Czym jest rana?

Ogólnie rzecz ujmując, rana to uszkodzenie ciągłości skóry, a często również głębszych tkanek lub narządów na skutek urazu. Skaleczony palec goi się szybko i wystarczają tu naturalne mechanizmy organizmu.

Proces gojenia rany rozpoczyna się bezpośrednio po skaleczeniu i angażuje wiele składników krwi i elementów tkanki skórnej uczestniczących w wieloetapowym procesie gojenia rany:

• Etap oczyszczania rany (zapalenie)
  Komórki układu odpornościowego izolują i zwalczają drobnoustroje, które przedostały się do tkanek poprzez ranę. Jednocześnie pobudzana jest synteza kolagenu.
  
• Etap ziarninowania
  Powstaje ziarnina (początkowo składająca się z naczyń włosowatych, fibroblastów
  i kolagenu), która wypełnia dno rany.
  
• Etap naskórkowania
  Na tym etapie dochodzi do migracji komórek nabłonkowych z brzegów rany ku jej środkowi.
  
• Etap dojrzewania
  Proces transformacji kolagenu syntetyzowanego w obrębie rany równoznaczny
  z odtwarzaniem prawidłowych cech tkanki łącznej może trwać nawet przez rok po zakończeniu naskórkowania. Niektóre naczynia włosowate powstałe w trakcie ziarninowania zanikają. Z czasem, zaopatrzenie w krew wygojonej tkanki ulega normalizacji.
  

Jednak rana ranie nie równa. Rozległość i lokalizacja uszkodzenia, infekcje bakteryjne, wirusowe lub grzybicze (często „trzy w jednym”), choroby prowadzące do martwicy tkanek oraz inne schorzenia towarzyszące pacjentowi komplikują, zakłócają lub wręcz uniemożliwiają naturalne procesy gojenia ran. Wówczas powstaje tak zwana rana przewlekła.

Nowoczesność się opłaca

W prospektywnym badaniu randomizowanym efektywności kosztowej zrealizowanym w Wielkiej Brytanii porównywano stosowanie opatrunku tradycyjnego (gaza nasączona proflawiną) z nowoczesnym opatrunkiem z hydrowłókniny. Wyniki wykazały, że chociaż opatrunek specjalistyczny jest droższy, to umożliwia szybsze wypisanie ze szpitala. Całkowity koszt terapii był więc mniejszy w grupie pacjentów leczonych opatrunkami z hydrowłókniny.

W warunkach Wielkiej Brytanii oznacza to oszczędności na hospitalizacjach w wysokości 385 funtów (ok. 2000 zł) na jednym pacjencie. Twórcy badania konkludowali, że nowoczesne opatrunki z hydrowłókniny umożliwiają bardziej efektywne gospodarowanie zasobami szpitali przy podtrzymaniu wysokiego poziomu opieki, co powinni mieć na uwadze klinicyści oraz organy dokonujące zakupów w służbie zdrowia.

źródło: Peter J Moore, Lorraine Foster: Cost benefits of two dressings in the management of surgical wounds. w: British Journal of Nursing, 2000, vol. 9, no 17

Klinicznie rany dzieli się na:
ostre – proces leczenia trwa do 8 tygodni
przewlekłe – proces leczenia trwa powyżej 8 tygodni

To właśnie rany przewlekłe stanowią szczególny problem terapeutyczny tak dla chorego, jak i dla ochrony zdrowia.

Rodzaje ran przewlekłych dotykające największą liczbę pacjentów:

owrzodzenia żylne podudzi
są to przewlekłe, otwarte uszkodzenia skóry, najczęściej na goleniach. Tworzą się długo, są bardzo bolesne i trudne do wyleczenia. Występują głównie u osób po 60 roku życia, ale zdarzają się także u osób młodszych. Głównie spowodowane są przewlekłą niewydolnością żylną czyli zaburzeniami krążenia (uszkodzeniem zastawek żylnych), co powoduje zastój krwi żylnej w kończynach dolnych. Ponad 1% dorosłej populacji w pewnym okresie cierpi na przewlekłe owrzodzenia kończyn dolnych, z czego 80% przypadków to owrzodzenia na tle niewydolności żylnej. Ze względu na częstość występowania, złożoną etiologię i długotrwałe leczenie stanowią poważny problem społeczny, terapeutyczny i ekonomiczny.

odleżyny
są to obszary skóry i znajdujące się pod nią tkanki, które zostały uszkodzone na skutek długotrwałego ucisku, tarcia lub występowania tych dwóch czynników jednocześnie. Odleżyny występują zazwyczaj u pacjentów unieruchomionych
np. ciężką chorobą, w skutek czego dochodzi do wielogodzinnego albo nawet trwającego wiele dni ucisku tkanek miękkich. Odleżyny stanowią istotny problem dla wielu pacjentów przewlekle chorych, szczególnie tych w podeszłym wieku. Są trudne do leczenia, często wiążą się z nadkażeniami i postępującą martwicą tkanek,
a w skrajnych przypadkach przyczynić się mogą do zgonu chorego.

tzw. zespół stopy cukrzycowej
dotyka on osób cierpiących na cukrzycę i jest jednym z najczęstszych powikłań tej choroby – dotyka 12-25% diabetyków. Jednym z mechanizmów powstawania zespołu stopy cukrzycowej jest uszkodzenie naczyń krwionośnych (szczególnie tętnic) spowodowane długotrwałą hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi), co skutkuje zmniejszeniem ich elastyczności, zarastaniem i nasiloną miażdżycą.
Z powodu niedokrwienia tkanek stopy dochodzi do zaburzeń ich czynności. Z drugiej strony zwiększona lepkość krwi powoduje skłonność do powstawania szkodliwych skrzepów. Następstwem tych patologicznych zmian jest groźne niedotlenienie tkanek prowadzące do martwicy tkanek stopy, co w przypadku niepomyślnego leczenia prowadzi do amputacji palców stopy, większej części stopy lub całkowitego jej usunięcia. Skuteczna terapia zapobiegająca amputacji ma więc kluczowe znaczenie tak dla chorego, jak i dla społeczeństwa.

Rodzaje opatrunków specjalistycznych

Stosowane obecnie opatrunki specjalistyczne grupuje się zależnie od składników wykorzystanych do ich produkcji:
hydrożele
opatrunki pochłaniające dużo wydzieliny, przepuszczalne dla tlenu, pary wodnej, białek, mają właściwości chłodzące, stanowią barierę dla bakterii, stosowane w ranach ziarninujących ze średnią lub dużą ilością wydzieliny,

hydrokoloidy
zawierają żelową substancję na poliuretanowym nośniku; obniżają pH rany (hamując namnażanie bakterii), wiążą amoniak; stosowane w ranach z małym i średnim wysiękiem, ziarninujących bez cech zakażenia,

dekstranomery
zawierają polisacharydy o dużych właściwościach chłonnych (mogą pochłonąć 30 x więcej wysięku niż same ważą); stosowane do ran z obfitym wysiękiem, w tym zakażonych,

alginiany
zawierają sole kwasu alginowego z wodorostów; mają unikalną właściwość przechodzenia ze stanu włókienkowego w żel, pochłaniając wysięk i utrzymując wilgotne środowisko w ranie, mają właściwości hemostatyczne; wymagają pokrycia opatrunkiem wtórnym,

poliuretany
opatrunek zbudowany jest z cząstek poliuretanowych otoczonych błoną poliestrową na kształt plastra miodu, mają strukturę przestrzenną dopasowaną do głębokich ran
z bogatym wysiękiem, do których leczenia są przeznaczone,

błony półprzepuszczalne
błona półprzepuszczalna zbudowana jest z poliuretanu pokrytego warstwą akrylową; opatrunek jest przepuszczalny dla gazów, w tym pary wodnej, nieprzepuszczalny dla wody i bakterii; przeciwwskazany w ranach z dużym wysiękiem, stosowany
w profilaktyce odleżyn, w podtrzymywaniu innych opatrunków

inne/mieszane:
pochłaniające zapach oraz wydzielinę. Mogą zawierać węgiel aktywowany lub specjalny superabsorbent. Opatrunki takie potrafią aktywnie przepłukiwać ranę oraz absorbują zanieczyszczające i zakażające ranę mikroorganizmy, pochłaniają duże ilości wydzieliny.

W ostatnich latach wyodrębniła się także grupa opatrunków zawierających srebro, mająca istotne znaczenie w miejscowym leczeniu ran zainfekowanych oraz profilaktyce zakażeń u chorych z obniżoną odpornością.