• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • 21 postulatów gdańskich wśród 193 najważniejszych dokumentów świata

    26.08.2010. 20:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Tablice, zawierające 21 postulatów Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z sierpnia 1980 roku od siedmiu lat znajduje się na liście UNESCO "Pamięć świata". Zawiera ona najważniejsze zbiory archiwalne ludzkości. Obecnie obejmuje 193 dokumenty, w tym dziewięć z Polski.

    Bardziej znanym od "Pamięci świata" programem UNESCO jest lista światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego. Obecnie znajduje się na niej 890 miejsc w 148 krajach: 689 obiektów kulturalnych, 176 naturalne i 25 kulturalno-przyrodniczych.

    Z Polski są to m.in.: Stare Miasto w Krakowie, Warszawie i Zamościu, Kopalnia Soli w Wieliczce, Puszcza Białowieska, Niemiecki Nazistowski Obóz Koncentracyjny Auschwitz-Birkenau, zamek krzyżacki w Malborku oraz Hala Stulecia we Wrocławiu. Lista ta nie obejmuje natomiast zbiorów zgromadzonych w muzeach, archiwach czy bibliotekach.

    W tym celu UNESCO uruchomiło w 1992 roku odrębny program "Pamięć Świata". Ma on zachęcać uczestniczące w nim kraje do ochrony ich własnego dziedzictwa dokumentacyjnego. Inauguracja programu odbyła się w 1993 roku w Pułtusku. W 1996 roku powstał Polski Komitet Programu "Pamięć Świata". W jego skład wchodzą przedstawiciele największych polskich bibliotek, archiwów i uczelni, zajmujący się badaniami, ochroną i konserwacją dóbr kultury. Przewodniczy mu naczelny dyrektor Archiwów Państwowych.

    Najbardziej widocznym przejawem programu "Pamięć Świata" jest międzynarodowa lista, na którą wpisywane są dokumenty o światowym znaczeniu historycznym lub cywilizacyjnym. Aktualnie obejmuje ona 193 dokumentów.

    Członek Światowego Komitetu Programu "Pamięć Świata", doradca naczelnego dyrektora Archiwów Państwowych prof. Władysław Stępniak powiedział PAP, że na listę wprowadzane są dokumenty dotyczące wydarzeń lub osób, których znaczenie i dorobek wykracza poza granice i historię jednego państwa czy regionu.

    "To ma być wydarzenie o randze światowej. Mają to być dokumenty dotyczące przełomowych momentów w historii ludzkości, obiekty dotyczące odkryć wielkiej wagi, obiekty unikalne pod względem formy i stylu" - tłumaczył, jakimi kryteriami kieruje się Komitet, umieszczając dokument na liście. Procedura wpisu trwa około dwóch lat.

    Polskę na liście reprezentuje dziewięć dokumentów, w tym tablice 21 Postulatów Gdańskich. Zostały one wpisane na listę w 2003 roku. Są one przechowywane w Centralnym Muzeum Morskim w Gdańsku wraz z kolekcją dokumentów "Narodziny Solidarności - masowego ruchu społecznego", należącą do Ośrodka KARTA w Warszawie.

    Pozostałe polskie dokumenty na liście to: autograf dzieła Mikołaja Kopernika "De revolutionibus orbium coelestium", akt Konfederacji Generalnej Warszawskiej z 1573 roku, rękopisy Fryderyka Chopina, podziemne archiwum getta warszawskiego (tzw. Archiwum Ringelbluma), Kodeks supraski, Archiwum Komisji Edukacji Narodowej, Archiwum Radziwiłłów i Księgozbiór Nieświeski oraz Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu.

    Stępniak zwrócił uwagę, że Polska zajmuje trzecie miejsce pod względem liczby dokumentów wpisanych na listę programu "Pamięć świata". Zaznaczył, że dwa "polskie" dokumenty na liście w rzeczywistości mają charakter międzynarodowy. Są to Kodeks supraski (wspólna propozycja polsko-rosyjsko-słoweńska) oraz Archiwum Radziwiłłów i Księgozbiór Nieświeski (wspólna propozycja Białorusi, Finlandii, Litwy, Polski, Rosji i Ukrainy).

    "Spodziewamy się, że wiosną przyszłego roku pojawi się na liście światowego dziedzictwa dokumentacyjnego UNESCO dziesiąty obiekt z Polski. Będzie to dokumentacja Biura Odbudowy Stolicy" - poinformował.

    Jak powiedział, w dniach 18-21 maja 2011 roku w Warszawie odbędzie się 4. Światowa Konferencja Programu "Pamięć Świata" - Kultura, Pamięć, Tożsamość. Jednym z jej tematów będzie przygotowanie i wprowadzenie w życie konwencji UNESCO o ochronie światowego dziedzictwa dokumentacyjnego, analogicznej do konwencji z 1972 roku o ochronie światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego.

    W związku z konferencją Polski Komitet Programu przygotowuje płytę CD, na której znajdą się prezentacje wszystkich 193 dokumentów wpisanych na listę światowego dziedzictwa dokumentacyjnego. Płyta nie będzie dostępna w sprzedaży; będzie natomiast kolportowana m.in. w archiwach, uczelniach i ośrodkach dokumentacji na świecie i w kraju. Prezentację będzie można zobaczyć także na stronie internetowej Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych oraz Sekretariatu Polskiego Komitetu ds. UNESCO.

    Oprócz międzynarodowej listy w ramach programu "Pamięć Świata" powstają także opracowania i bazy danych zawierające m.in. informacje o dziedzictwie zagrożonym i utraconym. Celem programu jest też udostępniania cennych dokumentów jak największej liczbie odbiorców oraz opracowanie nowych form ich zapisu i przechowywania.

    "W ramach programu zakłada się, że zbiory archiwów, bibliotek i muzeów umieszczone na międzynarodowej liście dziedzictwa dokumentacyjnego, będą dostępne on-line. Namiastką tego jest strona internetowa UNESCO, gdzie w zakładce +Communication and Information+ można obejrzeć wszystkie 193 dokumenty wpisane na listę światowego dziedzictwa dokumentacyjnego" - powiedział Stępniak.

    Zaznaczył, że "jak dotąd Polski Komitet Programu +Pamięć Świata+ jest ciałem o charakterze społecznym i w związku z tym nie dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczać na konserwację czy digitalizację polskich dokumentów znajdujących się na międzynarodowej liście". Jak mówił, zadaniem komitetu jest "uświadamianie rangi tych dokumentów oraz interweniowanie w sytuacji ewentualnego zagrożenia". "Od strony materialnej odpowiedzialność za te dokumenty ponosi Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego" - zaznaczył.

    Również sekretarz Generalny Polskiego Komitetu ds. UNESCO Sławomir Ratajski powiedział PAP, że za opiekę nad dokumentami odpowiada państwo oraz instytucje, w których są one przechowywane. Jak zaznaczył, komitet jako ciało doradcze rządu dba natomiast, by ta opieka była sprawowana dobrze. "Służy pomocą, jeżeli taka pomoc jest potrzebna" - dodał.

    Tablice zawierające 21 postulatów MKS powstały w okresie strajków robotniczych w 1980 r. Przedstawiciele strajkujących zakładów pracy utworzyli wówczas Międzyzakładowy Komitet Strajkowy z Lechem Wałęsą na czele i siedzibą w Stoczni Gdańskiej. 18 sierpnia, kiedy ważyły się losy strajku, postulaty - sformułowane dzień wcześniej przez Andrzeja i Joannę Gwiazdów oraz Bogdana Lisa, ostatecznie zredagowane przez Bogdana Borusewicza - postanowiono podać do wiadomości ogółowi społeczeństwa.

    Wobec braku możliwości zrobienia tego za pośrednictwem środków masowego przekazu, postanowiono z inicjatywy Macieja Grzywaczewskiego i Arkadiusza Rybickiego spisać je na sklejkach używanych w stoczni przez traserów i umieścić nad bramą główną Stoczni Gdańskiej. Koncepcja została zrealizowana przez samych pomysłodawców. Pierwszą tablicę napisał Rybicki, drugą Grzywaczewski.

    Po zakończeniu strajku tablice przeniesiono do siedziby "Solidarności" w Gdańsku. W 1981 r. zostały przekazane Centralnemu Muzeum Morskiemu w Gdańsku z przeznaczeniem na wystawę poświęconą pierwszej rocznicy Sierpnia 80. Jednocześnie dyrekcja muzeum zdecydowała o wykonaniu kopii tablic. W chwili ogłoszenia stanu wojennego eksponowane na wystawie kopie tablic zostały skonfiskowane przez funkcjonariuszy SB i zaginęły. Oryginalne tablice zabezpieczono w Centralnym Muzeum Morskim, a następnie wywieziono i ukryto na strychu domu Wiesława Urbańskiego, konserwatora zabytków w CMM, gdzie przetrwały stan wojenny i okres przemian ustrojowych, by w 1996 roku ponownie znaleźć się w Muzeum. MZK

    PAP - Nauka w Polsce

    par/ jbr/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Muzeum Nikoli Tesli w Belgradzie (serbski: Музеј Николе Тесле / Muzej Nikole Tesle) – muzeum zlokalizowane w centrum Belgradu, poświęcone wybitnemu uczonemu i wynalazcy Nikoli Tesli, autorowi ponad 300 patentów w 26 krajach. W muzeum przechowywana jest urna z jego prochami. Zbiory muzeum obejmują około 160 tysięcy oryginalnych dokumentów, ponad 2 tysiące książek i czasopism, około 1 200 historycznych eksponatów oraz ponad 1 500 zdjęć i fotokopii oryginalnych planów i rysunków konstruktorskich wynalazków Tesli. W roku 2003 dokumenty z archiwum Tesli wpisane zostały na listę światowego dziedzictwa UNESCO w ramach projektu Pamięć Świata. Pamięć Świata (ang. Memory of the World International Register) – międzynarodowy projekt sygnowany przez UNESCO, którego celem jest zgromadzenie najbardziej wartościowych dokumentów (rękopisów, książek, nagrań, filmów, itp.), które obrazują historię świata. Pierwsze obiekty zostały wpisane na listę w 1997, lista uzupełniana jest na specjalnych sesjach co 2 lata. Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych, ang. International Council on Monuments and Sites, w skrócie ICOMOS – pozarządowa ekspercka organizacja międzynarodowa utworzona w Warszawie w 1965 z siedzibą zarządu w Paryżu. Doradza UNESCO m.in. w sprawie wpisu obiektów na Listę Światowego Dziedzictwa. W ramach ICOMOS działają komitety narodowe w poszczególnych krajach oraz komitety specjalistyczne, np. komitet ds. podwodnego dziedzictwa kulturowego czy komitet ds. zarządzania dziedzictwem archeologicznym.

    Lista światowego dziedzictwa (ang. World Heritage List; fr. Liste du patrimoine mondial) – lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2013) 981 obiektów w 160 krajach, w tym 759 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 193 przyrodniczego (P) i 29 mieszanych (K, P). O wpisaniu danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 r. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje. Jeżeli wniosek o wpisanie danego miejsca na listę nie zostanie uwzględniony, może być złożony ponownie. Liga Polskich Miast i Miejsc UNESCO – powstała w Zamościu organizacja zrzeszająca niektóre instytucje i samorządy w Polsce, związane z miejscami wpisanymi na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. Siedzibą Ligi jest Toruń.

    Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka – muzeum założone w 1951 roku z inicjatywy profesora szkoły średniej w Wieliczce, Alfonsa Długosza; narodowa instytucja kultury. Muzeum mieści się w nieczynnej części jednej z najstarszych na świecie kopalni soli kamiennej (Żupa krakowska). Prezentuje historię górnictwa soli, rozwój techniki kopalnianej, dzieje przemysłu solnego i historię miasta Wieliczka. Zbiory muzeum liczą ok. 20 tys. eksponatów. Muzeum wraz z całą kopalnią zostało wpisane w roku 1978 przez UNESCO na pierwszą Międzynarodową Listę Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego. Nowozelandzkie Wyspy Subantarktyczne - terytorium Nowej Zelandii, położone na wschód i południe od niej. Zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO ze względu na walory przyrodnicze.

    Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Europie: Poniżej przedstawiono wykaz obiektów z listy światowego dziedzictwa UNESCO, położonych w Europie. Listę uporządkowano w kolejności alfabetycznej według krajów. Najwięcej obiektów znajduje się na terytorium Włoch (49), Hiszpanii (44), Francji i Niemiec (po 38), Wielkiej Brytanii (28), Grecji (17), Portugalii, Rosji i Szwecji (po 15) oraz Polski (14). Łącznie na kontynencie europejskim znajduje się ich 430. Obiekty z listy Światowego Dziedzictwa UNESCO w Europie: Poniżej przedstawiono wykaz obiektów z listy światowego dziedzictwa UNESCO, położonych w Europie. Listę uporządkowano w kolejności alfabetycznej według krajów. Najwięcej obiektów znajduje się na terytorium Włoch (50), Hiszpanii (44), Niemiec i Francji (po 39), Wielkiej Brytanii (28), Grecji (17), Portugalii, Rosji (16) i Szwecji (15) oraz Polski (14). Łącznie na kontynencie europejskim znajduje się ich 433.

    Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Azji: Poniżej przedstawiono listę obiektów wpisanych na lista światowego dziedzictwa UNESCO, położonych w Azji. Listę uporządkowano alfabetycznie według krajów.

    Przyrodniczy i Kulturowo-Historyczny Region Kotoru - miejsce w Czarnogórze wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1979 roku.

    Dodano: 26.08.2010. 20:33  


    Najnowsze