• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Tajemnice nauki czytania i pisania

    17.10.2009. 11:59
    opublikowane przez: Piotr aewski-Banaszak

    Lewa półkula mózgu i tak zwany zakręt kątowy kory mózgowej to regiony mózgu kluczowe dla nauki czytania i pisania - informują naukowcy z Wielkiej Brytanii, Hiszpanii i Kolumbii na łamach czasopisma "Nature".

    Zdolności językowe są unikalne dla ludzi, dzieci nawet jeżeli się ich nie uczy i nie mają żadnych dorosłych do naśladowania same tworzą skomplikowane systemy językowe. W przeciwieństwie do zdolności mowy, umiejętności czytania i pisania nie da się zdobyć bez intensywnej nauki i ćwiczeń.
    Zrozumienie jak struktury w naszym mózgu zmieniają się podczas nauki czytania i pisania jest niezwykle trudne, ponieważ większość z nas zdobywa te umiejętności w dzieciństwie, w tym samym czasie co setki innych umiejętności. Rozdzielenie zmian wywołanych przez naukę czytania i pisania od tych spowodowanych np. nauką gry w piłkę jest praktycznie niemożliwe. Z kolei badanie osób dorosłych stanowi wyzwanie ponieważ w większości miejsc na świecie dorośli analfabeci to zazwyczaj osoby z zaburzeniami zdolności poznawczych lub chore.

    Manuel Carreiras z Basque Center on Cognition Brain and Language wraz z kolegami badał byłych kolumbijskich partyzantów Guerilla, którzy jako dorośli ludzie uczyli się czytać i pisać. Dzięki porównaniu mózgów dorosłych analfabetów i osób uczących się czytać i pisać naukowcy mogli wyodrębnić te cechy mózgu, które są związane wyłącznie z badanymi umiejętnościami. Mieli również unikalną możliwość podglądania rozwoju dorosłego mózgu podczas nauki czytania przy pomocy funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI).

    Naukowcy zaobserwowali, że u tych uczestników badania, którzy nauczyli się czytać substancja szara w kilku obszarach lewej półkuli mózgu jest bardziej gęsta - były to regiony odpowiedzialne za rozpoznawanie kształtu liter, ich brzmienia i znaczenia. Zdobycie umiejętności czytania powodowało również zwiększenie siły połączeń pomiędzy różnymi regionami przetwarzającymi niezbędne informacje, zwłaszcza dotyczyło to połączeń przychodzących i wychodzących do części mózgu o nazwie zakręt kątowy.

    Badacze już od ponad 150 lat wiedzą, że ów zakręt kątowy to struktura mózgu ważna podczas czytania, ale wyniki najnowszych badań wskazują, że jego rola była dotąd błędnie rozumiana. Wcześniej sądzono, że zakręt kątowy umożliwia rozpoznawanie zapisu wyrazów zanim zostanie rozpoznane ich brzmienie i znaczenie. Teraz naukowcy wykazali, że zakręt kątowy nie jest bezpośrednio zaangażowany w przekształcanie informacji wzrokowej na temat wyglądu wyrazów w informację dotyczącą ich brzmienia i znaczenia. Jego rola polega na "prognozowaniu" co mózg spodziewa się zobaczyć.

    "Tradycyjnie przyjmowano, że zakręt kątowy funkcjonuje jako rodzaj słownika tłumaczącego litery słów na ich znaczenie" - tłumaczy profesor Price, jeden z autorów badań. "W rzeczywistości wykazaliśmy, że jego rola polega raczej na przewidywaniu co nasze oczy zobaczą - trochę jak w słownikach dostępnych podczas pisania sms'ów w telefonach komórkowych" - obrazowo opowiada naukowiec.

    Odkrycie hiszpańskich naukowców ma szanse przyczynić się do zrozumienia podstaw dysleksji i sugeruje, że różnice obserwowane w mózgach dyslektyków są raczej konsekwencjami trudności w czytaniu, niż ich przyczyną.

    Źródło:
    PAP - Nauka w Polsce

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Glottodydaktyka - edukacja językowa - to innowacyjna metoda przygotowująca dziecko do nauki czytania i pisania. Metoda ta pozwala inaczej spojrzeć na wychowanie i nauczanie dziecka, na jego rozwój emocjonalny i społeczny. Odpowiednio wydłuża czas przygotowania dziecka do nauki czytania i pisania, aby skrócić do minimum czas opanowania płynnego czytania i pisania. Kinezjologia edukacyjna - metoda terapii różnych zaburzeń, takich jak zaburzenia ruchowe, zaburzenia uwagi, trudności w nauce czytania i pisania, opracowana przez dra Paula E. Dennisona. Określana jest ona mianem "gimnastyki mózgu" (ang. Brain Gym), według jej twórcy i zwolenników skutecznie uczy i pokazuje w praktyce możliwości wykorzystania naturalnego ruchu fizycznego, niezbędnego do organizowania pracy mózgu i ciała w celu rozszerzania własnych możliwości. Ma korzystnie wpływać na stan równowagi psychicznej, poczucie własnej wartości, lepszą organizację wewnętrzną i zewnętrzną, komunikację ze sobą i z innymi, i w konsekwencji dawać łatwość w porozumiewaniu się, umiejętność podejmowania właściwych decyzji we właściwym czasie, redukcję stresu i naukę szybkiego sposobu rozluźniania się. Analfabetyzm (gr. αναλφαβετος nieznający liter) – w rozumieniu potocznym, brak umiejętności pisania i czytania oraz wykonywania czterech podstawowych działań matematycznych u osób dorosłych, tj. według kryteriów UNESCO – powyżej 15. roku życia. Osoby nie posiadające takiej umiejętności nazywane są "analfabetami". Procesem zmniejszającym analfabetyzm jest alfabetyzacja.

    Dysgrafia (agrafia; gr. α – nie, γραφο – piszę) – częściowa lub całkowita utrata umiejętności pisania, spowodowana mikrouszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego lub zaburzeniami ośrodkowych funkcji wzrokowych i słuchowych. Występuje w przypadkach uszkodzenia tylnych części drugiego lub trzeciego zakrętu czołowego półkuli lewej lub zakrętu nadbrzeżnego. Antoni Kiszewski (ur. 10 czerwca 1810 w Pile, zm. ok. 1887) – polski pedagog, autor podręczników do nauki języka polskiego, propagator jedwabnictwa. Autor między innymi: Nauka polskiego czytania i pisania na kl. I (1845), Czterdzieści tablic ściennych do pisania i czytania dla szkół elementarnych polskich (1846), Nauka o świecie – podręcznik do nauki języka polskiego na kl. II (1847), Czytelnia, czyli zbiór rozmaitych powieści, podań, klecht, legend, opisów geograficznych, wspomnień historycznych, zadań i myśli, fraszek i dowcipów itp. ku nauce, zbudowaniu i rozrywce (1866), Wzory poezji polskiej (1876).

    Komputerek - pierwszy w Polsce program multimedialny dla dzieci, wydawany jako miesięcznik z czasopismem pod tym samym tytułem. Pierwszy egzemplarz ukazał się w 1997 roku pod patronatem wydawnictwa MEDIA Sp. Z. o. o. Płyta zawierała zarówno dema gier, jak i interaktywne biuro, w którym dziecko mogło w czasie zabawy uczyć się pisania, czytania, ortografii i rozwijać wiele innych umiejętności. Dysleksja rozwojowa (gr. dys – nie + lexis – wyraz, czytanie) czyli specyficzne trudności w nauce czytania i pisania (ICD-10 R48.0 oraz w DSM IV "315.0" ) – według Światowej Federacji Neurologów, definicja utworzona w 1968r - zaburzenie manifestujące się trudnościami w nauce czytania i pisania przy stosowaniu standardowych metod nauczania i inteligencji na poziomie co najmniej przeciętnym oraz sprzyjających warunkach społeczno-kulturowych. Dysleksja została opisana pierwszy raz na przełomie XIX i XX wieku. Jest spowodowana zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych, co często uwarunkowane jest konstytucjonalnie. Zaburzenia te mogą dotyczyć percepcji wzrokowej - objawiającej się widzeniem, ale niedostrzeganiem, percepcji fonologicznej - objawiającej się słyszeniem, ale nieusłyszeniem oraz integracji powyższych procesów. Dysleksja jest jedną z najbardziej uznanych przyczyn zaburzenia czytania, jednak nie wszystkie zaburzenia czytania są związane z dysleksją. W Polsce obowiązujące przepisy prawne nakładają na poradnie psychologiczno-pedagogiczne, przedszkola, szkoły i placówki opiekuńczo-wychowawcze obowiązki związane z pomocą dzieciom z grupy ryzyka dysleksji oraz dzieciom dyslektycznym. Placówki te powinny rozpoznawać, diagnozować i opiniować trudności w nauce oraz organizować różne formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom i ich rodzicom.

    Alfabetyzm – określenie odnoszące się do podstawowych zasobów wiedzy i umiejętności niezbędnych do uczestnictwa w życiu społecznym danej zbiorowości ludzkiej. Wymagany zestaw tych zasobów zależy od czynników historycznych i społeczno-kulturowych. Dotyczy kompetencji zdobywanych przez całe życie jednostki i uznawanych w danej epoce za podstawowe, stanowiące wymóg społeczny i poddawane kontroli społecznej. Dotyczy zarówno cech zdobywanych w edukacji nieformalnej, jak i drogą formalnego systemu nauczania. Alfabetyzm odnosi się nie tylko do umiejętności czytania i pisania, ale też do podstawowej wiedzy matematycznej, geograficznej, biologicznej, fizycznej, technicznej, o społeczeństwie oraz umiejętności jak posługiwanie się komputerem i internetem. Ośrodek Broki (często nazywany również nieprawidłowo ośrodkiem Broca) – obszar w mózgu odpowiedzialny za generowanie mowy. Wpływ ośrodka Broki na zdolność mówienia został zaobserwowany przez Paula Brokę. Opisał on przypadki dwóch pacjentów z zaburzeniami mowy. Obydwaj stracili zdolność mówienia w wyniku urazu tylnej części zakrętu czołowego dolnego. Od tamtej pory, okolica zidentyfikowana przez Paula Brokę nosi nazwę ośrodka Broki, a utratę umiejętności posługiwania się językiem nazywamy afazją Broki. Ośrodek Broki znajduje się w części wieczkowej (pars opercularis) i części trójkątnej (pars triangularis) zakrętu czołowego dolnego i odpowiada polom nr 44 i 45 na mapie mózgu Brodmanna Badania nad afazją całkowitą wykazały, że ośrodek Broki jest odpowiedzialny za łączenie głosek w wyrazy i zdania oraz za formułowanie płynnych wypowiedzi.

    Włókna kojarzeniowe (włókna asocjacyjne) – włókna nerwowe łączące różne pola mózgu w obrębie jednej półkuli. Dzielą się na krótkie (łączące pola sąsiadujących zakrętów) i długie (pomiędzy bardziej oddalonymi polami mózgu).

    Nuroobrazowanie – metody umożliwiające obrazowanie struktury i funkcji mózgu. Metody neuroobrazowania pozwalają na obserwację czynności mózgu podczas przeprowadzania wybranych procesów, np. odliczania co 3, zapamiętywania twarzy, poruszania palcem wskazującym, czytania słów, itd. Neuroobrazowanie umożliwia lokalizację obszarów funkcjonalnych mózgu, odpowiednich dla danych procesów. Istotną sprawą jest to, aby w eksperymencie z wykorzystaniem neuroobrazownia dobrać odpowiednio warunek kontrolny dla wybranego warunku eksperymentalnego (zadania wykonywanego przez osobę badaną). Do badań tego typu można stosować funkcjonalny magnetyczny rezonans jądrowy.

    Dodano: 17.10.2009. 11:59  


    Najnowsze