• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Prof. Hartman: Bioetyka dotyka kwestii życia i śmierci

    12.10.2010. 00:25
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Kształtowanie strumieni finansowych w służbie zdrowia nie jest tylko wypadkową kwestii technicznych, administracyjnych i medycznych. To fundamentalne decyzje etyczne skutkują tym, że ktoś przeżyje, a ktoś inny nie. Dlatego tak ważne jest, aby w przestrzeni publicznej toczyła się otwarta debata na temat systemu opieki zdrowotnej, profesji medycznych i ich wykonywania oraz relacji między lekarzami, pacjentami i urzędnikami - stwierdza w rozmowie z PAP prof. dr hab. Jan Hartman, kierownik Zakładu Filozofii i Bioetyki Collegium Medium Uniwersytetu Jagiellońskiego.

    Jak ocenia profesor, każda z form takiej debaty ma swoje zalety. Czaty internetowe mają tę przewagę nad akademickimi konferencjami, że nie wymagają fizycznej obecności w miejscu spotkania, a umożliwiają udział w dyskusji. Podobną zaletę ma internetowa transmisja ze zjazdu bioetyków, którą można obejrzeć w dowolnym miejscu i czasie. Taki zjazd zorganizowało we wrześniu w Warszawie wydawnictwo Wolters Kluwer.

    O opinię na temat pierwszej wirtualnej debaty o etyce w medycynie serwis Nauka w Polsce zapytał jednego z jej współorganizatorów i uczestników - prof. Hartmana. Więcej o debacie w serwisie PAP tutaj.

    "Bioetyki jest w Polsce za mało i mało kto wie, co to takiego jest. A nie jest to na pewno samodzielna dyscyplina akademicka, raczej przestrzeń fachowych dyskusji specjalistów różnych dziedzin na temat etyki w dziedzinie zdrowia publicznego, profesji medycznych i ich wykonywania. Bioetykami bywają nie tylko lekarze, ale także filozofowie, prawnicy, psychologowie i socjologowie, a także specjaliści w zakresie zdrowia publicznego" - definiował prof. Hartman.

    Według niego, dopiero skojarzenie tych wszystkich kompetencji i przeprowadzanie systematycznych fachowych debat publicznych niekoniecznie w przestrzeni akademickiej prowadzi do pożądanych rezultatów. Te rezultaty to formułowanie pewnych wskazówek, a nawet konkretnych rozwiązań dylematów etycznych, jakie się pojawiają w różnych obszarach służby zdrowia. Chodzi tu nie tylko o relacje pacjent-lekarz, ale także o organizację systemu opieki zdrowotnej, gdzie potrzebna jest sprawiedliwość i przejrzystość.

    "Mówimy na przykład o problemie równego dostępu do świadczeń medycznych i sprawiedliwej dystrybucji środków na ochronę zdrowia pomiędzy rozmaite grupy pacjentów, rozmaite regiony, a także dyscypliny medycyny. Mówimy także o konkurowaniu pomiędzy pacjentami, o dostępie do świadczeń deficytowych. Te wszystkie zagadnienia tylko z pozoru dają się rozwiązać w oparciu o kryteria techniczne. Często wchodzi tu w grę decyzja etyczna" - tłumaczy rozmówca PAP.

    Jaka może być etyczna decyzja w warunkach deficytów w służbie zdrowia, kiedy właściwie każdemu można dać za mało, albo dać jednemu wystarczająco, ale odebrać innym wszystko?

    "Jest to zupełnie niezbędne - dać wszystkim za mało. To warunek sprawiedliwości i nawet biedę trzeba dzielić sprawiedliwie. Czy to jest jednak dobre rozwiązanie? Stawiamy tu jedno z fundamentalnych pytań. To kwestia nie tylko wiedzy medycznej czy epidemiologicznej, ale także etycznych decyzji. System musi się nastawić albo na ratowanie życia dużej liczby bardzo ciężko chorych ludzi, albo na efekty epidemiologiczne w postaci profilaktyki, wczesnego rozpoznania i wczesnego leczenia chorób" - mówi filozof.

    Jego zdaniem, bioetyk musi sobie zadać pytanie - jakie są ostateczne cele systemu opieki zdrowotnej: czy jest to ratowanie życia w sytuacjach krytycznych, czy bardziej istotna jest ogólna zdrowotność społeczeństwa. Zależnie od strategii będących następstwem tego rodzaju decyzji różnie będą kształtowane strumienie finansowe, przepływy w systemie ochrony zdrowia.

    "To są fundamentalne decyzje etyczne, które trzeba podejmować świadomie, przesądzają o tym, że jedni mają szanse, a inni nie, że inni przeżyją, a inni nie. Bioetyka dotyka życia i śmierci. Decyzje etyczne, które podejmują lekarze, urzędnicy, a także sami pacjenci, przesądzają o tym, kto będzie żył" - podkreśla prof. Hartman.

    Dodaje, że w kwestiach politycznych, a bioetyka jest taką kwestią, bo tu chodzi o fragment życia społecznego, nie ma innej drogi, niż publiczna debata z udziałem fachowców. Niezbędne jest forum ekspertów, którzy znają się na sprawach ochrony zdrowia i wykonywania zawodów medycznych, biorą na warsztat konkretne problemy i publicznie je rozważają. Wynikiem takich rozważań ma być m.in. wprowadzenie w życie standardów postępowania w określonych sytuacjach. Takie standardy, którym nada się moc kodeksów, mogą być podstawą nowoczesnego prawa medycznego.

    "Chodzi o to, żeby nie brać się do konkretnych problemów i próbować pomóc je rozwiązać. Chodzi też o wzmocnienie świadomości istnienia tych problemów zarówno wśród profesjonalistów medycznych, jak i wśród pacjentów oraz urzędników. W tej chwili ze świadomością etyczną jest nienajlepiej. Lekarze myślą na ogół, że wszystkie kwestie są albo prawne albo medyczne. Administratorzy uważają, że wszystkie kwestie są logistyczne, administracyjne. Pacjenci myślą - i słusznie - o swoim przypadku" - ocenia profesor.

    Według niego, Polska jest daleko za Zachodem, gdzie organizacja służby zdrowia jest w dużym stopniu dziełem refleksji bioetycznej, podobnie jak prawo medyczne. "Jednak te wzorce powoli do nas przenikają. Stoimy u progu nowej epoki, przed nami nieuchronne procesy budowania świadomości etycznej wśród profesjonalistów medycznych i szerzej - w społeczeństwie" - przewiduje prof. Hartman.

    Jako przykład dobrej praktyki naukowiec podaje dokument, nad którym pracuje środowisko neonatologów. Będzie on zawierał wskazówki postępowania z wcześniakami.

    "To, co dawniej było sprawą sumienia lekarzy bądź kwestią rutyny czy tradycji danej placówki medycznej, staje się przedmiotem poważnego namysłu i prób regulacji. Chodzi o to, żeby lekarze i pacjenci mogli mieć wzajemnie do siebie zaufanie, że kierują się dobrą wolą, działają transparentnie w sposób - na ile to możliwe - ujednolicony. Nie chodzi tu bynajmniej o jakieś sztywne regulaminy, o wykluczeni własnej odpowiedzialności i sumienia, ale żeby pacjent wiedział, że to, jak zostanie potraktowany, nie będzie zależało od widzimisię lekarza, ale będzie miało oparcie w ogólnie przyjętych, przemyślanych standardach" - wyjaśnia filozof.

    Zaznacza, że w drodze do tych dobrych praktyk przeszkadza hipokryzja, arogancja, pewność siebie korporacji, różnych środowisk i pojedynczych osób. To wszystko trzeba przełamać - przez skromność, uczciwość, do budowy zaufania i sprawiedliwego, przejrzystego systemu ochrony zdrowia, sprawiedliwych procedur podejmowania decyzji w medycynie, gdzie wszyscy niejako naturalnie rywalizują ze sobą.

    "To jest świat, w którym wszyscy są rywalami i powstaje ogromne pole do konfliktów i niesprawiedliwości, dlatego transparencja, jawność, uczciwe reguły są podstawą sanacji, uzdrowienia skomplikowanej rzeczywistości służby zdrowia. Debata w Warszawie pokazała, że często ci, którzy sądzą, że ze sobą walczą, tak naprawdę stoją po tej samej stronie barykady. Środowisko medyczne bardzo potrzebuje takich debat" - podsumował prof. Hartman.

    PAP - Nauka w Polsce

    kol/ agt/ kap/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Narodowy Rachunek Zdrowia – system prezentacji danych na temat ekonomicznej strony systemu ochrony zdrowia. Jest to stosunkowo nowe narzędzie porównywania wydatków na ochronę zdrowia, które ujmuje je w sposób wszechstronny, zapewniający porównywalność w skali międzynarodowej. Prace nad wdrożeniem metodologii rachunków zdrowia w Polsce zostały podjęte przez zespół ekspertów pod kierownictwem Ministerstwa Zdrowia w 2001 roku, a od 2004 są prowadzone w Głównym Urzędzie Statystycznym w ścisłej współpracy z instytucjami, które gromadzą dane o wydatkach na ochronę zdrowia: tj. Ministerstwem Zdrowia, Narodowym Funduszem Zdrowia, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwem Obrony Narodowej, Ministerstwem Sprawiedliwości, Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwem Finansów. Ekonomika zdrowia dziedzina ekonomii zajmująca się gospodarowaniem zasobami w systemie opieki zdrowotnej. W szerszym znaczeniu jest to dziedzina obejmująca zarządzanie niedostatkiem środków finansowych w stosunku do nieograniczonego zapotrzebowania na rynku usług zdrowotnych. W Polsce rozwój ekonomiki zdrowia nastąpił w latach 70 - tych XX wieku - kiedy w krajach rozwiniętych wzrosły koszty związane z opieką zdrowotną. Do podejmowania działań w obszarze ochrony zdrowia niezbędne są narzędzia - ekonomiczne analizy i oceny. Międzynarodowa Liga Przeciwpadaczkowa (ang. International League Against Epilepsy, ILAE) – międzynarodowa organizacja zrzeszająca lekarzy i innych pracowników służby zdrowia, zainteresowanych działaniami na rzecz poprawy jakości życia chorych na padaczkę. Celem ILAE jest „zapewnienie pracownikom służby zdrowia, pacjentom i ich opiekunom, rządom i społeczeństwom na całym świecie środków niezbędnych do zrozumienia, diagnozowania i leczenia osób z padaczką”. ILAE publikuje między innymi standardy opieki nad chorymi z padaczką i klasyfikacje napadów padaczkowych (pierwsza w 1960, ostatnia modyfikacja w 1981). W 2010 przedstawiono propozycję nowej klasyfikacji.

    Standardy zapachowej jakości powietrza – wartości określające poziom uciążliwości niepożądanych zapachów powietrza atmosferycznego, który nie powinien być przekraczany w danym miejscu. Ochrona zapachowej jakości powietrza jest elementem opieki zdrowotnej, zgodnie z definicją zdrowia, sformułowaną przez WHO w roku 1948 – odrzucającą postrzeganie zdrowia i choroby wyłącznie w kategoriach biologiczno-medycznych, a przywiązującą wagę do wymiaru psychicznego i społecznego (w kolejnych latach wprowadzono bardziej rozbudowane pojęcie „dobrostanu”). Zdrowie psychiczne – przyjęta w 1948 konstytucja Światowej Organizacji Zdrowia określa je jako pełny dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny człowieka. Ze względu na wieloznaczność i ogólnikowość terminu, pojęcie zdrowia psychicznego jest w różny sposób kategoryzowane i uściślane, choć przeważa pogląd, iż nie istnieje jedna i bezwzględnie uniwersalna definicja zdrowia psychicznego, nie ma jednej, „oficjalnej” definicji, ponieważ (według WHO) różnice kulturowe, subiektywne odczucia oraz rywalizujące ze sobą profesjonalne teorie wpływają na to, jak termin ten jest rozumiany. Jedynym aspektem z którym zgadza się większość ekspertów jest to, że zdrowie psychiczne i zaburzenie psychiczne nie są do siebie przeciwstawne, czyli brak rozpoznanej choroby psychicznej nie musi oznaczać zdrowia psychicznego.

    Obserwacja w pielęgniarstwie: "Obserwacja jest to uważne oglądanie, spostrzeganie elementów wyglądu i zachowania człowieka lub przedmiotów i zjawisk, w tym m. in. niewerbalnych aspektów komunikowania się." Celem obserwacji pielęgniarskiej jest uzyskanie informacji (danych) o pacjencie, jego rodzinie i środowisku. Istotą obserwacji jest obiektywne spostrzeganie objawów, różnego rodzaju zmian w zachowaniu podmiotu opieki, których nie można uzyskać za pomocą wywiadu, analizy dokumentacji czy pomiaru. Jeśli mamy do czynienia z dzieckiem jako podmiotem opieki, którego wiek i stan zdrowia uniemożliwiają bezpośredni werbalny kontakt, obserwacja jest często podstawową metodą w ocenie stanu zdrowia i w dużej mierze zależy od niej postępowanie pielęgniarskie, lekarskie, umożliwiające ratowanie zdrowia i życia pacjenta. e-zdrowie- narzędzia lub rozwiązania obejmujące produkty, systemy i usługi wychodzące poza zakres prostych aplikacji internetowych. Wiążą się one z narzędziami dla organów i pracowników służby zdrowia oraz dostosowane do indywidualnych potrzeb systemy opieki zdrowotnej dla pacjentów i obywateli. Są to na przykład sieci informacji o zdrowiu, elektroniczne książeczki zdrowia, usługi świadczone w ramach opieki telemedycznej, osobiste przenośne systemy komunikacji, portale poświęcone zdrowiu oraz wiele innych narzędzi na bazie technologii informacyjno-komunikacyjnych, pomagających zapobiegać, diagnozować i leczyć choroby, monitorować stan zdrowia, prowadzić odpowiedni tryb życia.

    Lotnicze Pogotowie Ratunkowe – służba ratownictwa medycznego, wykonująca w polskim systemie opieki zdrowotnej zadania z zakresu lotniczego transportu ratowniczego i sanitarnego. Pogotowie powstało w 2000 roku jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej podległy Ministrowi Zdrowia. Dyrektorem LPR jest dr n. med. Robert Gałązkowski. Polityka zdrowotna – dział polityki społecznej, który, według Światowej Organizacji Zdrowia, "odnosi się do decyzji, planów i działań, które podejmowane są w celu osiągnięcia konkretnych celów opieki zdrowotnej w społeczeństwie. (...) Określa wizję przyszłości, która z kolei pomaga ustalić cele i punkty odniesienia w perspektywie krótko i średnioterminowej. To wyznacza priorytety oraz oczekiwane role poszczególnych grup. Buduje konsensus i informuje ludzi".

    Promocja zdrowia – proces umożliwiający jednostkom i grupom społecznym zwiększenie kontroli nad uwarunkowaniami zdrowia w celu poprawy ich stanu zdrowia, oraz sprzyjający rozwijaniu zdrowego stylu życia, a także kształtowaniu innych środowiskowych i osobniczych czynników prowadzących do zdrowia.

    Uczelnie medyczne w Polsce – uczelnie publiczne nadzorowane przez ministra właściwego do spraw zdrowia, wyspecjalizowane w kształceniu w dziedzinach nauk medycznych (lekarze, lekarze dentyści, magistrzy pielęgniarstwa, magistrzy farmacji i inni). Działają jako samodzielne uczelnie (uniwersytet medyczny) lub – w trzech przypadkach – jako część uniwersytetów: bydgoskie Collegium Medicum UMK, krakowskie Collegium Medicum UJ oraz olsztyński Wydział Nauk Medycznych UWM. Poza kształceniem uczelnie medyczne prowadzą prace naukowo-badawcze oraz szpitale kliniczne.

    ICD - Międzynarodowa klasyfikacja chorób i procedur medycznych. Stworzona przez WHO (ang. World Health Organization, pl. Światowa Organizacja Zdrowia). Jest to tłumaczenie terminologii medycznej na kody, które ułatwiają organizację pracy, stawianie diagnoz, a także prowadzenie badań statystycznych w zakresie chorobowości i umieralności.

    Klasyfikacja składa się z trzech tomów:

    Dodano: 12.10.2010. 00:25  


    Najnowsze