• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Przełamywanie bariery krew-mózg

    13.05.2013. 17:26
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Aby zaakcentować Europejski Miesiąc Mózgu, przyjrzymy się jednemu z finansowanych ze środków unijnych projektów, który poświęcony jest uwalnianiu leków przez tak zwaną barierę krew-mózg.

    Pełniąca kluczową funkcję ochronną bariera krew-mózg (BBB) jest obecnie postrzegana jako główna przeszkoda w leczeniu większości zaburzeń neurologicznych. Uniemożliwia uwalnianie wielu potencjalnie ważnych substancji terapeutycznych i diagnostycznych w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN).

    Wcześniejsze podejścia zmierzające do poprawy uwalniania leków ukierunkowane były głównie na "przejęcie kontroli" nad mechanizmem transportu transkomórkowego, który służy do selektywnego przenoszenia konkretnych molekuł przez BBB. Odniosły one ograniczony sukces, zwłaszcza w przypadku leków zwierających duże molekuły.

    Podstawowym aspektem problemu są międzykomórkowe połączenia naczyniowo-mózgowe, które zasadniczo decydują o tym, co może, a co nie może przejść przez BBB. Do niedawna niedostatek wiedzy o składzie molekularnym i funkcjonowaniu tych połączeń udaremniał próby opracowania bezpiecznych strategii uwalniania leków.

    Członkowie projektu JUSTBRAIN (Połączenia bariery krew-mózg jako cele parakomórkowego uwalniania leków w mózgu), dofinansowani na kwotę 3 mln EUR z budżetu 7PR, pracując pod kierunkiem profesor dr Britty Engelhardt z Uniwersytetu w Bernie, zdobyli fundamentalną wiedzę o budowie i funkcji międzykomórkowych połączeń BBB. Zidentyfikowali sygnały komórkowe regulujące ekspresję poszczególnych białek łączących i rozpoczęli opracowywanie metodologii otwierania i zamykania połączeń BBB.

    Posługując się modelami BBB in vitro oraz in vivo, a także zwierzęcymi modelami zaburzeń neurologicznych, w których BBB może zostać otwarta terapeutycznie, zespół JUSTBRAIN zidentyfikował całkowicie nową platformę molekularnych celów podatnych na uderzenie lekiem (druggable), które można wykorzystać do obejścia BBB. W ten sposób zespół JUSTBRAIN spodziewa się poprawić efektywne uwalnianie dużych molekuł do OUN, a co za tym idzie rozszerzyć możliwości diagnostyczne i terapeutyczne zaburzeń neurologicznych.

    Brakuje terapii w przypadku większości tych schorzeń, które obejmują od rzadkich, ale śmiertelnych chorób, takich jak pierwotne guzy mózgu, po poważne problemy publicznej opieki zdrowotnej, np. przerzuty do mózgu, stwardnienie rozsiane, udary czy choroba Alzheimera. Uwalnianie skutecznych związków diagnostycznych i terapeutycznych w mózgu pozostaje poważnym wyzwaniem dla nauk medycznych.

    Wedle bieżących szacunków zaledwie 2% leków zawierających małe molekuły i jeszcze mniejszy odsetek leków z dużymi molekułami pokonuje BBB, co stanowi radykalne utrudnienie dla farmakoterapii i immunoterapii w chorobach mózgu.

    Projekt JUSTBRAIN, poprzez pogłębianie wiedzy o mechanizmach zaangażowanych w uwalnianie leków przez BBB, wnosi ogromny wkład w tym obszarze jakże pilnie potrzebnych badań.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Zespół antycholinergiczny ośrodkowy jest zespółem objawowym, charaktereyzującym się zmianą zachowania, powstającym w wyniku ubocznych działań leków działających na receptory w ośrodkowym układzie nerwowym łączące się z acetylocholiną. Do leków posiadających takie działanie zaliczamy oprócz atropiny wiele leków psychotropowych o róznych wskazanich terapeutycznych.
    Zespół antycholinergiczny został opisany przez Winklera w 1952 roku u zwierząt doświadczalnych którym podawano atropinę. Charakteryzuje się zmianą, "rozkojarzeniem" zapisu EEG wskazującym na II i III stadium snu i zachowana aktywnością ruchową. U człowieka występuje po podaniu odpowiednich dawek atropiny lub innych leków cholinolitycznych. Farmakopea (kodeks apteczny) – urzędowy spis leków dopuszczonych w danym kraju lub na danym terenie do obrotu, oraz obwarowany tymi samymi zastrzeżeniami spis surowców służących do ręcznego sporządzania niektórych z tych leków w aptece (leków recepturowych). Zawiera opis wszystkich tych substancji, sposoby ich przechowywania oraz dostępu do nich osób powołanych, rodzaje opakowań, dozwolone metody dystrybucji, dawkowanie, sposoby kontroli jakości, a w przypadku leków robionych w aptece, także metody ich przygotowywania. Opisuje też metody identyfikacji leków, ich standaryzację, sposoby nazewnictwa i możliwe zamienniki. Pozarejestracyjne stosowanie leków(ang. off-label use) – praktyka przepisywania pacjentom leków na schorzenia inne niż przewidziane w procesie autoryzacji rynkowej. Sytuacja dotyczy często leków stosowanych w psychiatrii, onkologii i pediatrii. Przykładem zastosowania tej praktyki jest m. in zapisywanie leków z grupy SSRI (stosowanych głównie w leczeniu zaburzeń depresyjnych) w celu leczenia przedwczesnego wytrysku. Pozarejestracyjne stosowanie leków ma istotne implikacje ekonomiczne, etyczne i prawne.

    Niedokrwienie mózgu (ang. cerebral ischaemia, łac. ischaemia cerebri) – zaburzenie krążenia krwi w mózgu, spowodowane zakrzepem, skurczem lub uszkodzeniem ściany w określonej tętnicy doprowadzającej krew do mózgu, zatorem takiej tętnicy (najczęstsze są zatory sercowopochodne - materiał zatorowy np. skrzeplina pochodzi z jam serca lub tętniczo-tętnicze - materiałem zatorowym jest skrzeplina przyścienna w tętnicy). Niedokrwienie mózgu może dawać objawy przemijające i jeśli wycofują się one w ciągu 24 godzin, to określamy je jako przejściowe niedokrwienie mózgu czyli TIA, może też spowodować uszkodzenie trwałe i wtedy jest ono określane jako udar mózgu niedokrwienny. Farmakologia (gr. φάρμακον (phármakon) - lekarstwo, lógos - słowo, nauka) – dziedzina medycyny i farmacji; nauka o działaniu leków, czyli mechanizmach ich działania na organizm oraz skutkach tego działania. Jako nauka zajmującą się najważniejszym aspektem leków, bywa czasami mylona z samą farmacją – czyli dziedziną wiedzy nadrzędną w stosunku do wszystkich zagadnień dotyczących leków.

    Postacie leków dermatologicznych czyli postacie leków do stosowania miejscowego – formy leków przepisywanych do stosowania zewnętrznego, przygotowywane przez farmaceutę. Bariera krew-mózg (BBB – ang. blood–brain barrier) – fizyczna (uwarunkowana strukturą morfologiczną) i biochemiczna (obejmująca procesy biochemiczne zachodzące w obrębie cytoplazmy komórek tworzących barierę) bariera pomiędzy naczyniami krwionośnymi a tkanką nerwową, mającą zabezpieczać układ nerwowy przed szkodliwymi czynnikami, a także umożliwić selektywny transport substancji z krwi do płynu mózgowo-rdzeniowego.

    Implant mózgowy (ang. brain implant) - urządzenie techniczne łączące się bezpośrednio z mózgiem ludzkim lub zwierzęcym zwykle umieszczone na powierzchni mózgu lub podłączone do kory mózgowej (implantowane elektrody domózgowe). Obecnie badania neurobiologów i inżynierów biomedycznych koncentrują się na zbudowaniu takich implantów mózgowych, które byłyby zdolne zastąpić obszary mózgu uszkodzone po udarze lub urazie mózgowym. Obejmuje to także zastąpienie czynności uszkodzonych układów czuciowych, np. wzrokowego (proteza wzroku). Inne implanty mózgowe są wykorzystywane w doświadczeniach na zwierzętach w celu bezpośredniej rejestracji czynności elektrycznej mózgu dla celów naukowych. Niektóre implanty mózgowe umożliwiają stworzenie interfejsu pomiędzy układem nerwowym i układem scalonym komputera, co jest częścią szerszych badań nad interfejsami mózg-komputer. Feksofenadyna – wybiórczy antagonista receptorów histaminowych H1, należy do III generacji tych leków. Aktywny metabolit terfenadyny, pozbawiony działania kardiotoksycznego (podobnie jak leki przeciwhistaminowe II generacji, a w przeciwieństwie do antagonistów receptorów histaminowych I generacji). Używany jako lek przeciwalergiczny osiąga maksymalne stężenie w osoczu już w czasie 2,6 godziny. Feksofenadyna nie przekracza bariery krew-mózg, wiąże się tylko z białkami krwi i w niezmienionej postaci wydala z kałem (80%) i z moczem (12%). Tylko 5% leku ulega metabolizmowi, przy czym metabolizm wątrobowy jest minimalny (poniżej 1,5%) a jego wynikiem jest nieaktywny metabolit. Czas półtrwania leku wynosi – 11–15 godzin, co zbliża czas jego działania do wzorca idealnego, gdyż działanie blokujące receptory histaminowe utrzymuje się nawet wówczas, gdy stężenie leku w osoczu jest minimalne.

    Farmakologia (gr. φάρμακον (phármakon) - lekarstwo, lógos - słowo, nauka) – dziedzina medycyny i farmacji; nauka o działaniu leków, czyli mechanizmach ich działania na organizm oraz skutkach tego działania. Jako nauka zajmującą się najważniejszym aspektem leków, bywa czasami mylona z samą farmacją – czyli dziedziną wiedzy nadrzędną w stosunku do wszystkich zagadnień dotyczących leków.

    Polipragmazja – termin medyczny określający sytuację, w której chory przyjmuje więcej niż kilka leków jednocześnie. Jest to jeden z częstszych błędów w leczeniu, prowadzący m.in. do znacznego zwiększenia występowania niezamierzonych interakcji lek–lek lub lek–pożywienie. Najczęściej jest to zażywanie przez chorego wielu leków równocześnie bez znajomości mechanizmów ich działania i występujących między nimi interakcji, albo przepisywanie nadmiernej liczby leków bez wyraźnej potrzeby.

    Astemizol jest antagonistą receptora H1 II generacji, ma działanie wybiórcze, działa silnie i długotrwale. Nie przenika przez barierę krew-mózg, więc nie działa nasennie. Jego niektóre metabolity (np. norastemizol, będący w trakcie badań klinicznych) mają 10 razy silniejsze i dłuższe działanie niż sam astemizol. Dyskineza późna to zespół objawów neurologicznych związany ze stosowaniem leków z grupy klasycznych neuroleptyków, a także leków z innych grup będących antagonistami receptorów dopaminowych jak np.metoklopramid. Jest to powikłanie z zakresu ukladu pozapiramidowego w postaci mimowolnych ruchów mięśni: żwaczy, języka, kończyn górnych, tułowia występujące podczas odstawienia dawki leku hamującego receptor D2.

    Encefalizacja (gr. enképhalos – mózg), cerebralizacja, cerebryzacja (łac. cerebrum – mózg) – ewolucyjny proces, który prowadzi do przejmowania funkcji niższych ośrodków nerwowych przez ośrodki wyższe. Polega na koncentracji neuronów w przedniej, głowowej części ciała zwierzęcia i jest związany z wykształceniem się głowy (cefalizacja) i powstaniem mózgu. W antropologii znaczenie terminu cerebryzacja zawężane jest do ewolucyjnego wzrostu rozmiarów mózgu u naczelnych. Leki przeciwlękowe (anksjolityki, leki anksjolityczne; ATC N 05B) – grupa leków psychotropowych o zróżnicowanej budowie chemicznej, które przez działanie na przekaźnictwo impulsów nerwowych w ośrodkowym układzie nerwowym powodują działanie zmniejszające lęk, niepokój, napięcie emocjonalne i objawy somatyczne towarzyszące tym stanom. Większość leków z tej grupy ma dodatkowo też działanie uspokajające i nasenne.

    Leki przeciwlękowe (anksjolityki, leki anksjolityczne; ATC N 05B) – grupa leków psychotropowych o zróżnicowanej budowie chemicznej, które przez działanie na przekaźnictwo impulsów nerwowych w ośrodkowym układzie nerwowym powodują działanie zmniejszające lęk, niepokój, napięcie emocjonalne i objawy somatyczne towarzyszące tym stanom. Większość leków z tej grupy dodatkowo ma też działanie uspokajające i nasenne.

    Dodano: 13.05.2013. 17:26  


    Najnowsze