O przystąpieniu Polski do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) i wielu projektach naukowych, włącznie z polskim udziałem w różnych misjach kosmicznych rozmawiano podczas Zjazdu Polskiego Towarzystwa Astronomicznego (PTA) w Gdańsku.



W spotkaniu, trwającym od 11 do 15 września, wzięło udział około 140 polskich astronomów. Zaprezentowali wiele prowadzonych przez siebie projektów. Do najbardziej udanych należy OGLE, który wkroczył już w czwartą fazę działania. Z kolei Pi of the Sky, to próby automatycznego poszukiwania błysków na niebie.

Podczas zjazdu przedstawiono także stan teleskopu SALT, jednego z największych na świecie, w którym Polska ma około 10-procentowy udział. Poznańscy astronomowie chwalili się natomiast swoim teleskopem spektroskopowym.

Omówiono także pierwsze polskie satelity naukowe BRITE-PL - Lem i Heweliusz - które są szykowane do wystrzelenia. Polscy astronomowie będą prowadzić też obserwacje Słońca z pokładu sond kosmicznych CORONAS, Solar Orbiter oraz Interhelioprobe, a już od jakiegoś czasu obserwują wszechświat w podczerwieni za pomocą Kosmicznego Obserwatorium Herschela. Nasi naukowcy biorą też udział w Projekcie Araukaria, którego celem jest precesyjne wyznaczanie odległości we wszechświecie.

Dużym międzynarodowym projektem, w którym bierze udział nasz kraj, jest Cherenkov Telescope Array (CTA), czyli instrument do pośrednich obserwacji promieniowania gamma, dzięki naziemnym obserwacjom promieniowaniu Czerenkowa. POLFAR ma być polskim teleskopem do prowadzenia obserwacji na niskich częstotliwościach radiowych i może stać się elementem ogólnoeuropejskiego projektu LOFAR.

Interesująco przedstawia się projekt budowy w Borach Tucholskich olbrzymiego 90-metrowego radioteleskopu. Wszystko wskazuje na to, że ma on spore szanse na realizację i finansowanie ze środków Unii Europejskiej. Za projektem tym stoją: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu i Politechnika Gdańska oraz samorządy województw kujawsko-pomorskiego i pomorskiego.

Poruszone zostały też sprawy instytucjonalne, np. finansowanie nauki przez Narodowe Centrum Nauki (NCN) oraz dostęp do grantów europejskich.

Ważnym tematem były starania o przystąpienie Polski do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), wiodącej na świecie organizacji zajmującej się badaniami astronomicznymi. Zreferowano dotychczasowe stania po stronie polskiej, a przedstawiciel ESO zarysował możliwości dostępu do najnowocześniejszych teleskopów, jakie uzyskają polscy astronomowie, jeśli nasz kraj zostanie członkiem ESO. Na udziale w ESO może skorzystać też polski przemysł.

Drugą organizacją związaną z badaniami kosmicznymi, do wstąpienia do której dąży nasz kraj, jest Europejska Agencja Kosmiczna (ESA). W tym przypadku jest już wola rządu na wykonanie takiego kroku.

Na zakończenie zjazdu przewidziano sesję poświęconą popularyzacji astronomii. W jej trakcie również omówiono wiele ciekawych inicjatyw. Na przykład Centrum Nauki Kopernik przedstawiło otwarte niedawno planetarium. Efektem współpracy międzynarodowej jest też zorganizowana w tym roku w Polsce Międzynarodowa Olimpiada Astronomiczna.

Olsztyńskie planetarium realizuje swój nowy projekt - ASTROLABIUM, dzięki któremu będzie dojeżdżać do szkół z mobilnym teleskopem, a nawet z nadmuchiwanym planetarium. ASTROBAZY to projekt budowy szkolnych obserwatoriów astronomicznych w województwie kujawsko-pomorskim. Wybudowano już wszystkie budynki, a dwa z obserwatoriów zostały już otwarte.

10-lecie istnienia obchodzi w tym roku portal Astronomia.pl. Przedstawiono także działania klubu Almukantarat, organizującego obozy astronomiczne dla młodzieży i prowadzącego portal internetowy Astronet.pl. Inną inicjatywą jest Izerski Park Ciemnego Nieba, powołany do życia na granicy polsko-czeskiej.

Podczas walnego zgromadzenia członków PTA wybrano nowe władze organizacji. Prezesem została prof. Bożena Czerny z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN w Warszawie. Funkcję wiceprezesa powierzono dr. hab. Maciejowi Mikołajewskiemu z Centrum Astronomii UMK w Toruniu.

Podczas zjazdu wręczono wyróżnienia przyznawane przez PTA. Nagrodę Młodych za osiągnięcia naukowe otrzymał dr Gracjan Maciejewski z Centrum Astronomii UMK, natomiast Medal im. Włodzimierza Zonna za popularyzację astronomii przyznano prof. Lechowi Mankiewiczowi z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN, który jest odpowiedzialny m.in. za polską część bardzo udanego projektu edukacyjnego Hands-On Universe i wiele różnych innych projektów edukacyjnych i z zakresu popularyzacji astronomii.

PTA ustanowiło też swoją trzecią nagrodę, Medal Bohdana Paczyńskiego, którą będzie przyznawać za wybitne osiągnięcia w zakresie astronomii (Nagroda Młodych przyznawana jest naukowcom rozpoczynającym swoją karierę, natomiast Medal Bohdana Paczyńskiego będzie wyróżniał astronomów z bogatym, wieloletnim dorobkiem).

Na miejsce spotkania astronomów nie bez powodu wybrano Gdańsk. W tym roku mija bowiem 400. rocznica urodzin Jana Heweliusza, słynnego gdańskiego astronoma. W związku z tym jako temat przewodni zjazdu wybrano "Polska astronomia 400 lat po Heweliuszu".

Podczas jednego z wykładów dr Grzegorz Szychliński zaprezentował zegar, co do którego istnieje przypuszczenie, że mógł należeć do Jana III Sobieskiego i pochodzić z pracowni Heweliusza. Hipoteza ta wymaga jednak dalszych badań. 

PAP - Nauka w Polsce

ast/ agt/bsz