• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Polskie laboratorium włączone w prace nad szczepionką, której jeszcze nie ma na świecie

    29.07.2010. 02:18
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Katedra Wirusologii Molekularnej (KWM) Wydziału Biotechnologii Uniwersytetu Gdańskiego pracuje razem z laboratoriami europejskimi nad szczepionką przeciw wirusowi HCV, wywołującemu wirusowe zapalenie wątroby typu C, które prowadzi do marskości wątroby lub raka. Na razie szczepionki przeciw HCV na świecie nie ma.

    Projekt pod nazwą HEPACIVAC (2007 - 2012), New preventative and therapeutic Hepatits C vaccines: from pre-clinical to phase 1, realizowany jest w ramach 6 Programu Ramowego UE.

    "HCV zajmujemy się od 2002 roku - powiedziała PAP prof. dr hab. Krystyna Bieńkowska-Szewczyk z KWM Wydziału Biotechnologii UG. - Do programu HEPACIVAC przystąpiliśmy w 2007 roku".

    Koordynatorem projektu jest Riccardo Cortese z Ceinge Biotecnologie Avanzate Scarl we Włoszech. Uczestniczą w nim Włosi, Holendrzy, Belgowie, Brytyjczycy, Niemcy, Polacy, a nawet Egipcjanie. Celem HEPACIVAC jest jednoczesne przebadanie drogą testów laboratoryjnych i prób klinicznych dwóch rodzajów szczepionek przeciwko wirusowi HCV: zapobiegawczej i terapeutycznej. Unia Europejska przeznaczyła na ten projekt 8.800.000 euro.

    Polską częścią HEPACIVAC kieruje prof. dr hab. Krystyna Bieńkowska-Szewczyk.

    "Potrzebujemy jednej szczepionki, która będzie chronić przed zakażeniem i drugiej, która wzmocni odporność u już chorujących osób" - mówi prof. Bieńkowska-Szewczyk.

    Wirus HCV ma zaledwie 50 nm. U około 80 proc. zakażonych powoduje chroniczne zapalenie wątroby. W dodatku działa podstępnie. 96 proc. zakażonych nie wie, że zakaziło się tym wirusem. Problemy zdrowotne, które budzą zainteresowanie, pojawiają się dopiero po 5 - 35 latach. Może to być np. wodobrzusze, żylaki i krwawienia z przełyku, żółtaczka, zaburzenia krzepliwości krwi, czy śpiączka wątrobowa.

    Aby pacjent mógł się przekonać, czy zakaził się HCV wystarczy, że zrobi na początek test serologiczny: antyHCV. Przy dodatnim wyniku, konieczny jest kolejny test, który sprawdzi, czy w organizmie są tylko przeciwciała, pozostałe po kontakcie z wirusem, czy też jest tam sam wirus, który może wywołać infekcję.

    Ponieważ lepiej zapobiegać niż leczyć, zdaniem pani profesor testy powinny być w Polsce bardziej dostępne, tak aby można było je zrobić w szpitalu czy klinice przed zabiegiem inwazyjnym.

    HCV można się zarazić wszędzie tam, gdzie jest kontakt z krwią np. w czasie zabiegów medycznych typu pobieranie i transfuzja krwi, zabiegów operacyjnych, stomatologicznych, zastrzyków, dializ, a także brania dożylnie narkotyków, robienia sobie tatuażu, zabiegów akupunktury, wizyt u fryzjera (zranienie brzytwą czy nożyczkami), przekłuwania uszu, czy bójek.

    Szacuje się, że ok. 270-300 mln. ludzi na świecie jest zarażonych hepatitis C. "Całoroczna terapia jednego pacjenta kosztuje 10 - 20 tys. euro" - mówi prof. Bieńkowska-Szewczyk. W dodatku ciągle jest niewystarczająco skuteczna, szczególnie w przypadku genotypu 1 wirusa, który szczególnie często występuje w Europie i w USA.

    Praca nad szczepionką przeciw HCV nie jest łatwa. Duża zmienność wirusa, który ma 6 genotypów i ponad 50 podtypów nie pozwoliła do tej pory stworzyć szczepionki zabezpieczającej przed wszystkimi tymi formami. Zdaniem pani profesor HCV ma podobnie dużą zmienność jak wirus HIV, przy czym zmiany występują u tych wirusów stopniowo, w odróżnieniu od wirusa grypy, zmieniającego się nagle.

    Ponieważ wirus występuje u człowieka i nie przenosi się na zwierzęta, brak jest modelu zwierzęcego, na którym można by testować opracowywane szczepionki. Namnaża się jedynie u szympansów, nie wywołując jednak choroby.

    Próby hodowli HCV w laboratorium, w kulturach tkankowych in vitro również nie są doskonałe, bo nie istnieje na razie dobry system do takiej hodowli. Jak mówi prof. Bieńkowska-Szewczyk HCV nie rośnie w hodowlach komórkowych hepatocytów (komórek wątrobowych) w laboratorium. Potrzebuje specyficznego środowiska i ukrwionej tkanki.

    Naukowcy nie znają jeszcze roli poszczególnych składowych odpowiedzi immunologicznej w eliminacji wirusa. "Część pacjentów ma zdolność naturalnego pozbycia się HCV, czego przyczyny jeszcze nie są znane" - tłumaczy prof. Bieńkowska-Szewczyk. - Z kolei osoby chorujące, mają wysoki poziom przeciwciał przeciwko wirusowi, które teoretycznie powinny zwalczyć infekcję, a tak się nie dzieje."

    Prace nad szczepionką przeciw HCV to olbrzymie wyzwanie. Nie dość, że są trudne, wymagające znacznych nakładów finansowych, to powstałe szczepionki, które zostaną zakwalifikowane do testów klinicznych, zanim wprowadzi się je do produkcji muszą przejść szczegółowe testy na dużej grupie osób, co znów jest bardzo kosztowne. Prof. Bieńkowska-Szewczyk przyznaje, że wprowadzenie na rynek nowej szczepionki szacuje się w miliardach euro.

    Obecnie w projekcie HEPACIVAC testom klinicznym na pacjentach chorych na WZW C poddawany jest wariant terapeutyczny szczepionki.

    Katedra Wirusologii Molekularnej Wydziału Biotechnologii UG włączona jest w prace nad drugim wariantem - zapobiegawczym. Ma on wywoływać w organizmie produkcję takich przeciwciał, które uchronią pacjenta przed zakażeniem.

    Jak podkreślają gdańscy naukowcy uczestnictwo w tym projekcie zapewnia im dostęp do najnowszych osiągnięć w zakresie prac nad HCV. Młodzi uczeni z katedry KWM, wyjeżdżając na staże do partnerskich laboratoriów, poznają najnowsze techniki badania odpowiedzi immunologicznej, wykrywania HCV i oceniania poziomu zakażenia oraz tajniki i zasady bezpiecznego przygotowywania materiałów szczepionkowych.

    PAP - Nauka w Polsce, Małgorzata Nowak

    tot/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Szczepionka przeciw grypie – zmieniana co roku szczepionka, chroniąca przed wirusem grypy charakteryzującym się dużą zmiennością antygenową. Szczepionka przeciw grypie sezonowej zawiera trzy najczęściej występujące zabite szczepy wirusa: dwa typy wirusów A (H3N2 i H1N1) oraz jeden typ wirusa B. Antygen HBs – antygen, którego poziom świadczy o zakażeniu wirusem HBV (wywołującym wirusowe zapalenie wątroby typu B, WZW B). Kapsyd wirusa ma różne białka powierzchniowe od reszty wirusa, które działają jak antygeny. Antygeny te rozpoznawane są przez przeciwciała, które wiążą się z białkami, w szczególności do jednego z tych białek powierzchniowych. Poziom przeciwciał przeciw antygenowi HBs może być oznaczony laboratoryjnie. Szczepionka prepandemiczna przeciw grypie – szczepionka nowej generacji przeciwko grypie ptasiej. Jest przeznaczona do podawania osobom dorosłym (18–60 lat) w celu ochrony przed grypą ptasią, którą wywołuje szczep wirusa grypy A oznaczony H5N1. Zawiera fragmenty inaktywowanego (zabitego) wirusa A(H5N1) oraz system adiuwantowy. Wirus ptasiej grypy H5N1 jest uważany przez WHO za odmianę wirusa, która może stać się przyczyną kolejnej pandemii, w przypadku, gdyby doszło do jego mutacji i przekształcenia w szczep zaraźliwy dla człowieka. W związku z tym szczepionka jest przeznaczona do ewentualnych szczepień masowych. Charakteryzuje się zdolnością wywoływania odporności krzyżowej oraz ochrony przed nowymi odmianami wirusa H5N1. Została dopuszczona do obrotu 26 września 2008 na terenie wszystkich krajów UE decyzją Komitetu ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) po zapoznaniu się z materiałami i wynikami badań przedstawionymi przez producenta, jednocześnie zobowiązując go do monitorowania działań niepożądanych tak długo, jak szczepionka będzie znajdowała się w obrocie. Na rynku farmaceutycznym występuje pod nazwą Prepandrix® i Pandemrix®. Producentem jest firma GSK Biologicals.

    Zanokcica opryszczkowa – zakażenie wału paznokciowego spowodowane przez wirusa opryszczki zwykłej. Zmiany są bolesne i ograniczają się do palców rąk. Rzadko infekcja może dotyczyć palców stopy albo oskórka paznokcia. Zanokcica opryszczkowa może być wywołana przez infekcję wirusem HSV 1 albo HSV 2. Zanokcica wywołana przez wirusa HSV 1 często występuje u pracowników opieki medycznej, którzy mają kontakt z wirusem; dotyczy to przeważnie stomatologów i pracowników medycznych narażonych na kontakt z wydzielinami z jamy ustnej. Zanokcica opryszczkowa często dotyczy również niemowląt ssących kciuki z pierwotnym zakażeniem jamy ustnej przez wirus HSV 1 (samozakażenie) przed serokonwersją i u dorosłych w wieku 20–30 lat po kontakcie z okolicą narządów płciowych osób zakażonych wirusem HSV 2. Zastosowanie ogólnych środków ostrożności doprowadziło do zmniejszenia częstości występowania zanokcicy opryszczkowej u narażonej grupy zawodowej. Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW typu B) – wirusowe zapalenie wątroby wywołane zakażeniem HBV występujące u człekokształtnych, dawniej określane mianem żółtaczki wszczepiennej. Choroba nadal powoduje epidemie w Azji i Afryce i jest endemiczne w Chinach oraz wielu innych częściach Azji. Około jednej trzeciej ludności świata zostało zainfekowanych wirusem zapalenia wątroby B, z czego 350 milionów to przewlekli nosiciele. W Polsce jest około 2% ludności przewlekle zakażonych wirusem B zapalenia wątroby, a 15-20% Polaków przebyło to zakażenie w przeszłości.

    Szczepionka przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego – jest to szczepionka przeciwko wirusom HPV 16 i 18 (szczepionka dwuwalentna i czterowalentna), czyli najbardziej onkogennymi typami wirusa, odpowiedzialnymi za zwiększone prawdopodobieństwo zachorowania na raka szyjki macicy i raka prącia, oraz przeciwko wirusowom HPV 6 i 11 (tylko szczepionka czterowalentna), odpowiedzialnymi za powstawanie kłykcin kończystych.. MMR (ang. Measles-Mumps-Rubella, łac. Vaccinum morbillorum, parotitidis et rubellae vivum, pol. Szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce żywa) – trójskładnikowa szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce wprowadzona do użytku po raz pierwszy w 1988 roku w Wielkiej Brytanii. W związku z tym, że Brytyjczycy zaobserwowali wzrost liczby zapaleń mózgu i opon mózgowych, który powiązano z zawartym w szczepionce szczepem wirusa świnki Urabe AM 9 wprowadzono szczepionkę drugiej generacji (MMR II) stosowaną do dziś. W Polsce dostępne są dwie szczepionki drugiej generacji typu MMR:

    Niepożądane odczyny poszczepienne (NOP) – każde zaburzenie stanu zdrowia, jakie występują po szczepieniu. Mogą one być wynikiem indywidualnej reakcji organizmu człowieka szczepionego na podanie szczepionki, błędu podania szczepionki, złej jej jakości bądź zjawisk od szczepienia niezależnych, a tylko przypadkowo pojawiających się po szczepieniu. Immunizacja - polega na pobudzaniu mechanizmów odpornościowych organizmu do wywołania odpowiedzi immunologicznej, w wyniku działania antygenów. Możemy rozróżnić immunizację czynną i immunizację bierną. Czynna może przebiegać w sposób naturalny lub sztuczny. Sposób naturalny polega na przebyciu przez organizm choroby, natomiast sztuczny na otrzymaniu szczepionki. Immunizacja bierna ma miejsce wtedy, gdy organizm otrzymuje gotowe przeciwciała.W zależności od źródła przeciwciał, może to być immunizacja bierna dokonana w sposób sztuczny (np. surowica odpornościowa) lub w sposób naturalny (np. przeciwciała w siarze matki).

    Żółty Tydzień – akcja społeczna, której ideą jest edukacja na temat WZW A i B oraz popularyzacja szczepień ochronnych jako sprawdzonej profilaktyki tych chorób. Podczas Żółtego Tygodnia pacjenci mają ułatwiony dostęp do szczepionek przeciwko żółtaczce typu A (pokarmowej) lub typu B (wszczepiennej) po obniżonych kosztach. Akcja odbywa się dwa razy w roku:

    Wirus zapalenia wątroby typu D, HDV (z ang. Hepatitis D Virus), nazywany też wirusem delta, jest małym, kolistym wirusem RNA. Wiriony są owalne, średnica ich wynosi 36 nm, zawierają kolistą, pojedynczą nić RNA o ujemnej polarności będącą najmniejszym genomem występującym w wirusach ludzkich i zwierzęcych. Może ulegać namnażaniu jedynie w organizmach zakażonych wirusem zapalenia wątroby typy B. Związek między tymi dwoma wirusami wynika stąd, iż HDV nie koduje białka osłonki, którym jest HBsAg. Genom otoczony jest:

    Wirus zapalenia wątroby typu E, HEV (z ang. Hepatitis E Virus) – wirus RNA pierwotnie hepatotropowy, wielkości około 30 nm, przenoszony drogą fekalno-oralną, wywołujący wirusowe zapalenie wątroby, występujące endemicznie w Azji Środkowej i Półudniowo-Wschodniej oraz w Afryce Północno-Wschodniej. Została opracowana szczepionka, wprowadzono ją na rynek chiński (stan na maj 2013). Bronić się można, przestrzegając takich samych zasad jak w przypadku WZW A. Kobiety w ciąży zakażone HEV narażone są na poronienie, przedwczesny poród, a nawet śmierć (w trzecim trymestrze śmiertelność dochodzi do 25%) w mechaniźmie powikłań okołoporodowych lub piorunującego zapalenia wątroby. Okres wylęgania trwa od 2 do 9 tygodni. W Polsce zdarzają się przypadki "przywleczenia" choroby z wycieczek zagranicznych. HGV (ang. Hepatitis G Virus) – jednoniciowy wirus RNA, z rodziny Flaviviridae, o budowie genomu zbliżonej do wirusa HCV. Pierwsze nazewnictwo wirusa HGV swoją historią sięga do roku 1967, kiedy to wykazano prawdopodobieństwo obecności wirusa na podstawie szczegółowych badań na pacjencie w Chicago, u którego wystąpiły potransfuzyjne oznaki zapalenia wątroby. Domyślano się, że powodował je wirus nie-A, nie-B i nazwano go od inicjałów pacjenta (roboczo) GB. Dopiero w połowie lat 90. zbadano tego wirusa bliżej.

    Szczepionka – preparat pochodzenia biologicznego, zawierający antygen, który stymuluje układ odpornościowy organizmu do rozpoznawania go jako obcy, niszczenia i utworzenia pamięci poszczepiennej. Dzięki tej pamięci, w przypadku kolejnego kontaktu z antygenem (infekcji), odpowiedź immunologiczna wykształca się szybciej i jest silniej wyrażona (odporność wtórna), co ma uniemożliwić naturalny przebieg choroby, wraz z wykształceniem się typowych dla niej objawów klinicznych. W skład szczepionki może wchodzić żywy, o osłabionej zjadliwości (atenuowany) lub zabity drobnoustrój, a także inne fragmenty jego struktury czy metabolity. Szczepionka może być skierowana przeciwko jednemu czynnikowi chorobotwórczemu (szczepionka monowalentna) lub skojarzona przeciwko kilku czynnikom jednocześnie (poliwalentna). Szczepionki DNA to zazwyczaj koliste plazmidy, które zawierają geny kodujące antygeny konkretnych patogenów, przeciwko którym chcemy uzyskać odporność. Taki materiał, wszczepiony do ciała pacjenta (zazwyczaj domięśniowo) prowadzi do ekspresji genów, które zawiera. W wyniku tego komórki człowieka produkują białka, na które reaguje układ odpornościowy, jak w przypadku zwykłego zakażenia, dając dzięki temu odporność przeciwko konkretnym antygenom. W jednym plazmidzie można zmieścić geny dla kilku epitopów, dlatego można uzyskać odporność nawet przeciw kilku rodzajom patogenów. W plazmidach stosuje się promotory takich wirusów, jak CMV (cytomegalowirus) czy SV40. Zastosowanie kompleksów DNA–lipid po podaniu dożylnym daje lepszą odpowiedź, niż w przypadku podania DNA z samą tylko solą fizjologiczną. Obecnie przeprowadza się badania nad szczepionkami zapobiegającymi zakażeniom HIV, wirusami opryszczki, wirusowego zapalenia wątroby typu B, malarii, cytomegalii, grypy, wścieklizny, gruźlicy i innych. Dla szczepionek DNA przewiduje się również zastosowania na polu alergii, stwardnienia rozsianego, reumatoidalnego zapalenia stawów, chorób uwarunkowanych genetycznie oraz chorób nowotworowych.

    Wirus zapalenia wątroby typu A, HAV (z ang. Hepatitis A Virus, oficjalna nazwa enterowirus 72) – ssRNA wirus z rodziny Picornaviridae. HAV jest wirusem o średnicy 27 nm i symetrii ikosaedralnej. Znany jest jeden serotyp tego wirusa. HAV jest przyczyną wirusowego zapalenia wątroby typu A, tzw. żółtaczki pokarmowej.

    Dodano: 29.07.2010. 02:18  


    Najnowsze