• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Schizofrenia - fakty i mity

    27.09.2009. 15:55
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    Schizofrenia jest chorobą trudną do zdiagnozowania. Bywa, że pacjent leczony jest dość długo z rozpoznaniem nerwicy, gdy tymczasem po latach okazuje się, że to przypadek psychozy. Niestety, pacjenci na ogół zbyt późno trafiają do gabinetów lekarskich.

    Z przeprowadzonych przeze mnie badań wynika, że zanim rodzina zorientuje się, że coś niedobrego dzieje się z najbliższą im osobą, zanim dojdzie do tej właśnie pierwszej wizyty, upływają przeciętnie dwa lata. Niestety, im później rozpoczyna się leczenie farmakologiczne dochodzi do tym większego spustoszenia osobowości chorego.


    Schizofrenia rzadko jest chorobą ostrą i krótkotrwałą. Tylko około 20 proc. przypadków ogranicza się do jednego epizodu psychozy. Większość schizofrenii to choroby przewlekłe, przebiegające z nawrotami.

    Podstawową formą leczenia tej choroby jest farmakoterapia. Kluczowe dla stanu zdrowia pacjenta jest wczesne jej rozpoczęcie. Do nowoczesnych standardów leczenia należą dziś leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji, zwane atypowymi. Są zalecane również w terapii nawrotów choroby, szczególnie u chorych wykazujących lekooporność. Różnią się od klasycznych neuroleptyków przede wszystkim mniejszą neurotoksycznością, wywołują znacznie mniej objawów niepożądanych. Badania wskazują także na ich korzystny wpływ na objawy negatywne, powodujące często wyłączenie chorego z życia zawodowego i społecznego (np. amisulpryd). W Polsce nadal jednak u chorych na schizofrenię częściej stosuje się klasyczne neuroleptyki. Wynika to m.in. z braku refundacji leków drugiej generacji przy rozpoznaniu schizofrenii w pierwszym jej rzucie. Niestety, cierpią na tym pacjenci, których nie zawsze stać na leczenie lekami pełnopłatnymi.

    Eksperci są zgodni co do tego, że niezależnie od rodzaju stosowanego leku konieczna jest prowadzona równolegle z farmakoterapią, psychoedukacja. Termin ten określa działania wynikające z poszanowania prawa pacjenta do informacji o chorobie, korzyściach i objawach ubocznych leczenia oraz o decyzji dotyczącej sposobu leczenia, jak również prawa pacjenta do wyboru metody terapii. Odnosi się to nie tylko do osób chorych, ale i do ich najbliższego otoczenia.

    Na lekarzu spoczywa odpowiedzialność za pozyskanie współpracy pacjenta w leczeniu, wyrażanej przede wszystkim poprzez akceptację przyjmowania leków i wczesne reagowanie na objawy nawrotu psychozy. Ogromna odpowiedzialność leży po stronie lekarzy rodzinnych, gdyż to oni powinni kierować na konsultacje do psychiatry wszystkich pacjentów, u których wystąpi zmiana zachowania lub nagłe pogorszenie funkcjonowania. Często jest to nieoczekiwane pogorszenie wyników w nauce, nadmierna religijność lub zainteresowanie sektami, zmian sposobu odżywiania, drażliwość, bezsenność. Podobna zmiana może się wiązać z przyjmowaniem środków uzależniających, nierzadko zdarza się, że przeżycia psychotyczne chorzy próbują "leczyć" alkoholem lub narkotykami.

    Schizofrenia nie zawsze zamyka człowieka w czterech ścianach. Dla naszych dzieci może to być świat książek, dziś także internetu. Jeśli jest to świat coraz bardziej pozbawiony kontaktów budujących więzi społeczne, coraz bardziej odległy od grup środowiskowych, powinna zapalić się w naszych głowach czerwona lampka ostrzegawcza. Musimy nauczyć się dostrzegać i rozpoznawać ten sygnał.

    Fałszem może okazać się tłumaczenie, że nasze dziecko pochłonięte jest zdobywaniem wiedzy na wyższych piętrach wtajemniczenia.
    To może być właśnie początek ucieczki od rzeczywistego świata. Tak może zaczynać się schizofrenia.


    W oparciu o: Prof. dr hab. Małgorzata Rzewuska Kierownik Katedry Farmakoterapii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie.

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Autyzm schizofreniczny jest uważany za jeden z objawów osiowych schizofrenii według Bleulera. Występuje u 50–60% chorych. Polega na wycofaniu się z kontaktów z innymi ludźmi, zamknięciu w sobie i rosnącym (aż do wyłączności) pochłonięciu na przeżywaniu świata wewnętrznego. Kontakt z otoczeniem jest zwykle niedostosowany i znacznie ograniczony. Nasilenie autyzmu zwykle ma związek z nasileniem innych objawów choroby i jest największe w ostrej fazie. Może się utrwalić w zaburzeniach przewlekłych. Schizofrenia społecznie pozytywna – jedna z postaci schizofrenii wyróżniona przez Eugeniusza Brzezickiego objawiająca się (poza charakterystycznymi cechami schizofrenii) wykazywaniem przez pacjenta życzliwych działań w stosunku do innych ludzi wynikających z poczucia chorego, że jest kimś ważnym lub ma do wykonania określone zadanie (np. niesienie pokoju, pomoc ludziom, itp.). Schizofrenia niezróżnicowana – występowanie psychozy, której kryteria spełniają rozpoznanie schizofrenii, jednak nie przypominają konkretnego jej typu (paranoidalnej, hebefrenicznej czy katatonicznej) lub zawierają różne objawy, które występują w kilku różnych rozpoznaniach bez konkretnej przewagi jednego z nich.

    Timothy John Crow (ur. 1938) – brytyjski lekarz psychiatra, badacz schizofrenii. Jest honorowym dyrektorem Prince of Wales International Centre for Research into Schizophrenia and Depression. Wyróżnił schizofrenię typu 1, w której przeważają objawy wytwórcze (pozytywne) i schizofrenię typu 2, z przewagą objawów deficytowych (negatywnych). Jest też autorem hipotezy, wedle której schizofrenia jest ceną, jaką gatunek ludzki płaci za rozwinięcie zdolności językowych. Lobotomia przedczołowa, inaczej leukotomia, zwana popularnie lobotomią lub lobotomią czołową – zabieg neurochirurgiczny polegający na przecięciu włókien nerwowych łączących czołowe płaty mózgowe ze strukturami międzymózgowia (najczęściej podwzgórzem lub wzgórzem). Dawniej jedna z metod leczenia chorych na schizofrenię lub inne poważne zaburzenia psychiczne. Celem była redukcja procesów emocjonalnych, które zwykle towarzyszą procesom poznawczym – myślom i wspomnieniom (a więc i myślom natrętnym lub halucynacjom). Stosowano ją w czasie, gdy nie były jeszcze dostępne skuteczne leki przeciwpsychotyczne. Jednym z poważniejszych skutków ubocznych lobotomii przedczołowej jest utrata przez pacjenta poczucia "ciągłości własnego ja", świadomości, że jest tą samą osobą, którą był wczoraj i będzie jutro.

    Wiarygodność rozpoznań wprowadza trudności w zmierzeniu względnego wpływu genów i środowiska (przykładowo, objawy w pewnym stopniu pokrywają się z chorobą dwubiegunową i wielką depresją), ale wyniki badań wskazują na to, że czynniki genetyczne w połączeniu ze środowiskowymi są ważnymi czynnikami etiologicznymi schizofrenii. Wyniki badań wykazują, że przyczyny powstania schizofrenii mają silną komponentę dziedziczną, ale początek choroby jest pod silnym wpływem czynników środowiskowych i stresorów. Hipoteza wrodzonej podatności na zranienie (diatezy) u niektórych ludzi, która może być ujawniona przez biologiczne, psychologiczne i środowiskowe stresory jest znana jako model stresu i diatezy (lub encefalopatii). Model wskazujący na istotność czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych nosi nazwę "biopsychosocjalnego". Schizofrenia rezydualna – wystąpienie rozwoju schizofrenii, w którym nastąpiło zwiększenie się występowania długotrwających (choć niekoniecznie nieodwracalnych) objawów negatywnych.

    Ziprasidon (Ziprasidonum) – organiczny związek chemiczny, lek neuroleptyczny drugiej generacji stosowany w leczeniu schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej. Schizofrenia prosta – jeden z typów schizofrenii charakteryzujący się brakiem występowania objawów wytwórczych i występowanie jedynie objawów negatywnych.

    Twórczość chorych psychicznie – pojęcie określające całokształt dzieł tworzonych przez osoby zdradzające trwałe lub przejściowe zaburzenia psychicznie, przede wszystkim pacjentów ze schizofrenią. Twórczość ta jest przedmiotem zainteresowania lekarzy psychiatrów i psychologów, traktujących ją jako cenne uzupełnienie dokumentacji stanu psychopatologicznego pacjenta, a także historyków sztuki i artystów, doszukujących się w niej wartości artystycznych i nowych form ekspresji artystycznej. Inne określenia tej sztuki to "sztuka schizofreniczna", "sztuka psychopatologiczna", ang. artistic self-expression, niem. schizophrenische Bildnerei (Prinzhorn), zustandsgebundene Kunst (Navratil). Kępiński proponował stosowanie szerokiego, niewartościującego określenia "schizofreniczna ekspresja plastyczna", obejmującego różnorodne formy ekspresji pacjentów, w tym zarówno te bezwartościowe jak i cenne pod względem wartości artystycznych.

    Myślenie życzeniowe (ang. wishful thinking) – sposób rozumowania i podejmowania decyzji opierający się o wizję "optymistycznego scenariusza" w miejsce odwoływania się do dowodów i racjonalności. Może być także jednym z objawów psychozy reaktywnej, nerwicy, a nawet schizofrenii. Przed wojną Melchior Wańkowicz ukuł termin chciejstwo.

    Zotepina – organiczny związek chemiczny o szkielecie dibenzotiepiny, stosowany jako lek neuroleptyczny drugiej generacji w leczeniu schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej. Schizofrenia paranoidalna (s. urojeniowa) – typ schizofrenii, w przebiegu której dominującymi objawami choroby są objawy pozytywne (urojenia oraz halucynacje); objawy negatywne, katatoniczne oraz zaburzenia myślenia nie są zbyt wyraźne lub w ogóle nie występują.

    Arypiprazol – organiczny związek chemiczny, lek neuroleptyczny drugiej generacji stosowany w leczeniu schizofrenii i epizodów maniakalnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I, w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I oraz w zapobieganiu nowym epizodom maniakalnym u pacjentów, u których występują głównie epizody maniakalne i którzy odpowiadają na leczenie arypiprazolem. Leki przeciwpsychotyczne, neuroleptyki – leki stosowane w leczeniu zaburzeń psychicznych głównie schizofrenii oraz innych psychoz, w przebiegu których występują objawy wytwórcze: urojenia, omamy, zaburzenia aktywności, uczuciowości, świadomości.

    Dodano: 27.09.2009. 15:55  


    Najnowsze