• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • W gliwickim Centrum Onkologii zaczął działać cyklotron

    21.09.2010. 00:25
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Pawilon cyklotronu, czyli urządzenia do produkcji radioaktywnych izotopów używanych w nowoczesnym diagnozowaniu chorych na nowotwory, otwarto oficjalnie w Centrum Onkologii - Instytucie im. Marii Curie-Skłodowskiej w Gliwicach.

    Jak mówił podczas uroczystości szef Instytutu, prof. Bogusław Maciejewski, wyprodukowany przez belgijską firmę IBA cyklotron to jedno z kilku podobnych urządzeń w Europie. "Jest on źródłem produkcji różnych znaczników, które mogą być wykorzystane jako skaner diagnostyczny dla dynamicznego czynnościowego obrazowania wewnątrzguzowej charakterystyki komórkowej i czynnościowej" - tłumaczył prof. Maciejewski.

    Cyklotron to w uproszczeniu rodzaj potężnego magnesu, do którego wprowadzane są protony, czyli cząstki naładowane dodatnio. Są one rozpędzane w zmiennym polu elektrycznym, tak aż osiągną odpowiednią energię. Gdy to nastąpi, wiązka protonów uderza w tzw. tarczę z preparatem, który pod wpływem wiązki zmienia się w określony izotop. Izotopy takie m.in. używane są jako znaczniki w nowoczesnej diagnostyce nowotworów tzw. tomografem PET.

    Pracownię pozytonowego tomografu emisyjnego (PET) otwarto w Gliwicach w styczniu 2007 r. To urządzenie - w zespoleniu z klasycznym tomografem (CT) - pozwala m.in. na znalezienie mikroskopijnych guzów oraz natychmiastowe określenie ich właściwości. Gliwice były drugim po Bydgoszczy ośrodkiem w Polsce, w którym zaczął działać PET. W przeciwieństwie do ośrodka bydgoskiego nie miały dotąd własnego cyklotronu.

    Badanie PET wymaga specjalnych nietrwałych izotopów, wprowadzanych wcześniej do organizmu pacjenta razem z glukozą. Ponieważ rosnący agresywnie nowotwór pochłania znacznie więcej glukozy niż komórki innych tkanek, w czasie określonym cyklem rozpadu izotopu PET pozwala dokładnie zobrazować niepożądane zmiany.

    Jednostkowy koszt badania na gliwickim PET był jak dotąd wyższy, niż chociażby w Niemczech. Przyczyną tego była konieczność sprowadzania izotopu z cyklotronu w Berlinie. Nowe urządzenie uwolni wykonywanie badań PET od ograniczeń spowodowanych skomplikowanym dostaw.

    Jak zaznaczył w poniedziałek szef Samodzielnej Pracowni Cyklotronu w gliwickim ośrodku dr Zbigniew Wygoda, gliwicki cyklotron rozpędza protony do większych energii - do 18 MeV, podczas gdy tamten do 11 MeV. Ma także możliwość rozpędzania deuteronów - cząstek umożliwiających produkcję szerszej gamy izotopów.

    Wygoda wyjaśnił, że dostępne teraz izotopy umożliwią np. diagnostykę rozwijanej przez nowotwory nieprawidłowej sieci naczyń krwionośnych, na podstawie, czego można m.in. określać oporność nowotworu. Po zakończeniu specjalnego procesu certyfikacji, w przyszłym roku gliwiccy naukowcy zamierzają też sprzedawać swoje izotopy do innych polskich ośrodków, które korzystają z PET.

    Cyklotrony takie, jak działające w Gliwicach i Bydgoszczy, mogą służyć do produkcji izotopów używanych w onkologii jedynie do diagnostyki nowotworów. Inne izotopy, stosowane już do leczenia, powstają w reaktorach jądrowych lub w cyklotronach wielkoenergetycznych - o energii rozpędzania cząstek powyżej 300 mln Voltów.

    Skaner PET przydaje się zwłaszcza w badaniu guzów mózgu, płuc, czy raka prostaty. Pozwala np. ustalić gdzie w ciele pacjenta są ogniska nowotworowe, ocenić czy są obecne przerzuty, które nie są widoczne w standardowej tomografii komputerowej, a także zwiększyć precyzję ogniskowania promieniowania w radioterapii.

    Inwestycja związana z uruchomieniem gliwickiego cyklotronu kosztowała łącznie prawie 60 mln zł. Dużą część stanowiły koszty budowy specjalnego pawilonu. Wsparcie z ministerstwa zdrowia, samorządu woj. śląskiego i programów unijnych wyniosło prawie 25 mln zł. Budowa rozpoczęła się w pod koniec 2007 r. - dwa lata później zaczęły się pierwsze testy urządzenia. MTB

    PAP - Nauka w Polsce

    abe/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Pozytonowa tomografia emisyjna (ang. positron emission tomography, PET) jest techniką obrazowania, w której (zamiast jak w tomografii komputerowej – zewnętrznego źródła promieniowania rentgenowskiego lub radioaktywnego) rejestruje się promieniowanie powstające podczas anihilacji pozytonów (anty-elektronów). Źródłem pozytonów jest podana pacjentowi substancja promieniotwórcza, ulegająca rozpadowi beta plus. Substancja ta zawiera izotopy promieniotwórcze o krótkim czasie połowicznego rozpadu, dzięki czemu większość promieniowania powstaje w trakcie badania, co ogranicza powstawanie uszkodzeń tkanek wywołanych promieniowaniem. Wiąże się także z koniecznością uruchomienia cyklotronu w pobliżu (krótki czas połowicznego rozpadu izotopów to także krótki maksymalny czas ich transportu) co znacząco podnosi koszty. Izotron (ang. isotron) - urządzenie do rozdzielania izotopów. Zasada jego działania polega na przyspieszaniu jonów atomowych danego pierwiastka do poziomu określonej energii przez zastosowanie silnego pola elektrycznego. W wyniku tego zabiegu jony o różnych masach rozpędzają się do różnych prędkości, co umożliwia ich rozdzielenie. Cyklotron izochroniczny (akcelerator z azymutalną modulacją pola) — cyklotron skonstruowany tak, aby czas jednego obiegu rozpędzanych cząstek był stały (stąd nazwa izochroniczny) pomimo wzrostu masy cząstki wywołanej efektami relatywistycznymi. Efekty te występują przy rozpędzaniu cząstek do prędkości porównywalnych z prędkością światła.

    Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie Oddział w Gliwicach – gliwicki oddział Centrum Onkologii – Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie. Duanty - są to dwie komory cyklotronu, które stanowią całość jako para. Do duantów jest podłączony oscylator wytwarzający zmienny prąd o wielkiej częstotliwości i wysokim napięciu. Wewnątrz duantów wytworzone jest pole magnetyczne powodujące zakrzywienie torów naładowanych cząstek. Każdorazowe przejście cząstki przez pole elektryczne występujące w przerwie między duantami powoduje przyśpieszanie cząstki. Aby to mogło zajść, okres zmian prądu musi odpowiadać okresowi cząstki w ruchu obrotowym w polu magnetycznym duantów.

    Rozdzielanie izotopów – proces mający na celu uzyskanie czystego izotopu pierwiastka lub wzbogacenie pierwiastka w dany izotop. W procesie tym największe znaczenie mają metody mające na celu wzbogacanie uranu do celów energetycznych i militarnych. Do rozdzielania izotopów stosuje się zwykle metody fizyczne, bazujące głównie na różnicy mas izotopów. Metody chemiczne są rzadziej stosowane ze względu na to, że właściwości chemiczne izotopów są zbliżone. Uzyskanie pożądanego stopnia wzbogacenia zwykle wymaga stosowania procesów wielostopniowych. Interfejs (spolszczenie angielskiego słowa interface, które na polski bywa tłumaczone jako styk, żartobliwie międzymordzie) — w informatyce i elektronice urządzenie pozwalające na połączenie ze sobą dwóch innych urządzeń, które bez niego nie mogą ze sobą współpracować. Czasami jako interfejs określa się elementy wystające z urządzenia na zewnątrz, w które można włączyć inne urządzenia lub wtyczki. Aby dwa urządzenia mogły działać razem muszą mieć zgodne (kompatybilne) interfejsy. Interfejsem może być kabel łączący dwa urządzenia, ale zarówno wtyczki na tym kablu jak i pasujące do nich gniazda są również interfejsami. Gniazdo na płycie głównej komputera jest interfejsem, w który wkłada się np. kartę graficzną, ale i sama karta jest interfejsem umożliwiającym współpracę monitora z resztą systemu komputerowego. Sam monitor jako całe urządzenie, to także interfejs, a posiada on swój własny interfejs w postaci ekranu. Pokrętła sterujące monitorem, a obecnie coraz częściej panel sterujący z przyciskami to drugi, obok ekranu, interfejs monitora.

    Kalutron - urządzenie, separator izotopów, służące do rozdzielania izotopów metodą elektromagnetyczną. Może być wykorzystany do wzbogacania rud uranu, potrzebnego do produkcji broni jądrowej. Urządzenie wielofunkcyjne (ang. MFP – Multi Function Product) – urządzenie będące najczęściej połączeniem drukarki, skanera i faksu, zazwyczaj współpracujące z komputerem, choć możliwa jest też praca niezależna – jako kopiarka lub faks. Drukarka wchodząca w skład urządzenia jest najczęściej atramentowa, droższe modele wyposażane są w ustrój laserowy. Nazwa odnosi się także do innych kategorii sprzętów, poza komputerami, jak sprzęt RTV i AGD, do których zaliczają się urządzenia wielofunkcyjne łączące kilka urządzeń i spełniających różne funkcję przy pomocy jednego urządzenia. Przykładowo robot kuchenny, urządzenia gastronomiczne. Ze względu na uniwersalność urządzenia takie nazywane są potocznie kombajnami.

    Medycyna nuklearna – gałąź medycyny zajmująca się leczeniem i diagnozowaniem chorób przy użyciu izotopów promieniotwórczych, zajmuje się głównie fizjologią ciała, organów, i chorób. Metody medycyny nuklearnej wykorzystywane są między innymi w onkologii, w leczeniu niektórych typów nowotworów oraz jako zabiegi paliatywne, mające na celu zmniejszenie dolegliwości bólowych, związanych z występowaniem rozsianego procesu nowotworowego (np. przerzuty do kości). Stosowane są również w celu lokalizacji zmian niewidocznych przy użyciu innych środków. Medycyna nuklearna stosowana jest również jako narzędzie w diagnostyce i leczeniu chorób, np. endokrynologicznych (głównie chorób tarczycy). Zastosowanie tej techniki umożliwia zróżnicowanie między "zimnymi" i "ciepłymi" guzami.

    Jeremi Święcki - (ur. 25 października 1913 r. w Paryżu, zm. 23 grudnia 1991 w Gliwicach) - polski lekarz, radiolog, onkolog, dyrektor Centrum Onkologii – Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie Oddział w Gliwicach.

    Dodano: 21.09.2010. 00:25  


    Najnowsze