[Młoda Polska] Filozofia - bergsonizm. :: Kompendium / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

[TEORIA ZBIORÓW] Pojęcie zbioru, działania na zbiorach

[GEOMETRIA] Działania na wektorach

Opis przeżyć wewnętrznych

Filozofia grecka w pigułce. Przegląd wielkich myślicieli greckich.

[MECHANIKA KLASYCZNA] Pęd mechaniczny, zderzenia i zasada zachowania pędu

Opis rodziny

Bergsonizm.

Młoda Polska to epoka wyrastająca ze sprzeciwu wobec ideałów pozytywizmu, który hołdował stałym wartościom i uczuciom oraz nauce, a co za tym idzie – poznaniu intelektualnemu. Zwracała się natomiast w stronę założeń romantyzmu związanych z wartościami bardziej nieuchwytnymi, stąd jej inna nazwa: neoromantyzm (nowy romantyzm).
Jednym z najwybitniejszych myślicieli tego okresu jest Henri Bergson, francuski filozof i pisarz, żyjący w latach 1859-1941. Pochodził z żydowskiej rodziny, był synem żydowskiego kupca z Warszawy, a matka pochodziła z Wielkiej Brytanii, gdzie osiedliła się cała rodzina. Był członkiem Akademii Francuskiej i profesorem College de France. Jego dzieła, to m.in. „O bezpośrednich danych świadomości”, „Wstęp do metafizyki, intuicja filozoficzna”, „Ewolucja twórcza”, „Energia duchowa”, „Dwa źródła moralności i religii”. W 1927 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury.
Od jego nazwiska nazwano bergsonizmem kierunek filozoficzny z przełomu XIX i XX wieku. Filozofia ta zwrócona była przeciwko racjonalizmowi. Bergson głosił, że główną rolę w poznaniu odgrywa nie rozum, lecz intuicja. Uważał, że intelekt niedostatecznie poprawnie opisuje rzeczywistość, gdyż tworzy tylko pojęcia opisujące zjawiska trwałe, stałe, co prowadzi do uogólnień i upraszczania rzeczywistości, która nieustannie się zmienia, podlega ewolucji. Tutaj wkracza intuicjonizm, zakładający, że to intuicja jest zdolna do bezpośredniego poznania rzeczy i stosunków między nimi, gdyż to instynkty doświadczają rzeczywistości w jej ciągłości, bez wynaturzeń.
Jednym z kluczowych haseł bergsonizmu była koncepcja èlan vital, czyli pędu życia, który sprawia, że natura wciąż dąży do rozwoju. Zakładała ona istnienie w człowieku wewnętrznej energii witalnej, nadającej dynamizm istnieniu. Była to twórcza siła, będąca motorem rozwoju świata żywych, stanowiąca podstawę wszelkich działań duchowych i artystycznych. W tym kontekście życie człowieka było traktowane jako strumień doznań i działań.
Bergson zajmował się także problemem czasu i jego względności. Uważał, że postrzegamy zawsze tylko pewne momenty czasowe, tylko czasami zdajemy sobie sprawę z tego, że czas upływa, ale mimo to tworzymy pojęcie ciągłego, nieustannie upływającego czasu. Tymczasem trwanie, stawanie się to coś innego niż czas mechaniczny. Obok czasu uniwersalnego istnieje czas przeżywany - czas psychologiczny.
Bergson rozróżniał dwa źródła religii: statyczny i dynamiczny. Religia statyczna jest wynikiem działania psychologicznych reakcji i mechanizmów obronnych. Kształtuje ją obawa i obrona przed dezintegracją społeczeństwa ukształtowanego m.in. przez nakazy i zakazy religijne, myśli o śmierci stwarzające domysły dotyczące życia po niej, a także lęk przed przyszłością, który podsuwa idee bóstw opiekuńczych. Religia dynamiczna wykracza poza potrzeby tymczasowe, przemijające. W niej człowiek wierzący w sposób mistyczny i transcendentny zmierza ku Bogu.
Bergsonizm wywarł duży wpływ na kształtowanie się późnego symbolizmu (według, którego poezja powinna oddziaływać na odbiorcę nie w sposób intelektualny, ale emocjonalny i wrażeniowy), witalizmu (kult aktywności, ruchu, dynamizmu, życia) i futuryzmu (wskazującego na wyższość poznania intuicyjnego nad rozumowym), ekspresjonizmu (zwracającego się w stronę irracjonalizmu) oraz charakterystycznej dla prozy XX wieku techniki strumienia świadomości (monolog wewnętrzny, zapis wewnętrznych stanów psychicznych, swobodne operowanie czasem).
Wpływy tej filozofii można też odnaleźć w literaturze tamtego okresu i to zarówno w literaturze zachodnioeuropejskiej („W poszukiwaniu straconego czasu” M. Prousta, „Ulisses” J. Joyce’a), jak i w polskiej (poezja B. Leśmiana).

Bibliografia:
• Encyklopedia szkolna – język polski, wyd. Greg
• Encyklopedia podręczna – wyd. Kluszczyński
• Wikipedia
• Wikicytaty
• Encyklopedia WIEM

____________________________________________________________________________________

_Mithrandir

Wszelkie uwagi i sugestie proszę kierować na PW autora.
Redakcja nie bierze odpowiedzialności za ewentualne problemy wynikłe z korzystania z zasobów niniejszego Kompendium.

komentuj publikację