specyficzna dla promieniowania jonizującego. Właśnie tych struktur będą szukały badaczki.

    "Nie jesteśmy jednakowo wrażliwi na działanie różnych czynników zewnętrznych - w tym promieniowania - które mogą oddziaływać na nasze DNA. Jest to uwarunkowane genetycznie i każdy człowiek ma trochę inną promieniowrażliwość, czyli odpowiedź organizmu na działanie promieniowania" - powiedziała PAP dr Maria Kowalska.

    W CLOR przebadano do tej pory 19 zdrowych osób. Wśród nich 16 osób - czyli 81 proc. badanych - stanowiły osoby "normalnie promieniowrażliwe", a 3 osoby - 19 proc. - określono jako ponadprzeciętnie wrażliwe.

    Aby sprawdzić promieniowrażliwość poszczególnych osób, naukowcy pobierają od nich krew, a następnie napromieniują ją w warunkach laboratoryjnych. "Nie jest to badanie trudne, a bardzo pożyteczne" - ocenia dr Kowalska.

    "Wskazanie, jak bardzo poszczególne osoby różnią się między sobą promieniowrażliwością, umożliwi ocena częstości złamań chromatydowych w limfocytach krwi obwodowej po napromienieniu krwi metodą in vitro" - wyjaśnia.

    Jak podkreślają badaczki, metoda może być szczególnie przydatna dla osób czekających na radioterapię. "Dotychczas większość ośrodków, które podają radioterapię stosuje ją standardowo, co znaczy, że każdy pacjent dostaje taką samą dawkę promieniowania. Ponieważ przy niszczeniu komórek nowotworowych niszczone są również komórki zdrowe, pacjent promieniowrażliwy bardziej odczuje uboczne skutki radioterapii" - dodają.

    Tymczasem osoby promieniowrażliwe mogłyby otrzymać mniejszą dawkę promieniowania. Można by było ją również rozciągnąć w czasie, by oszczędzić zdrowe tkanki. "Często w wyniku napromienienia guz zostaje zniszczony, ale sam pacjent ciężko znosi radioterapię, bo poziom limfocytów gwałtownie mu spada" - zauważa mgr Szymańska.

    "Metoda stosowana w CLOR została opracowana w Centrum Badań Jądrowych Demokritos w Atenach i jest stosowana również w innych krajach. My przeniosłyśmy ją na nasz grunt i staramy się zainteresować nią ośrodki onkologiczne skłonne do wprowadzenia radioterapii dobieranej indywidualnie dla każdego pacjenta" - mówi dr Kowalska.

    Zdaniem badaczek, ocena indywidualnej promieniowrażliwości mogłaby również zainteresować osoby myślące o pracy w warunkach narażenia radiacyjnego. "Dużo mówi się dziś o rozwoju energetyki jądrowej w Polsce, więc wszyscy, którzy myślą o związaniu swojej kariery zawodowej z tą dziedziną mogliby sobie taki test zrobić" - oceniają ekspertki.

    "W przypadku podwyższonej promieniowrażliwości, w celu potwierdzenia tego faktu i znalezienia ewentualnej przyczyny, powinno się jednak przeprowadzić dużo bardziej szczegółowe badania molekularne" - zaznacza dr Kowalska.

    PAP - Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska

    agt/kap/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Promieniowrażliwość – wrażliwość komórek na promieniowanie, czyli odsetek komórek, które giną po podaniu dawki testowej promieniowania. Dawka indywidualna - jest to dawka pochłonięta przez jeden organizm poddany działaniu promieniowania jonizującego w określonym czasie. Podstawowa dawka mierzona w ochronie radiologicznej pracownika obsługującego źródła promieniowania jonizującego m.in. technika elektroradiologa. Pomiar tych dawek najczęściej odbywa się przy pomocy tzw. detektorów fotometrycznych (błon dozymetrycznych). Dawka dopuszczalna – oznacz. MPD, DMD, Dmax − wartość dawki promieniowania jonizującego określona prawem do wysokości której mogą być napromieniowane osoby mające zawodowy kontakt ze źródłami promieniowania, podczas normalnego ich użytkowania.

    Radioterapia, dawniej curieterapia – metoda leczenia za pomocą promieniowania jonizującego. Stosowana w onkologii do leczenia chorób nowotworowych oraz łagodzenia bólu związanego z rozsianym procesem nowotworowym, np. w przerzutach nowotworowych do kości. SSD (ang. Source Skin Distance lub Source Surface Distance) – w radioterapii (zwłaszcza teleterapii) odległość od źródła promieniowania jonizującego do punktu wejścia wiązki w napromieniany obszar (najczęściej skóra pacjenta). W zależności od techniki napromieniania różna jest odległość SSD. W technice SSD odległość ta jest stała i wynosi najczęściej 100 cm. W technice izocentrycznej odległość ta jest zmienna, w zależności od grubości tkanek znajdujących się na drodze pomiędzy źródłem i napromienianym obszarem. W technikach specjalnych (np. TBI) stosuje się odległości SSD dużo większe od 100 cm, w celu uzyskania większego pola napromieniania.

    Bolus – materiał stosowany w radioterapii megawoltowej, w celu wyrównania rozkładu dawki w ciele pacjenta lub zwiększenia jej wartości w strukturach ciała pacjenta położonych płytko, dla których krzywa procentowej dawki na głębokości (PDG lub DD) jest na głębokości narastania (build-up). Bolus jest przykładany bezpośrednio na skórę pacjenta. Najczęściej jako bolus stosuje się płachty o grubości 0,5-1,0 cm, o wartości współczynnika pochłaniania promieniowania jonizującego zbliżonego do współczynnika wody. W technice TBI jako bolus stosuje się często ryż. Teleradioterapia – jedna z technik leczenia w radioterapii za pomocą promieniowania jonizującego, w metodzie tej źródło promieniowania umieszczone jest w pewnej odległości od tkanek. Polega na napromienianiu wiązkami zewnętrznymi określonej objętości tkanek, obejmującej guz nowotworowy z adekwatnym marginesem tkanek oraz, w razie potrzeby, regionalne węzły chłonne. Objętość napromieniania powinna być określona jak najbardziej precyzyjnie, tak aby możliwe było podanie jednorazowej dużej dawki przy maksymalnej ochronie tkanek prawidłowych, zwłaszcza tzw. narządów krytycznych. Służy temu proces planowania leczenia przy użyciu TK lub MRI. Stosowana jest w onkologii do leczenia chorób nowotworowych oraz łagodzenia bólu związanego z rozsianym procesem nowotworowym, np. w przerzutach nowotworowych do kości.

    Ocena 360 stopni – "Wykorzystywana najczęściej nazwa to system oceny 360 stopni. Stosuje się jednak zamiennie również inne nazwy: ocena wieloźródłowa, ocena z wielu punktów widzenia, pełna informacja zwrotna, sprzężenie zwrotne 360 stopni. Ocena taka to pozyskiwanie informacji o pracowniku z więcej niż dwóch źródeł, w tym jednym źródłem jest samoocena dokonana przez ocenianego pracownika.". polega głównie na przeprowadzeniu ankiety wśród osób z otoczenia badanego pracownika. W skład tych osób wchodzą takie osoby jak szef, bezpośredni przełożeni, współpracownicy, równorzędni pracownicy, osoby, którymi zarządza badany pracownik, czy też klienci, dalsi współpracownicy i inne osoby, które chcemy zapytać o opinię na temat badanego pracownika. Zatem są to wszystkie osoby niejako „dookoła” badanego pracownika. Stąd też nazwa ocena 360 stopni. Często określa się ją również jako ankieta 360 stopni, albo 360 feedback. Czasem w ankiecie bierze udział mniejsza liczba osób i taka ankieta, czy też ocena jest określana jako ocena 270 stopni, albo ocena 180 stopni, w zależności od tego jaka grupa osób jest pomijana. Dawka awaryjna − prawnie ustalona dawka promieniowania jonizującego na którą można narazić ratownika uczestniczącego w wypadku radiacyjnym. Różni się dla działań nieratujących życie (mniejsza wartość) i ratujących życie (większa wartość).

    Detekcja promieniowania jądrowego – metody i przyrządy do detekcji promieniowania jądrowego i innych rodzajów promieniowania jonizującego, jak promieniowanie X, γ, neutrony, protony itp. W detektorach wykorzystujących oddziaływanie danego rodzaju promieniowania z materią.

    Dawka głęboka – dawka promieniowania jonizującego określająca ilość promieniowania pochłoniętą na danej głębokości napromieniowanego ciała. Może być wyrażana w procentach dawki na skórę.

    Dozymetria - dział fizyki jądrowej obejmujący zagadnienia pomiarów i obliczeń dawek promieniowania jonizującego oraz innych wielkości związanych z oddziaływaniem promieniowania jonizującego z materią (zwłaszcza ożywioną). Terapia protonowa - rodzaj radioterapii cząsteczkowej wykorzystującej promieniowanie protonowe do naświetlania zmian nowotworowych. Procedura ta jest stosowana szczególnie u pacjentów, u których konwencjonalna radioterapia fotonowa nie może być stosowana ze względu zbyt głębokie położenie nowotworu w organizmie, lub bliskie położenie organów krytycznych. Protonoterapia umożliwia podanie optymalnej dawki w obszarze nowotworu z minimalną dawką zaabsorbowaną w zdrowych tkankach położonych płycej ze względu na tak zwany odwrotny profil dawki wynikający ze wzoru Bethego-Blocha. Terapia przyśpieszonymi protonami została zaproponowana w 1946 roku przez R.R. Wilsona.

    Dawka na całe ciało – dawka promieniowania jonizującego jaką pochłonie osobnik w przypadku równomiernej ekspozycji całego ciała. Dawka na całe ciało stanowi szczególne zainteresowanie dozymetrii i ochrony radiologicznej z uwagi na stwarzane zagrożenie, groźniejsze niż przy ekspozycji punktowej i czy ograniczonej do konkretnych narządów. Obciążająca dawka równoważna - uwzględnia oprócz rodzaju tkanki i promieniowania też moc dawki promieniowania (moc - dawka w określonym czasie).

    Brachyterapia (curieterapia) nazywana też terapią kontaktową jest jedną z technik leczenia w radioterapii. Metoda ta polega na bezpośrednim napromienianiu zmian chorobowych przez umieszczenie źródła promieniowania w guzie lub jego sąsiedztwie. Podstawowym zastosowaniem brachyterapii jest leczenie zmian nowotworowych, ale jest ona wykorzystywana także w terapii takich chorób jak toczeń czy keloid. Promieniowanie neutronowe - promieniowanie jonizujące, które składa się z wolnych neutronów i powstaje w wyniku rozszczepienia jądra, rozpadu i syntezy jądrowej. Neutrony promieniowania w wyniku reakcji z materią oraz rozpadu neutronów wytwarzają zjonizowane cząsteczki, oddziałując z jądrami atomów, wytwarzają nowe izotopy, które z kolei, mogą wytwarzać promieniowanie jonizujące.

    Dawka graniczna – podstawowa wielkość dozymetryczna, wartość dawki promieniowania jonizującego, wyrażona jako dawka skuteczna lub równoważna, dla określonych osób, pochodzącą od kontrolowanej działalności zawodowej, której nie wolno przekroczyć.

    Dodano: 12.08.2010. 07:18  


    Najnowsze