• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • W poszukiwaniu naturalnej immunosupresji

    29.07.2011. 00:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Naturalną terapię komórkową, która może zastąpić współcześnie stosowane leki osłabiające działanie układu odpornościowego, rozwija i stosuje u pacjentów dr hab. med. Piotr Trzonkowski z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Badane przez niego limfocyty regulatorowe akumulują się z wiekiem i silnie hamują odpowiedź odpornościową. "U ludzi starszych to przekleństwo, bo stają się oni podatni na infekcje, ale u osób potrzebujących immunosupresji, na przykład po przeszczepie, to może być błogosławieństwo" - tłumaczy w wywiadzie dla PAP naukowiec.

    Dr hab. Piotr Trzonkowski, kierownik Zakładu Immunologii Klinicznej i Transplantologii i prof. nadzw. GUMed zajmuje się działaniem układu odpornościowego oraz możliwościami jego modulacji w celu uzyskania komórkowych metod immunosupresji. W jego opinii, gra jest warta świeczki, bo takie komórki będzie się podawało tylko kilka razy w życiu, zamiast każdego dnia przez całe życie, jak to jest w przypadku stosowanych obecnie leków. Poza tym, terapia komórkowa nie powoduje ciężkich efektów ubocznych znanych ze stosowania współczesnych leków immunosupresyjnych. I - co również bardzo istotne - będzie tańsza od terapii lekami.

    W swojej pracy doktorskiej Piotr Trzonkowski badał wpływ szczepionki przeciw grypie na układ odpornościowy osób starszych. Wraz z zespołem badawczym wykazał, że pacjenci, u których dochodzi do akumulowania się stosunkowo rzadkiej grupy komórek krwi, tzw. limfocytów regulatorowych, znacznie gorzej od przeciętnej populacji reagowali na szczepienie przeciw grypie, a ich odporność była bardzo niska.

    Równolegle prowadzono projekt dotyczący odporności biorców przeszczepu szpiku. Badacze zauważyli, że pacjenci, których dawcy mieli dużo limfocytów regulatorowych znacznie rzadziej zapadali na chorobę przeszczep przeciw gospodarzowi. Choroba ta, jak wyjaśnia doktor, jest jednym z najczęstszych powikłań przeszczepu szpiku i polega na niszczeniu tkanek biorcy przez przeszczepiony szpik dawcy.

    "Obecność limfocytów regulatorowych w materiale przeszczepowym dawcy powodowała, że choroba była w naturalny sposób wygaszana! Te odkrycia spowodowały, że zaczęliśmy się zastanawiać nad użyciem limfocytów regulatorowych jako leku naturalnie hamującego odporność" - wspomina uczony.

    Przyznaje, że nie brakuje tu problemów. Wspomniane komórki stanowią w naszym organizmie mniej niż 1 procent limfocytów. Dlatego trzeba było opracować metodę ich rozmnażania w laboratorium, a potem jeszcze dostosować procedurę do standardu czystości wystarczającego, aby można je było podać pacjentowi.

    "Cztery następne lata zajęło opracowanie takiej metody. Około roku 2007 byliśmy gotowi. Pierwsze iniekcje, aby przekonać się czy metoda jest bezpieczna, wykonałem na samym sobie. Przeżyłem w dobrym zdrowiu - opowiada prof. Trzonkowski z przymrużeniem oka - więc mogliśmy zacząć podawać komórki pacjentom z chorobą przeszczep przeciw gospodarzowi. W roku 2009 za to, że jako pierwsi na świecie wykazaliśmy skuteczność tej terapii u człowieka, dostaliśmy za te badania prestiżową nagrodę Europejskiego Towarzystwa Przeszczepiania Narządów i Towarzystwa Transplantacyjnego".

    Uczeni myślą o stosowaniu tej terapii także w innych chorobach. Na zaproszenie Uniwersytetu w Chicago zaadoptowali tę metodę do leczenia immunosupresyjnego pacjentów po przeszczepie wysp trzustkowych. W 2011 roku za swoje badania dostali Nagrodę Międzynarodowego Towarzystwa Przeszczepiania Trzustki i Wysp Trzustkowych (IPITA) na kongresie w Pradze. Więcej informacji o tym projekcie można znaleźć pod adresem internetowym http://www.gumed.edu.pl/12718.html .

    "Mam marzenie, abym mógł kiedyś przeszczepy wysp trzustkowych i nasz sposób immunosupresji stosować także w Polsce" - mówi prof. Trzonkowski.

    Najnowszym "dzieckiem" jego zespołu jest szczepionka Treg przeciw cukrzycy. Jest to próba zapobiegania cukrzycy typu 1 u dzieci przy pomocy komórek regulatorowych. Ten najczęstszy typ cukrzycy u dzieci rozpoczyna się, gdy układ odpornościowy dziecka zaczyna niszczyć jego własną trzustkę. Limfocyty regulatorowe mogą ten proces zatrzymać. Pierwsi pacjenci otrzymali już szczepionkę.

    PAP - Nauka w Polsce, Karolina Olszewska

    tot/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Limfocyty T inaczej limfocyty grasicozależne (T od łac. thymus - grasica) – komórki układu odpornościowego należące do limfocytów odpowiedzialne za komórkową odpowiedź odpornościową. Komórki prekursorowe, nie posiadające cech limfocytów T, wytwarzane są w czerwonym szpiku kostnym, następnie dojrzewają głównie w grasicy, skąd migrują do krwi obwodowej oraz narządów limfatycznych. Stężenie limfocytów T we krwi obwodowej wynosi 0,77–2,68 x 10/l. Czas życia limfocytów T wynosi od kilku miesięcy do kilku lat. Limfocyty B, inaczej limfocyty szpikozależne (B od łac. Bursa Fabricii - kaletka Fabrycjusza) - komórki układu odpornościowego należące do limfocytów odpowiedzialne za humoralną odpowiedź odpornościową, czyli wytwarzanie przeciwciał. Limfocyty B powstają w szpiku kostnym, a w przebiegu odpowiedzi immunologicznej różnicują się w obwodowych narządach limfatycznych w komórki plazmatyczne i komórki pamięci. Stężenie limfocytów B we krwi obwodowej wynosi 0,06–0,66 x 10/l. Limfocyty – komórki układu odpornościowego należące do agranulocytów z grupy leukocytów, uczestniczące i będące podstawą odpowiedzi odpornościowej swoistej. Są to komórki o średnicy 6-15 μm, posiadające duże jądro i skąpą cytoplazmę. Stężenie limfocytów we krwi obwodowej człowieka wynosi 1,1–3,5 × 10/l, co stanowi 25-35% populacji leukocytów.

    Foxp3 (ang. forkhead box P3; synonimy: skurfina, IPEX, DIETER, AIID, PIDX, XPID) – czynnik transkrypcyjny odgrywający istotną rolę w regulacji odpowiedzi odpornościowej. Jest on kluczowym czynnikiem transkrypcyjnym odpowiedzialnym za powstawanie limfocytów T regulatorowych, szczególnie poprzez aktywację genów istotnych dla funkcjonowania tych komórek oraz modyfikowanie sygnału biegnącego od TCR. Gen kodujący białko Foxp3 zlokalizowany jest na chromosomie X (miejsce Xp11.23). Mimo że Foxp3 jest białkiem kojarzonym głównie z limfocytami Treg, jego ekspresję potwierdzono również w komórkach nowotworowych . Mutacje genu FOXP3 prowadzące do wytwarzania niefunkcjonalnego białka powodują brak wytwarzania limfocytów Treg w organizmie. Prowadzi to do choroby genetycznej IPEX, charakteryzującej się m.in. wielonarządowym zapaleniem . Zespół SCID (ang. severe combined immunodeficiency - ciężkie złożone niedobory odporności) – grupa chorób o podłożu genetycznym układu odpornościowego objawiających się upośledzeniem odporności komórkowej i humoralnej z zastępową podatnością za zakażenia wirusowe, bakteryjne i grzybicze (w tym zakażenia oportunistyczne). Choroba nieleczona doprowadza do śmierci przed ukończeniem 2 roku życia. W terapii stosuje się przeszczep szpiku kostnego. Ponadto w kilkunastu przypadkach zadziałała terapia genowa.

    Komórka kompetentna immunologicznie, komórka immunokompetentna – każda komórka układu odpornościowego, która może swoiście rozpoznawać dany antygen. Określenie to odnosi się zatem do limfocytów, zarówno B, jak i T, z tym jednak zastrzeżeniem, że chodzi wyłącznie o te komórki, które nie są w danej chwili zaangażowane w odpowiedź odpornościową, a więc komórki dziewicze i limfocyty pamięci. Interleukina 7 (IL-7) – cytokina produkowana przez komórki podścieliska szpiku oraz grasicy. Wytwarzana jest również przez keratynocyty, komórki dendrytyczne, neurony i komórki endotelium, ale nie jest produkowana przez limfocyty. U myszy pobudza proliferację prekursorów limfocytów B oraz limfocytów T, u ludzi tylko limfocytów T. Bierze również udział w różnicowaniu się limfocytów cytotoksycznych. Zaangażowana w odpowiedź na infekcję wirusem HIV.

    Autoimmunizacja – odpowiedź odpornościowa układu odpornościowego organizmu, w przebiegu której powstają nieprawidłowo skierowane przeciw własnym tkankom limfocyty T lub przeciwciała i która może prowadzić do powstania chorób autoimmunologicznych. Komórka kompetentna immunologicznie, komórka immunokompetentna – każda komórka układu odpornościowego, która może swoiście rozpoznawać dany antygen. Określenie to odnosi się zatem do limfocytów, zarówno B, jak i T, z tym jednak zastrzeżeniem, że chodzi wyłącznie o te komórki, które nie są w danej chwili zaangażowane w odpowiedź odpornościową, a więc komórki dziewicze i limfocyty pamięci.

    Limfocyty T regulatorowe (Treg), dawniej określane jako supresorowe (Ts) – subpopulacja limfocytów odpowiedzialna za tłumienie niepotrzebnej, zbyt nasilonej lub autoreaktywnej odpowiedzi immunologicznej w sposób swoisty dla danego antygenu, nie wywołując ogólnego upośledzenia odporności.

    Terapia komórkowa - rozwijająca się w medycynie gałąź terapii, polegająca na wykorzystaniu ludzkich komórek do regeneracji uszkodzonych tkanek lub narządów pacjenta. Komórki te mogą pochodzić z tego samego pacjenta, lub od dawcy. Metoda ta różni się od przeszczepów tym, że korzysta się w niej nie z całych narządów lub tkanek, ale z wyizolowanych, oczyszczonych i czasem zmodyfikowanych komórek. Do terapii komórkowej często stosuje się komórki macierzyste lub progenitorowe, które posiadają wewnętrzny potencjał regeneracji uszkodzonych tkanek. Przykładowo, ostatnio pojawia się coraz więcej doniesień o skutecznym wykorzystaniu komórek macierzystych pochodzących ze szpiku kostnego do regeneracji mięśnia sercowego po zawale.

    Selekcja klonalna lub inaczej teoria selekcji klonalnej – proces, dzięki któremu odpowiedź odpornościowa limfocytów B jest swoista. Termin ten odnosi się także do limfocytów T. Opisanie w 1958 roku teorii selekcji klonalnej przez Burneta i współpracowników stało się jednym z kamieni milowych immunologii. Interleukina 1 (IL-1) – zbiorcza nazwa, którą określa się cytokiny o kluczowym znaczeniu dla procesu zapalnego i szerokim spektrum działania. Cytokina ta jest wydzielana w odpowiedzi na różne antygeny pochodzenia wirusowego, bakteryjnego i grzybiczego. Oprócz komórek układu odpornościowego wydzielać ją mogą również komórki "nieimmunologiczne", takie jak keratynocyty, co jeszcze podkreśla jej rolę jako uniwersalnego czynnika pobudzającego reakcję zapalną. IL-1 jest także zdolna do indukowania wydzielania innych cytokin prozapalnych, takich jak: IFN-γ, Interleukina 6 czy TNF. IL-1 wpływa również na procesy odpowiedzi swoistej, indukując wydzielanie interleukiny 6 przez limfocyty T oraz wpływając na rozwój limfocytów B. Ogólnie można powiedzieć, że IL-1 wpływa aktywująco na leukocyty oraz wiele innych komórek nie związanych bezpośrednio z układem odpornościowym, bierze bowiem udział także w przebudowie tkanek, syntezie białek ostrej fazy, wywołuje senność i jest pirogenem.

    Interleukina 1 (IL-1) – zbiorcza nazwa, którą określa się cytokiny o kluczowym znaczeniu dla procesu zapalnego i szerokim spektrum działania. Cytokina ta jest wydzielana w odpowiedzi na różne antygeny pochodzenia wirusowego, bakteryjnego i grzybiczego. Oprócz komórek układu odpornościowego wydzielać ją mogą również komórki "nieimmunologiczne", takie jak keratynocyty, co jeszcze podkreśla jej rolę jako uniwersalnego czynnika pobudzającego reakcję zapalną. IL-1 jest także zdolna do indukowania wydzielania innych cytokin prozapalnych, takich jak: IFN-γ, Interleukina 6 czy TNF. IL-1 wpływa również na procesy odpowiedzi swoistej, indukując wydzielanie interleukiny 6 przez limfocyty T oraz wpływając na rozwój limfocytów B. Ogólnie można powiedzieć, że IL-1 wpływa aktywująco na leukocyty oraz wiele innych komórek nie związanych bezpośrednio z układem odpornościowym, bierze bowiem udział także w przebudowie tkanek, syntezie białek ostrej fazy, wywołuje senność i jest pirogenem.

    Dodano: 29.07.2011. 00:19  


    Najnowsze